EU Chips Act II và bài học từ khủng hoảng Nexperia

Chips Act II không nhằm thay thế đạo luật hiện tại mà nhiều khả năng sẽ điều chỉnh và tăng cường các công cụ chính sách, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và căng thẳng địa chính trị ngày càng lớn.

Vì sao EU muốn các hãng xe phải đa dạng hóa nguồn chip?

Ủy ban châu Âu ngày càng xem an ninh nguồn cung bán dẫn là một phần của "tự chủ chiến lược" của EU.

Ngành ô tô là ví dụ rõ nhất. Một chiếc xe hiện đại có thể sử dụng hàng nghìn con chip cho các hệ thống như điều khiển động cơ, cảm biến, hỗ trợ lái xe hay hệ thống giải trí.

Vấn đề nằm ở chỗ: nếu một loại chip bị thiếu hụt, cả dây chuyền lắp ráp có thể phải dừng lại.

Vì vậy, các đề xuất chính sách đang được thảo luận cho Chips Act II có thể bao gồm:

• yêu cầu các hãng xe trong một số trường hợp phải mua chip từ ít nhất hai nhà cung cấp khác nhau
• đưa tiêu chí khả năng chống rủi ro chuỗi cung ứng vào quyết định mua hàng

Cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy tối ưu chi phí sang quản trị rủi ro chiến lược trong chuỗi cung ứng công nghiệp.

Khủng hoảng Nexperia năm 2025: lời cảnh báo cho châu Âu

Một trong những yếu tố thúc đẩy thay đổi chính sách là khủng hoảng Nexperia năm 2025.

Nexperia là một hãng bán dẫn có trụ sở tại Hà Lan nhưng thuộc sở hữu của tập đoàn Trung Quốc Wingtech. Cuộc khủng hoảng bắt đầu khi chính phủ Hà Lan can thiệp và giành quyền kiểm soát công ty vì lo ngại an ninh kinh tế.

Diễn biến này nhanh chóng leo thang thành căng thẳng thương mại:

• Trung Quốc áp đặt các hạn chế xuất khẩu liên quan đến sản phẩm của Nexperia
• nguồn cung chip quan trọng cho ngành ô tô bị gián đoạn
• các hãng xe châu Âu đối mặt nguy cơ cắt giảm sản xuất chỉ trong vài tuần

Sự kiện này đã gây chấn động chuỗi cung ứng toàn cầu và làm lộ rõ mức độ phụ thuộc của ngành ô tô châu Âu vào một số nhà cung cấp cụ thể.

Một bài học quan trọng là: không chỉ các chip tiên tiến mới quan trọng. Nhiều chip “đời cũ” (mature nodes) – vốn dùng trong hệ thống điện tử ô tô – cũng có thể trở thành điểm nghẽn chiến lược nếu nguồn cung tập trung ở một vài nhà sản xuất.

Những biện pháp có thể xuất hiện trong Chips Act II

Dù dự luật chính thức vẫn chưa được công bố, các tài liệu chính sách và thảo luận trong ngành cho thấy một số hướng đi khả thi:

1. Quy định về nguồn cung dựa trên rủi ro

EU có thể yêu cầu các ngành công nghiệp quan trọng – đặc biệt là ô tô – tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất cho các loại chip thiết yếu.

2. Trợ cấp gắn với an ninh nguồn cung

Tương tự Chips Act 2023, các khoản hỗ trợ tài chính của EU có thể đi kèm điều kiện:

• tăng năng lực sản xuất trong EU
• bảo đảm nguồn cung cho thị trường châu Âu

Các chương trình đầu tư bán dẫn của EU đã huy động hàng chục tỷ euro từ cả khu vực công và tư để xây dựng nhà máy chip mới và phát triển công nghệ.

3. Công cụ tài chính mạnh hơn ở cấp EU

Một số đề xuất từ ngành công nghiệp và tổ chức chính sách kêu gọi quỹ bán dẫn tập trung ở cấp EU để hỗ trợ các dự án chiến lược quy mô lớn.

4. Tăng khả năng chống đứt gãy toàn chuỗi giá trị

Các cơ quan EU cũng nhấn mạnh cần củng cố toàn bộ hệ sinh thái bán dẫn – từ thiết kế chip, vật liệu, sản xuất cho đến đóng gói và thử nghiệm – nhằm tăng khả năng chống sốc của chuỗi cung ứng.

Vai trò của Chips Act II trong chiến lược công nghệ của châu Âu

Tổng thể, Chips Act II nằm trong nỗ lực dài hạn của EU nhằm đạt được “chủ quyền công nghệ” trong lĩnh vực bán dẫn.

Điều này không có nghĩa châu Âu tự sản xuất mọi thứ, mà là:

• giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn địa chính trị
• tăng năng lực thiết kế và sản xuất trong khu vực
• duy trì chuỗi cung ứng ổn định cho các ngành chiến lược như ô tô, viễn thông, năng lượng và AI.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Chips Act II hiện vẫn chỉ là đề xuất chính sách. Các quy định cụ thể – bao gồm yêu cầu đa dạng hóa nhà cung cấp – vẫn có thể thay đổi trong quá trình soạn thảo và đàm phán trước khi trở thành luật chính thức của EU.