Apple vs. Epic Games: Toàn cảnh vụ kiện App Store gây chấn động ngành công nghệ

Vụ Apple vs. Epic Games được xem là một trong những cuộc chiến pháp lý quan trọng nhất của kỷ nguyên kinh tế ứng dụng. Tranh chấp xoay quanh câu hỏi cốt lõi: Apple có quyền kiểm soát đến mức nào đối với việc phân phối và kiếm tiền từ ứng dụng trên iPhone.

Epic Games — nhà phát triển trò chơi Fortnite — đã kiện Apple năm 2020, cho rằng các quy định của App Store hạn chế cạnh tranh và buộc nhà phát triển phải sử dụng hệ thống thanh toán của Apple cho các giao dịch trong ứng dụng. Từ đó đến nay, vụ kiện đã tạo ra nhiều phán quyết quan trọng liên quan đến quyền của nhà phát triển, chính sách App Store và việc liệu Apple có vi phạm lệnh của tòa án nhằm mở cửa cạnh tranh thanh toán hay không.

Vấn đề cốt lõi: Apple kiểm soát App Store

Trên iPhone và iPad, Apple yêu cầu ứng dụng iOS phải được phân phối thông qua App Store. Trong nhiều năm, nếu một ứng dụng bán hàng hóa kỹ thuật số (ví dụ: vật phẩm game, đăng ký dịch vụ), nhà phát triển thường phải sử dụng hệ thống In‑App Purchase (IAP) của Apple — nơi Apple thu hoa hồng trên mỗi giao dịch.

Epic cho rằng một số quy định của Apple đã hạn chế cạnh tranh trong hệ sinh thái ứng dụng di động, bao gồm:

• Chỉ cho phép phân phối ứng dụng iOS thông qua App Store của Apple
• Yêu cầu nhà phát triển dùng hệ thống thanh toán của Apple cho các giao dịch kỹ thuật số
• Hạn chế việc hướng người dùng đến các phương thức thanh toán khác ngoài ứng dụng

Theo Epic, các quy định này khiến nhà phát triển bị “khóa” trong hệ sinh thái của Apple và khó triển khai các hệ thống thanh toán cạnh tranh hoặc thông báo cho người dùng về lựa chọn khác.

Vì sao Epic kiện Apple vào năm 2020

Cuộc xung đột bùng nổ vào tháng 8/2020 khi Epic chủ động thêm một tùy chọn thanh toán riêng trong Fortnite trên iOS nhằm tránh hệ thống thanh toán của Apple.

Apple ngay lập tức gỡ Fortnite khỏi App Store. Chỉ vài giờ sau, Epic nộp đơn kiện chống độc quyền tại Mỹ, chính thức mở màn cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm.

Mục tiêu của Epic không chỉ là đưa Fortnite trở lại iPhone. Công ty muốn làm suy yếu quyền kiểm soát của Apple đối với giao dịch trên iOS và cho phép nhà phát triển tự do hơn trong cách phân phối ứng dụng cũng như xử lý thanh toán.

Phán quyết năm 2021 buộc Apple thay đổi điều gì

Sau phiên tòa xét xử không có bồi thẩm đoàn, Tòa án Quận Bắc California (Mỹ) đã ban hành lệnh cấm vĩnh viễn năm 2021 nhằm vào các quy định "anti‑steering" của Apple.

Theo lệnh này, Apple không được ngăn cản nhà phát triển:

• Đặt nút, liên kết hoặc lời kêu gọi hành động dẫn người dùng đến hệ thống mua hàng khác
• Liên hệ với khách hàng về các phương thức thanh toán khác thông qua thông tin liên hệ thu thập trong ứng dụng

Điều đó có nghĩa là ứng dụng iOS phải được phép dẫn người dùng ra ngoài để thanh toán thay vì buộc mọi giao dịch phải diễn ra trong hệ thống mua hàng của Apple.

Dù vậy, tòa án cũng bác bỏ nhiều cáo buộc chống độc quyền lớn hơn của Epic. Tuy nhiên, phán quyết về “anti‑steering” vẫn buộc Apple phải nới lỏng một số quy định quan trọng của App Store.

Vì sao Apple sau đó bị kết luận vi phạm lệnh tòa

Cuộc chiến chưa dừng lại sau phán quyết 2021. Epic cho rằng cách Apple thực thi lệnh tòa vẫn làm suy yếu mục đích của phán quyết.

Các tòa án sau đó xác định rằng Apple áp dụng những quy định và mức phí khiến việc dùng liên kết thanh toán bên ngoài trở nên kém hấp dẫn. Ví dụ, Apple thu hoa hồng đáng kể đối với giao dịch được thực hiện sau khi người dùng nhấn liên kết ra ngoài ứng dụng.

Đến năm 2025, tòa án quận Mỹ kết luận Apple đã vi phạm lệnh cấm trước đó và tuyên công ty vi phạm lệnh tòa dân sự (civil contempt). Theo tòa, các chính sách của Apple trên thực tế đã ngăn cản nhà phát triển sử dụng hiệu quả các lựa chọn thanh toán bên ngoài, đi ngược lại tinh thần của lệnh năm 2021.

Sau đó, Tòa phúc thẩm khu vực 9 (Ninth Circuit) giữ nguyên một phần kết luận vi phạm lệnh tòa, đồng thời điều chỉnh một số biện pháp xử phạt và chuyển một phần vấn đề trở lại tòa cấp dưới để xem xét tiếp.

Vì sao Apple muốn Tòa án Tối cao Mỹ xem xét vụ việc

Apple hiện đã yêu cầu Tòa án Tối cao Hoa Kỳ xem xét các phán quyết mới nhất trong tranh chấp này.

Công ty cho rằng các tòa cấp dưới đã sai khi kết luận Apple vi phạm lệnh tòa và cho rằng lệnh cấm liên quan đến App Store đang bị diễn giải quá rộng. Một câu hỏi quan trọng là liệu Apple có được phép thu phí đối với các giao dịch diễn ra ngoài App Store sau khi người dùng rời ứng dụng hay không.

Apple cũng đề nghị tạm dừng một số thủ tục trong khi chờ Tòa án Tối cao quyết định có nhận xem xét vụ việc hay không, nhằm làm rõ phạm vi của lệnh cấm và quyền của Apple trong việc thu phí từ các giao dịch bên ngoài nền tảng.

Vì sao vụ kiện này quan trọng với toàn ngành công nghệ

Cuộc đối đầu giữa Apple và Epic đã trở thành một vụ kiện mang tính bước ngoặt đối với nền kinh tế kỹ thuật số. Kết quả cuối cùng có thể ảnh hưởng đến:

• Cách các chợ ứng dụng (app store) quản lý thanh toán
• Quyền của nhà phát triển trong việc giao tiếp với người dùng
• Khả năng các nền tảng yêu cầu sử dụng hệ thống thanh toán riêng
• Mức độ kiểm soát của các công ty công nghệ lớn đối với hệ sinh thái phần mềm

Vì vậy, nếu Tòa án Tối cao Mỹ quyết định can thiệp và đưa ra phán quyết cuối cùng, vụ Apple vs. Epic Games có thể định hình lại luật chơi của thị trường ứng dụng toàn cầu trong nhiều năm tới.