Mỹ thúc đẩy phổ biến AI của mình tại APEC: Nước cờ chiến lược trong cuộc đua công nghệ với Trung Quốc

Tại các cuộc họp của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) gần đây, Mỹ đã tích cực quảng bá việc sử dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) do Mỹ phát triển trong các nền kinh tế châu Á. Chiến lược này kết hợp ngoại giao công nghệ, hỗ trợ tài chính và các dự án ứng dụng thực tế nhằm khuyến khích các chính phủ và doanh nghiệp trong khu vực xây dựng hệ thống dựa trên nền tảng AI của Mỹ thay vì các nền tảng cạnh tranh từ Trung Quốc.

Mục tiêu sâu xa là định hình cơ sở hạ tầng công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật cho nền kinh tế số thế hệ tiếp theo trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ngoại giao công nghệ tại APEC

Tại các cuộc họp APEC, quan chức Mỹ giới thiệu các công cụ AI và công nghệ số như những giải pháp thực tiễn cho các thách thức trong thương mại, nông nghiệp và an ninh. Thông điệp được nhấn mạnh là việc mở rộng hợp tác kinh tế đồng thời củng cố vai trò dẫn dắt của Mỹ trong các công nghệ mới nổi.

Khác với các vòng đàm phán thương mại truyền thống tập trung vào thuế quan hoặc tiếp cận thị trường, Washington chuyển trọng tâm sang hợp tác công nghệ và năng lực số. Một số nhà phân tích gọi cách tiếp cận này là “ngoại giao công nghệ” — tức xây dựng ảnh hưởng thông qua việc phổ biến phần mềm, hệ thống dữ liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Khi các chính phủ và doanh nghiệp đã áp dụng một nền tảng công nghệ nhất định, việc chuyển sang hệ sinh thái khác thường trở nên khó khăn hơn, tạo ra hiệu ứng mạng lâu dài.

Quỹ 20 triệu USD để thúc đẩy AI

Một sáng kiến nổi bật được công bố xung quanh các cuộc họp APEC là quỹ 20 triệu USD của Mỹ nhằm hỗ trợ các nền kinh tế đối tác áp dụng công nghệ AI của Mỹ. Theo các quan chức Mỹ tham gia thảo luận tại APEC, nguồn tiền này sẽ được dùng cho các dự án thí điểm, hỗ trợ kỹ thuật và chương trình trình diễn ứng dụng AI trong nhiều ngành.

Mục tiêu không chỉ là xuất khẩu phần mềm, mà còn giúp các quốc gia tích hợp AI vào dịch vụ công và các lĩnh vực kinh tế — từ đó gắn chặt công nghệ Mỹ vào các hệ thống này.

Ứng dụng thực tế: từ thực phẩm đến giám sát biển

Thay vì nói về AI theo cách trừu tượng, phía Mỹ tập trung vào các ứng dụng cụ thể được giới thiệu tại APEC, chẳng hạn:

• Hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm giúp theo dõi chuỗi cung ứng và cải thiện giám sát an toàn thực phẩm
• Giải trình tự bộ gen và công nghệ sinh học phục vụ nghiên cứu y sinh và khoa học đời sống
• Công cụ giám sát hàng hải và nghề cá để phát hiện đánh bắt trái phép và bảo vệ nguồn tài nguyên biển

Các ví dụ này cho thấy chiến lược rộng hơn: đưa AI vào các lĩnh vực hạ tầng quản lý như nông nghiệp, môi trường và khoa học sinh học. Những hệ thống này có thể định hình cách chính phủ thu thập dữ liệu, quản lý chuỗi cung ứng và thực thi tiêu chuẩn trong nhiều năm sau đó.

Bối cảnh chiến lược: cạnh tranh với Trung Quốc

Sáng kiến của Mỹ tại APEC gắn chặt với cuộc cạnh tranh công nghệ rộng lớn hơn với Trung Quốc. Washington ngày càng coi việc lựa chọn nền tảng số và hạ tầng AI là vấn đề chiến lược vì chúng có thể tạo ra sự phụ thuộc kinh tế và ảnh hưởng địa chính trị.

Các báo cáo về cuộc họp APEC cho thấy sáng kiến này là một phần trong nỗ lực đối trọng với ảnh hưởng công nghệ và hàng hải ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực bằng cách cung cấp lựa chọn thay thế dựa trên công nghệ và doanh nghiệp Mỹ.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang tích cực quảng bá các nền tảng kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng của mình tại châu Á. Điều này khiến nhiều quốc gia trong khu vực thực tế phải cân nhắc giữa hai hệ sinh thái công nghệ cạnh tranh.

Kênh song song: đối thoại Mỹ – Trung về an toàn AI

Dù cạnh tranh gay gắt, Washington vẫn duy trì một mức độ hợp tác hạn chế với Bắc Kinh về an toàn và quản lý rủi ro AI. Quan chức hai nước đã tổ chức các cuộc thảo luận nhằm trao đổi về những nguy cơ tiềm ẩn từ các hệ thống AI tiên tiến và cách giảm thiểu rủi ro toàn cầu.

Phía Mỹ nhấn mạnh rằng các cuộc đối thoại này không nhằm thống nhất chính sách công nghệ hay chia sẻ năng lực cốt lõi. Thay vào đó, mục tiêu là duy trì kênh liên lạc để xử lý những rủi ro lớn từ AI ngày càng mạnh.

Điều này phản ánh một chiến lược hai hướng:

• Cạnh tranh toàn cầu về thị trường, tiêu chuẩn và lãnh đạo công nghệ
• Hợp tác hạn chế về an toàn AI khi lợi ích chung trùng nhau

Bức tranh lớn hơn

Những sáng kiến tại APEC cho thấy chính sách công nghệ quốc tế đang thay đổi. AI không còn chỉ là vấn đề đổi mới trong nước; nó đã trở thành một công cụ của chiến lược kinh tế và địa chính trị.

Bằng việc tài trợ các dự án thí điểm, quảng bá ứng dụng theo ngành và khuyến khích các đối tác khu vực áp dụng hệ thống của mình, Mỹ đang tìm cách định hình nền tảng công nghệ của nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương trong nhiều năm tới. Đồng thời, việc duy trì đối thoại thận trọng với Trung Quốc về an toàn AI cho thấy ngay cả các đối thủ chiến lược cũng nhận ra cần có kênh trao đổi về những rủi ro của công nghệ mới mạnh mẽ này.