Sự trở lại của đậu nành nội địa ở Đài Loan

Đài Loan từ lâu phụ thuộc gần như hoàn toàn vào đậu nành nhập khẩu, nhưng trong khoảng một thập kỷ qua, nông nghiệp nước này đã âm thầm khôi phục việc trồng đậu nành trong nước. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp, diện tích trồng đã tăng từ khoảng 680 ha năm 2014 lên 4.473 ha năm 2024 — tức tăng hơn 5,5 lần chỉ trong 10 năm .

Tuy vậy, quy mô sản xuất nội địa vẫn còn rất nhỏ: mỗi năm chỉ khoảng 5.000 tấn, tương đương khoảng 0,2% tổng nhu cầu. Phần lớn đậu nành vẫn phải nhập khẩu, chủ yếu từ Hoa Kỳ và Brazil .

Vì vậy, chiến lược của Đài Loan không phải thay thế nhập khẩu ngay lập tức, mà là xây dựng một hệ sinh thái đậu nành nội địa quy mô nhỏ nhưng giá trị cao, tập trung vào tính bền vững, chất lượng thực phẩm và phát triển nông thôn.

Một thập kỷ phục hồi nhanh chóng

Trước đây, đậu nành từng là cây trồng phổ biến tại Đài Loan. Tuy nhiên, sau khi thị trường mở cửa và đậu nành giá rẻ từ nước ngoài tràn vào, diện tích trồng trong nước giảm mạnh vào đầu những năm 2000.

Trong những năm gần đây, chính phủ đã khuyến khích nông dân đa dạng hóa cây trồng và chuyển một phần ruộng lúa sang trồng cây khác, trong đó có đậu nành . Các chương trình hỗ trợ này giúp diện tích trồng tăng trở lại.

Một số cột mốc đáng chú ý:

• 2014: khoảng 680 ha trồng đậu nành
• 2024: khoảng 4.473 ha
• Dự báo sản lượng giữa thập niên 2020: 6.000–7.000 tấn mỗi năm

Dù tăng trưởng nhanh, con số này vẫn rất nhỏ so với nhu cầu hàng năm của Đài Loan, vốn lên tới hàng triệu tấn đậu nành nhập khẩu .

Vì sao đậu nành nội địa được xem là “xanh” hơn?

Các cơ quan nông nghiệp Đài Loan nhấn mạnh rằng giá trị của đậu nành nội địa không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở môi trường và khí hậu.

Tiết kiệm nước

Đậu nành là cây chịu hạn tương đối tốt. Trong suốt chu kỳ sinh trưởng, cây chỉ cần 30–40% lượng nước so với lúa. Nếu quản lý tưới tiêu hợp lý, mỗi hecta có thể tiết kiệm 5.000–7.000 tấn nước tưới .

Giảm nhu cầu phân bón hóa học

Đậu nành thuộc họ đậu và có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần ở rễ để cố định nitơ từ không khí. Nhờ đó, lượng phân đạm hóa học cần sử dụng có thể giảm khoảng 20%, giúp giảm chi phí và giảm phát thải khí nhà kính như nitrous oxide .

Giảm phát thải từ vận chuyển

Phần lớn đậu nành tiêu thụ tại Đài Loan được vận chuyển đường biển từ các nước xa. Khi tiêu thụ đậu nành nội địa, quãng đường vận chuyển thực phẩm (food miles) giảm đáng kể, kéo theo giảm phát thải carbon .

Những yếu tố này khiến đậu nành trở thành một phần trong chiến lược của Đài Loan hướng tới nông nghiệp ít carbon và hệ thống thực phẩm bền vững.

Các giống đậu nành mới do Đài Loan phát triển

Các trạm nghiên cứu nông nghiệp tại Đài Loan đã lai tạo nhiều giống đậu nành phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, cơ giới hóa thu hoạch và nhu cầu chế biến thực phẩm.

Một số giống được quảng bá rộng rãi gồm:

• Kaohsiung Selection No.10 – đậu nành vàng phổ biến để sản xuất sữa đậu nành và đậu phụ .
• Tainan No.10 – giống có hàm lượng protein cao và năng suất tốt, thích hợp cho tofu, miso và sữa đậu nành .
• Tainan No.3 – đậu nành đen giàu chất chống oxy hóa, thường dùng làm trà hoặc bột đậu đen .
• Tainan No.5 – đậu nành đen dùng làm nguyên liệu sản xuất nước tương .

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn phát triển những giống mới như Tainan No.8 (“Heizhen”) và No.9 (“Heibao”), có hạt lớn, năng suất cao và khả năng kháng sâu bệnh tốt hơn .

Một giống mới đáng chú ý khác là Taichung No.1, được lai tạo để trồng vụ thu với hàm lượng protein khoảng 40%, thích nghi tốt với khí hậu và yêu cầu đầu vào thấp hơn .

Vì sao chính phủ khuyến khích người dân mua đậu nành nội địa?

Ngay cả khi diện tích trồng tăng nhanh, Đài Loan vẫn phải nhập khẩu lượng đậu nành rất lớn. Tuy vậy, chính quyền vẫn tích cực vận động người tiêu dùng chọn sản phẩm nội địa vì nhiều lý do.

1. Không biến đổi gen và dễ truy xuất nguồn gốc
Phần lớn đậu nành nhập khẩu là giống biến đổi gen, trong khi đậu nành trồng tại Đài Loan chủ yếu không biến đổi gen (non‑GMO) và được kiểm soát chặt chẽ từ nguồn giống đến khâu thu hoạch .

2. Tươi hơn
Đậu nành nội địa có thể được chế biến ngay sau khi thu hoạch, giúp tạo ra các sản phẩm như đậu phụ hoặc sữa đậu nành tươi hơn.

3. Hỗ trợ kinh tế nông thôn
Các chương trình hợp đồng sản xuất giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến giúp tạo thêm thu nhập cho nông dân và khuyến khích chuyển đổi cây trồng.

4. Lợi ích môi trường
Việc giảm quãng đường vận chuyển, tiết kiệm nước và giảm phân bón hóa học giúp đậu nành nội địa đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải và nông nghiệp bền vững của Đài Loan .

Kết luận

Ngành đậu nành của Đài Loan vẫn còn nhỏ, nhưng đang phát triển nhanh chóng. Trong vòng một thập kỷ, diện tích trồng đã tăng hơn 5 lần, nhờ chính sách đa dạng hóa cây trồng và các giống mới phù hợp khí hậu.

Thay vì cạnh tranh trực tiếp với đậu nành nhập khẩu quy mô lớn, Đài Loan đang xây dựng một chuỗi giá trị đậu nành nội địa chuyên biệt — tập trung vào chất lượng, tính bền vững và thực phẩm giá trị cao. Ngay cả khi chỉ chiếm một phần nhỏ thị trường, mô hình này vẫn có thể đóng góp đáng kể vào mục tiêu an ninh lương thực và giảm phát thải khí hậu.