Khủng hoảng eo biển Hormuz có thể định hình lại nguồn cung và giá dầu toàn cầu đến năm 2026

Thị trường dầu toàn cầu đang trải qua một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử hiện đại khi xung đột Mỹ–Iran làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuyến đường biển hẹp này bình thường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu của thế giới, nên bất kỳ sự gián đoạn nào cũng ngay lập tức ảnh hưởng đến tồn kho, sản lượng và giá dầu toàn cầu.

Ngay cả khi căng thẳng hạ nhiệt trong thời gian tới, các nhà phân tích cho rằng tác động của cuộc khủng hoảng có thể kéo dài ít nhất đến hết năm 2026.

Cú sốc nguồn cung lịch sử từ Vịnh Ba Tư

Eo biển Hormuz là hành lang năng lượng then chốt nối các nước sản xuất dầu ở Vịnh Ba Tư với thị trường thế giới. Trước khi khủng hoảng xảy ra, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế mỗi ngày đi qua tuyến đường này.

Trong thời gian xung đột leo thang, lưu lượng giảm mạnh xuống chỉ khoảng 3,8 triệu thùng/ngày, khiến Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi đây là sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử.

Nhiều quốc gia sản xuất dầu lớn trong khu vực đã phải cắt giảm sản lượng do xuất khẩu bị đình trệ. Theo các ước tính năng lượng được trích dẫn bởi các nhà phân tích và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), các nước gồm Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, UAE, Qatar và Bahrain đã phải ngừng khoảng 10,5 triệu thùng/ngày trong tháng 4, và mức gián đoạn dự kiến đạt đỉnh gần 10,8 triệu thùng/ngày vào tháng 5.

Trong bối cảnh thế giới tiêu thụ khoảng 100 triệu thùng dầu mỗi ngày, quy mô mất nguồn cung như vậy tạo ra một cú sốc cực lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Vì sao thiếu hụt có thể đạt đỉnh vào quý II/2026

Dù nguồn cung sụt giảm nhanh sau khi xung đột bùng phát, tác động đầy đủ của tình trạng thiếu dầu có thể mất nhiều tháng mới thể hiện rõ.

Morningstar DBRS dự báo thiếu hụt dầu thô toàn cầu sẽ đạt đỉnh vào quý II/2026, với giả định căng thẳng giảm nhiệt và hoạt động hàng hải bắt đầu phục hồi vào đầu mùa hè.

Nguyên nhân của độ trễ này gồm:

• Sụt giảm tồn kho: Khi xuất khẩu bị hạn chế, các kho dự trữ dầu trên thế giới bị rút xuống nhanh chóng.
• Khôi phục sản xuất chậm: Các nhà sản xuất vùng Vịnh không thể ngay lập tức tăng sản lượng khi tuyến vận chuyển mở lại.
• Tắc nghẽn logistics: Lịch tàu, bảo hiểm vận tải và hoạt động cảng thường mất nhiều tháng để trở lại bình thường sau khủng hoảng địa chính trị.

Theo EIA, ngay cả khi dòng chảy dầu qua eo Hormuz phục hồi, thị trường có thể phải chờ đến cuối năm 2026 hoặc thậm chí đầu năm 2027 để sản lượng và dòng thương mại trở lại như trước xung đột.

Dự báo giá dầu Brent đang được nâng lên

Các tổ chức tài chính lớn đã điều chỉnh tăng dự báo giá dầu cho năm 2026.

Morningstar DBRS nâng dự báo giá Brent trung bình năm 2026 lên khoảng 80 USD/thùng trong kịch bản cơ sở phản ánh tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài.

Một số ngân hàng lớn thậm chí đưa ra mức dự báo cao hơn:

• Goldman Sachs: khoảng 90 USD/thùng vào quý IV/2026.
• Barclays: khoảng 100 USD/thùng trung bình năm 2026 trong kịch bản gián đoạn kéo dài.
• Morgan Stanley: mục tiêu khoảng 110 USD/thùng vào quý II/2026, trước khi giảm dần cuối năm.

Trong kịch bản xấu hơn, nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn mạnh trong nhiều tháng, một số ước tính cho rằng giá Brent có thể tạm thời tăng lên 130–150 USD/thùng.

“Phí rủi ro địa chính trị” trong giá dầu

Ngay cả khi nguồn cung vật lý bắt đầu phục hồi, giá dầu có thể vẫn duy trì ở mức cao do cái gọi là phí rủi ro địa chính trị.

Theo EIA, sự bất định xung quanh nguy cơ gián đoạn nguồn cung – đặc biệt tại eo biển Hormuz – đã khiến thị trường thêm một lớp rủi ro vào giá dầu, khi các nhà giao dịch phải tính đến khả năng gián đoạn tái diễn.

CEO của Saudi Aramco cũng cảnh báo rằng nếu xuất khẩu tiếp tục bị gián đoạn, thị trường dầu có thể không ổn định trở lại cho tới năm 2027.

Khi giá cao khiến nhu cầu giảm

Một yếu tố thường giúp thị trường dầu cân bằng sau cú sốc nguồn cung là sự sụt giảm nhu cầu.

Khi giá nhiên liệu tăng mạnh, doanh nghiệp và người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm tiêu thụ. Một số phân tích cho thấy giá cao và nguồn cung hạn chế đã bắt đầu gây ra hiện tượng “phá hủy nhu cầu” (demand destruction) khi các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp công nghiệp giảm mức tiêu thụ năng lượng.

Một số chính phủ cũng đang cân nhắc các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm nhu cầu nhiên liệu, chẳng hạn như chiến dịch tiết kiệm năng lượng hoặc chính sách giao thông hạn chế tiêu thụ.

Điều này có nghĩa gì với giá xăng?

Đối với người tiêu dùng, tác động dễ thấy nhất là giá xăng và diesel tăng.

Khi giá dầu thô tăng và nguồn cung sản phẩm lọc dầu bị hạn chế, các nhà máy lọc dầu sẽ chuyển chi phí đầu vào cao hơn sang thị trường bán lẻ. Các nhà phân tích cho biết nhiều khu vực đã bắt đầu chứng kiến giá nhiên liệu tăng mạnh ngay trước mùa du lịch hè ở Bắc bán cầu.

Về lâu dài, chính mức giá cao này có thể giúp thị trường tự cân bằng bằng cách giảm nhu cầu – nhưng quá trình đó thường mất nhiều tháng.

Biến số quan trọng nhất: Hormuz mở lại nhanh đến đâu

Triển vọng thị trường dầu từ nay đến năm 2026 phụ thuộc chủ yếu vào một câu hỏi: khi nào lưu thông qua eo biển Hormuz trở lại hoàn toàn bình thường.

Nếu xuất khẩu phục hồi nhanh, việc bổ sung tồn kho và khôi phục sản xuất có thể dần giảm bớt tình trạng thiếu hụt. Nhưng nếu gián đoạn kéo dài hoặc cơ sở hạ tầng dầu khí bị hư hại, thị trường dầu toàn cầu có thể phải đối mặt với nguồn cung thắt chặt và giá cao kéo dài tới 2027.

Ở thời điểm hiện tại, nhiều nhà phân tích đồng ý rằng sự kết hợp giữa cắt giảm sản lượng ở vùng Vịnh, gián đoạn vận chuyển và rủi ro địa chính trị đã khiến thị trường dầu toàn cầu bước vào một trong những giai đoạn bất ổn nhất trong nhiều thập kỷ.