Ổ dịch hantavirus hiếm gặp trên tàu du lịch MV Hondius đã diễn ra như thế nào?

Con tàu du lịch thám hiểm này chở hành khách và thủy thủ đoàn đến từ 23 quốc gia, khiến sự việc ngay lập tức trở thành một vấn đề y tế công cộng mang tính đa quốc gia.

Khi tàu tiến gần Praia (Cape Verde), một số bệnh nhân trở nặng và phải sơ tán y tế lên bờ. Ít nhất ba người có triệu chứng đã được chuyển đi điều trị và xét nghiệm.

Số ca ban đầu khá ít nhưng tăng dần khi các nước tiến hành xét nghiệm và truy vết tiếp xúc:

• 8/5/2026 (WHO): 8 ca bệnh, gồm 3 ca tử vong.
• 22/5/2026 (ECDC): 11 ca tổng cộng, gồm 9 ca xác nhận và 2 ca nghi ngờ.

Sau cụm ca ban đầu, không ghi nhận thêm ca tử vong mới.

Vai trò của các phòng thí nghiệm quốc tế

Các mẫu bệnh phẩm từ bệnh nhân được sơ tán ở Cape Verde đã được gửi tới nhiều phòng thí nghiệm để phân tích. Trong đó, Institut Pasteur de Dakar tại Senegal đã tiến hành xét nghiệm và xác nhận hai trong ba bệnh nhân sơ tán có nhiễm Andes virus gần đây.

Song song với đó, nhiều phòng thí nghiệm tham chiếu quốc tế cũng tham gia phân tích:

• Institut Pasteur tại Paris, nơi đặt Trung tâm Tham chiếu Quốc gia về hantavirus của Pháp, tiếp nhận và phân tích các mẫu từ các ca nghi nhiễm liên quan đến hành khách Pháp.
• Các nhóm nghiên cứu quốc tế tiến hành giải trình tự gene virus từ mẫu bệnh nhân.

Kết quả cho thấy tác nhân gây bệnh là Andes hantavirus (ANDV) và không phát hiện đột biến mới, giúp loại trừ lo ngại về một biến thể mới nguy hiểm hơn.

Việc giải trình tự nhanh chóng cho phép các nhà dịch tễ học hiểu rõ nguồn gốc virus và điều chỉnh biện pháp kiểm soát phù hợp.

Vì sao Andes hantavirus đáng lo ngại

Phần lớn hantavirus lây từ động vật gặm nhấm sang người. Tuy nhiên, Andes virus – thường lưu hành tại Argentina và Chile – đặc biệt hơn vì đã từng được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người trong một số ổ dịch.

Lịch trình của tàu cung cấp một manh mối quan trọng: chuyến đi khởi hành từ Ushuaia (Argentina), gần các khu vực nơi Andes virus tồn tại trong tự nhiên.

Các nhà điều tra xem xét hai khả năng chính:

• một hành khách đã bị nhiễm virus trước khi lên tàu
• sự lây truyền hạn chế giữa những người tiếp xúc gần trong chuyến đi

Cho đến nay, ca bệnh đầu tiên (index case) vẫn chưa được xác định rõ ràng và chuỗi lây truyền chính xác vẫn đang được điều tra.

Sự kiện phơi nhiễm đa quốc gia

Sau khi ổ dịch được xác nhận, thách thức lớn nhất là truy vết những hành khách đã rời tàu và trở về nhiều quốc gia khác nhau.

Các cơ quan y tế đã phối hợp để:

• truy vết người tiếp xúc gần trên tàu
• xét nghiệm những người có triệu chứng sau khi rời tàu
• giám sát các ca bệnh thứ phát ở nhiều quốc gia

Con tàu sau đó cập cảng Rotterdam (Hà Lan) để tiến hành khử trùng và điều tra dịch tễ.

Cùng lúc: ổ dịch Ebola Bundibugyo ở châu Phi

Trong khi sự kiện trên tàu du lịch đang diễn ra, một khủng hoảng khác cũng xuất hiện tại Trung Phi.

Tháng 5/2026, một ổ dịch Ebola do virus Bundibugyo được phát hiện tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và sau đó xuất hiện ở Uganda.

Việc xác định chủng virus được thực hiện tại Institut National de Recherche Biomédicale (INRB) ở Kinshasa.

Diễn biến diễn ra rất nhanh:

• 15/5/2026: Africa CDC báo cáo ổ dịch.
• 17/5/2026: Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế (PHEIC).

Sự kiện này cho thấy các phòng thí nghiệm khu vực tại châu Phi ngày càng đóng vai trò trung tâm trong phát hiện và phân tích dịch bệnh, thay vì chỉ gửi mẫu ra nước ngoài để xác nhận.

Điều mà các ổ dịch này cho thấy

Mặc dù ổ dịch trên tàu MV Hondius tương đối nhỏ, nó là một ví dụ rõ ràng về cách giám sát dịch bệnh toàn cầu hiện đại hoạt động.

Những điểm đáng chú ý gồm:

Cảnh báo quốc tế nhanh hơn. Các cơ quan y tế đã thông báo cho WHO và mạng lưới giám sát châu Âu chỉ vài ngày sau khi xuất hiện ca bệnh nặng đầu tiên.

Năng lực xét nghiệm phân tán toàn cầu. Phân tích virus được thực hiện tại nhiều phòng thí nghiệm ở các khu vực khác nhau, bao gồm Institut Pasteur de Dakar ở Senegal.

Giải trình tự gene nhanh. Kết quả xác nhận chủng Andes virus và loại trừ đột biến mới chỉ trong thời gian ngắn.

Kết luận

Ổ dịch trên tàu MV Hondius với 11 ca mắc và 3 ca tử vong là một sự kiện nghiêm trọng nhưng đã được kiểm soát. Quan trọng hơn, nó cho thấy hệ thống phát hiện và phản ứng dịch bệnh toàn cầu đang trở nên nhanh và phân tán hơn, với sự tham gia ngày càng lớn của các phòng thí nghiệm khu vực — đặc biệt tại châu Phi — trong việc phát hiện và phân tích các mối đe dọa dịch bệnh mới.