Thị trường EV hình chữ K: Thế giới tăng tốc, Mỹ chững lại

Thị trường xe điện (EV) toàn cầu vẫn đang tăng trưởng nhanh. Nhưng thay vì phát triển đồng đều, tốc độ tăng trưởng hiện đang tách thành hai nhánh khác nhau, khiến các nhà phân tích gọi xu hướng này là “mô hình chữ K”.

Ở nhánh đi lên của chữ K là những khu vực như Trung Quốc, châu Âu, Đông Nam Á và Mỹ Latinh, nơi doanh số xe điện tăng mạnh. Trong khi đó, Mỹ đang ở nhánh đi ngang hoặc tăng chậm, khiến khoảng cách với các khu vực khác ngày càng rõ rệt.

Doanh số EV toàn cầu vẫn tăng mạnh

Các con số tổng thể cho thấy nhu cầu xe điện trên thế giới vẫn rất mạnh. Năm 2025, doanh số EV toàn cầu vượt 20 triệu chiếc, chiếm khoảng 25% tổng doanh số xe mới.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị trường có thể đạt khoảng 23 triệu xe điện vào năm 2026, tương đương gần 30% xe mới bán ra toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực này là một thực tế quan trọng: tốc độ tăng trưởng đang khác nhau rất rõ giữa các khu vực.

Trung Quốc: trung tâm của tăng trưởng EV

Trung Quốc hiện là thị trường xe điện lớn nhất thế giới. Năm 2025, nước này bán khoảng 12,9 triệu xe điện, tăng khoảng 17% so với năm trước.

Một số yếu tố giúp Trung Quốc dẫn đầu:

• Hệ sinh thái pin và chuỗi cung ứng nội địa rất mạnh
• Quy mô sản xuất lớn giúp giảm chi phí
• Cạnh tranh giá quyết liệt giữa các hãng xe nội địa
• Chính sách hỗ trợ mạnh cho điện hóa giao thông

Nhờ quy mô sản xuất lớn, các hãng xe Trung Quốc cũng bắt đầu xuất khẩu EV giá rẻ sang nhiều thị trường nước ngoài, đặc biệt là nơi người tiêu dùng nhạy cảm với giá.

Châu Âu: luật khí thải và giá nhiên liệu thúc đẩy EV

Châu Âu cũng nằm ở nhánh tăng trưởng của mô hình chữ K. Thị trường EV tại đây đang mở rộng nhanh, với mức tăng khoảng 32% theo năm trong một số giai đoạn gần đây ngoài Trung Quốc.

Một số yếu tố chính thúc đẩy xu hướng này gồm:

• Quy định khí thải CO₂ nghiêm ngặt đối với các hãng xe
• Giá xăng dầu cao hơn nhiều so với Mỹ
• Mật độ đô thị cao, phù hợp với xe điện
• Ngày càng nhiều mẫu EV mới được tung ra thị trường

Những áp lực này khiến các hãng xe hoạt động tại châu Âu gần như bắt buộc phải điện hóa nhanh, kéo theo nguồn cung và nhu cầu cùng tăng.

Các thị trường mới nổi: làn sóng tăng trưởng tiếp theo

Ngoài Trung Quốc và châu Âu, nhiều thị trường mới nổi đang trở thành động lực tăng trưởng tiếp theo cho xe điện.

Các khu vực như Mỹ Latinh và Đông Nam Á đang ghi nhận mức tăng rất nhanh. Ví dụ, doanh số EV tại Mỹ Latinh tăng khoảng 75% trong một năm gần đây.

Một phần nguyên nhân là sự xuất hiện của xe điện giá rẻ từ các hãng Trung Quốc, vốn thường có giá thấp hơn so với nhiều mẫu xe phương Tây. Điều này giúp EV trở nên dễ tiếp cận hơn ở những thị trường có thu nhập trung bình.

Mỹ: nhánh đi ngang của chữ K

Trái ngược với xu hướng toàn cầu, thị trường EV tại Mỹ tăng trưởng chậm hơn đáng kể. Xe điện hiện chiếm khoảng 10% doanh số xe mới, và tỷ lệ này gần như đi ngang trong vài năm gần đây.

