Bùng phát Ebola ở CHDC Congo: Điều gì đang xảy ra và vì sao WHO cảnh báo rủi ro “rất cao”

Một đợt bùng phát Ebola đang diễn biến nhanh tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đã khiến cộng đồng y tế toàn cầu lo ngại sau khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đây là Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế (Public Health Emergency of International Concern – PHEIC) và nâng mức rủi ro trong nước lên “rất cao”.

Đợt dịch này do chủng virus Ebola Bundibugyo gây ra – một biến thể hiếm gặp và đặc biệt khó kiểm soát vì hiện chưa có vắc xin hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Dưới đây là những điều chính mà các cơ quan y tế quốc tế đã xác nhận về quy mô dịch, nguyên nhân khiến mức cảnh báo tăng cao và cách thế giới đang phản ứng.

Mức độ nghiêm trọng của đợt bùng phát

Ổ dịch ban đầu được phát hiện tại tỉnh Ituri ở phía đông bắc CHDC Congo, nhưng hiện đã lan ra nhiều khu vực khác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết dịch đã ảnh hưởng tới ít nhất 9 “vùng y tế” (health zones) trong nước, cho thấy sự lây lan rộng hơn thay vì chỉ là một ổ dịch địa phương.

Theo các cơ quan y tế châu Âu và quốc tế trích dẫn dữ liệu WHO (cập nhật khoảng cuối tháng 5/2026):

• Gần 600 ca nghi nhiễm Ebola
• Khoảng 139 ca tử vong trong số các ca nghi nhiễm
• 51 ca được xác nhận tại CHDC Congo
• 2 ca xác nhận tại Uganda (ca nhập cảnh từ Congo)

Do việc giám sát và xét nghiệm cần thời gian, số liệu có thể thay đổi giữa các lần cập nhật. Ví dụ, các báo cáo giữa tháng 5 chỉ ghi nhận 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi ngờ, cho thấy dịch đã tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn.

Vì sao WHO nâng mức rủi ro lên “rất cao”

WHO tuyên bố tình trạng PHEIC vào giữa tháng 5/2026, một mức cảnh báo được sử dụng khi dịch bệnh có nguy cơ lan sang nhiều quốc gia và cần sự phối hợp quốc tế.

Một số yếu tố chính khiến WHO nâng mức rủi ro quốc gia tại Congo lên “rất cao” gồm:

• Dịch tiếp tục lan sang nhiều khu vực trong nước
• Đã xuất hiện lây nhiễm qua biên giới sang Uganda
• Chưa rõ quy mô thực sự của dịch và khả năng tồn tại các chuỗi lây nhiễm chưa được phát hiện

WHO đánh giá nguy cơ cao ở cấp quốc gia và khu vực, nhưng hiện vẫn thấp ở quy mô toàn cầu, nghĩa là chưa có dấu hiệu cho thấy dịch sẽ lan rộng trên toàn thế giới.

Vì sao chủng Bundibugyo đáng lo ngại

Virus gây đợt bùng phát này là Bundibugyo ebolavirus, một thành viên hiếm hơn của họ virus Ebola so với chủng phổ biến Zaire ebolavirus.

Khó khăn lớn nhất là:

Chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho chủng Bundibugyo.

Các loại vắc xin và liệu pháp kháng thể Ebola hiện có chủ yếu được phát triển cho chủng Zaire, nên hiệu quả đối với Bundibugyo còn hạn chế.

Vì vậy, kiểm soát dịch phải dựa chủ yếu vào các biện pháp y tế công cộng truyền thống như:

• Phát hiện sớm và cách ly ca bệnh
• Truy vết và theo dõi người tiếp xúc
• Kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế
• Truyền thông cộng đồng và tổ chức mai táng an toàn

Nếu các chuỗi lây nhiễm không được cắt đứt nhanh chóng, dịch có thể lan rộng hơn, đặc biệt ở những khu vực có hệ thống y tế hạn chế.

Virus đã lan sang Uganda như thế nào

Các ca bệnh tại Uganda được xác định là ca nhập cảnh từ CHDC Congo.

WHO cho biết một người đàn ông quốc tịch Congo mang virus đã nhập cảnh vào Uganda và tử vong tại thủ đô Kampala, qua đó dẫn tới việc phát hiện các ca bệnh liên quan.

Các cuộc điều tra dịch tễ sau đó xác nhận hai ca tại Uganda liên quan đến việc di chuyển từ Congo, cho thấy hoạt động đi lại qua biên giới có thể khiến dịch lan sang quốc gia khác.

Các tổ chức quốc tế đang phản ứng ra sao

Nhiều tổ chức y tế toàn cầu và khu vực đã triển khai phản ứng phối hợp để kiểm soát dịch.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

WHO đã cử đội phản ứng khẩn cấp đến khu vực bị ảnh hưởng và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho chính phủ các nước. Các hoạt động chính gồm:

• Giám sát dịch tễ và phát hiện ca bệnh
• Hỗ trợ xét nghiệm phòng thí nghiệm
• Truy vết và theo dõi người tiếp xúc
• Chương trình ứng phó dịch tại cộng đồng

WHO nhấn mạnh rằng việc ngăn chặn lây truyền trong cộng đồng là yếu tố then chốt để kết thúc các đợt bùng phát Ebola.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC)

Ngày 18/05/2026, Africa CDC tuyên bố tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng về An ninh Lục địa, cho phép huy động nguồn lực và phối hợp mạnh hơn giữa các quốc gia châu Phi.

Cơ quan này đang hỗ trợ:

• Giám sát dịch qua biên giới
• Đội phản ứng nhanh
• Nâng cao năng lực xét nghiệm và theo dõi dịch

Phản ứng của Hoa Kỳ

Hoa Kỳ đã kích hoạt phản ứng liên ngành do CDC dẫn đầu, phối hợp với chính phủ Congo và Uganda.

Các biện pháp gồm:

• Cử chuyên gia và đội hỗ trợ đến khu vực dịch
• Phối hợp với các tổ chức quốc tế
• Tăng cường giám sát và sàng lọc hành khách từ vùng dịch

Theo CDC, nguy cơ đối với người dân Mỹ hiện vẫn thấp, và chưa có ca bệnh nào liên quan đến đợt bùng phát này được xác nhận tại Hoa Kỳ.

Tổng kết

Đợt bùng phát Ebola năm 2026 tại CHDC Congo được đánh giá nghiêm trọng vì:

• Dịch đang lan rộng về mặt địa lý
• Đã vượt qua biên giới sang Uganda
• Do chủng virus chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu gây ra

Trong khi nguy cơ toàn cầu vẫn được đánh giá là thấp, tình hình vẫn đang thay đổi nhanh. Thành công của nỗ lực kiểm soát dịch sẽ phụ thuộc vào giám sát chặt chẽ, phản ứng nhanh và hợp tác quốc tế, nhằm cắt đứt các chuỗi lây nhiễm trước khi dịch lan rộng hơn trong khu vực.