Bạo lực tại trung tâm điều trị Ebola ở Rwampara: vì sao người dân phóng hỏa?

Một vụ bạo lực nghiêm trọng tại thị trấn Rwampara, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đã cho thấy thách thức lớn trong việc kiểm soát dịch Ebola: sự thiếu tin tưởng và phản kháng của cộng đồng đối với các biện pháp y tế nghiêm ngặt.

Người dân tức giận đã xông vào một trung tâm điều trị Ebola tại Bệnh viện Rwampara, phóng hỏa một phần cơ sở – bao gồm hai lều điều trị bệnh nhân Ebola – sau khi chính quyền từ chối bàn giao thi thể của một người đàn ông được cho là đã tử vong vì virus.

Cuộc đụng độ buộc lực lượng an ninh phải can thiệp và khiến nhiều bệnh nhân, kể cả các ca Ebola đã xác nhận, bỏ trốn khỏi cơ sở điều trị.

Nguyên nhân trực tiếp của vụ tấn công

Sự việc bắt đầu khi người thân và một số cư dân địa phương tìm cách đưa thi thể người đàn ông nghi chết vì Ebola về để tổ chức lễ tang theo phong tục truyền thống.

Tuy nhiên, các quan chức y tế đã ngăn cản vì nạn nhân Ebola phải được chôn cất theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm tránh lây nhiễm từ thi thể sang người tham dự tang lễ.

Việc từ chối này khiến đám đông thanh niên và cư dân địa phương nổi giận, xông vào khu điều trị và châm lửa đốt một số khu vực, bao gồm các lều dành cho bệnh nhân Ebola.

Các chuyên gia y tế cho biết nghi thức tang lễ có tiếp xúc trực tiếp với thi thể là một trong những con đường lây truyền Ebola nguy hiểm nhất, vì virus vẫn tồn tại trong cơ thể người đã tử vong.

Cảnh sát phản ứng ra sao

Khi tình hình leo thang, lực lượng an ninh đã phải can thiệp.

Theo nhân chứng, cảnh sát bắn chỉ thiên và sử dụng hơi cay để giải tán đám đông. Sau đó, quân đội và cảnh sát được điều động tăng cường để lập lại trật tự.

Cuối cùng, chính quyền đã kiểm soát được tình hình và tiến hành chôn cất an toàn cho nạn nhân. Các quan chức cho biết trật tự đã được khôi phục và đội ngũ y tế tiếp tục hoạt động dù cơ sở điều trị bị hư hại.

Hàng chục bệnh nhân bỏ trốn

Sự hỗn loạn đã gây ra hậu quả ngay lập tức đối với công tác kiểm soát dịch.

• Ít nhất 26 bệnh nhân đã bỏ trốn khỏi trung tâm điều trị.
• 7 trong số đó là các ca Ebola đã được xác nhận.

Việc những bệnh nhân này rời khỏi khu cách ly khiến các chuyên gia y tế lo ngại virus có thể lan sang các cộng đồng xung quanh.

Vì sao sự việc này đặc biệt đáng lo ngại

Vụ tấn công xảy ra giữa đợt bùng phát Ebola thứ 17 được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo, tập trung chủ yếu ở tỉnh Ituri, miền đông đất nước.

Đợt dịch lần này do chủng virus Ebola Bundibugyo gây ra – một biến thể hiếm gặp với nhiều thách thức:

• Hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho chủng này.
• Việc kiểm soát dịch phụ thuộc chủ yếu vào cách ly bệnh nhân, truy vết tiếp xúc và quy trình chôn cất an toàn.

Trong khi đó, giới chức y tế đã ghi nhận hàng trăm ca nghi nhiễm và nhiều ca tử vong, với dịch bệnh lan sang nhiều khu vực và thậm chí xuất hiện ca bệnh ở nước láng giềng Uganda.

Những sự cố như tại Rwampara cho thấy sự phản kháng của cộng đồng đối với các biện pháp y tế có thể làm suy yếu nỗ lực khống chế dịch. Khi cơ sở điều trị bị tấn công hoặc bệnh nhân rời khỏi khu cách ly, việc truy vết và ngăn chặn lây lan trở nên khó khăn hơn nhiều.

Thách thức quen thuộc trong các đợt dịch Ebola

Các chuyên gia y tế công cộng từ lâu đã cảnh báo rằng niềm tin của cộng đồng là yếu tố then chốt trong việc kiểm soát Ebola.

Những biện pháp như cách ly, kiểm soát tang lễ và chôn cất an toàn đôi khi xung đột với tập quán văn hóa hoặc gây sợ hãi khi người dân không tin tưởng vào chính quyền và nhân viên y tế.

Vụ việc tại Rwampara là một ví dụ rõ ràng: chỉ một tranh chấp về tang lễ cũng có thể nhanh chóng biến thành bạo lực – và gây ra hậu quả nghiêm trọng trong bối cảnh một dịch bệnh chết người đang lan rộng.