Một số yếu tố cấu trúc khiến thị trường Mỹ chậm lại:

• Giá xe điện vẫn cao so với nhiều thị trường khác
• Hạ tầng sạc chưa đồng đều
• Người tiêu dùng chuộng xe bán tải và SUV cỡ lớn
• Chính sách hỗ trợ thay đổi hoặc thiếu ổn định

Kết thúc ưu đãi thuế EV của liên bang

Một bước ngoặt chính sách quan trọng xảy ra vào năm 2025. Khoản ưu đãi thuế liên bang lên tới 7.500 USD cho xe điện đã hết hiệu lực vào ngày 30/9/2025, sau khi Quốc hội rút ngắn thời hạn chương trình.

Trước đó, khoản hỗ trợ này giúp thu hẹp chênh lệch giá giữa xe điện và xe chạy xăng. Khi ưu đãi biến mất, nhiều mẫu EV trở nên đắt hơn hàng nghìn USD đối với người mua.

Thuế quan cao đối với EV Trung Quốc

Song song với đó, Mỹ cũng áp dụng các biện pháp mạnh để hạn chế xe điện Trung Quốc vào thị trường.

Thuế nhập khẩu đối với EV từ Trung Quốc đã được nâng lên khoảng 100%, cùng với các hạn chế về phần mềm và công nghệ xe kết nối vì lý do an ninh quốc gia.

Các biện pháp này giúp bảo vệ các hãng xe Mỹ khỏi cạnh tranh giá rẻ, nhưng đồng thời cũng khiến người tiêu dùng Mỹ khó tiếp cận những mẫu EV giá thấp đang thúc đẩy tăng trưởng ở nhiều nơi khác.

Nghịch lý chiến lược của Mỹ

Điều này tạo ra một tình thế khá phức tạp.

Các chính sách bảo hộ có thể giúp ngành ô tô Mỹ có thêm thời gian để phát triển nền tảng EV và chuỗi cung ứng nội địa. Nhưng mặt khác, chúng cũng có thể làm chậm tốc độ phổ cập xe điện trong nước và giảm áp lực cạnh tranh – yếu tố thường thúc đẩy đổi mới công nghệ và giảm giá.

Trong khi đó, các hãng xe Trung Quốc đang mở rộng nhanh ra toàn cầu, tích lũy lợi thế về:

• quy mô sản xuất
• kinh nghiệm sản xuất pin
• phần mềm xe kết nối
• chuỗi cung ứng toàn cầu

Rủi ro dài hạn cho startup và các hãng xe truyền thống

Nếu mô hình thị trường hình chữ K tiếp tục kéo dài, tác động có thể vượt xa doanh số ngắn hạn.

Đối với startup xe điện, nhu cầu trong nước tăng chậm có thể dẫn đến:

• nhà máy hoạt động dưới công suất
• chi phí sản xuất trên mỗi xe cao hơn
• khó gọi vốn mới

Đối với các hãng xe truyền thống, việc trì hoãn đầu tư EV có thể giúp duy trì lợi nhuận từ xe xăng – đặc biệt là xe bán tải và SUV. Nhưng điều đó cũng có nguy cơ khiến họ tụt lại trong những lĩnh vực then chốt như:

• sản xuất pin
• nền tảng xe định nghĩa bằng phần mềm
• kiến trúc EV chi phí thấp
• chuỗi cung ứng toàn cầu

Nếu phần lớn tăng trưởng tương lai của ngành ô tô nằm ở xe điện, những công ty mở rộng sản xuất EV sớm có thể đạt lợi thế chi phí và quy mô mà các đối thủ đến sau khó bắt kịp.

Bức tranh lớn

Chuyển đổi sang xe điện trên toàn cầu không hề chậm lại — mà đang phân kỳ.

Trung Quốc, châu Âu và nhiều thị trường mới nổi đang tăng tốc nhờ chính sách hỗ trợ, giá xe cạnh tranh và hệ sinh thái sản xuất mạnh. Trong khi đó, Mỹ tiến chậm hơn do thay đổi chính sách, rào cản thương mại và đặc điểm thị trường.

Đó chính là ý nghĩa của thị trường EV hình chữ K: thế giới vẫn đang điện hóa nhanh chóng, nhưng không phải tất cả các khu vực — và cũng không phải tất cả các hãng xe — đang đi lên cùng tốc độ.