Lãnh sự quán Mỹ tại Nuuk và chuyến thăm gây tranh cãi của đặc phái viên Jeff Landry

Greenland cũng có giá trị quân sự đặc biệt. Tại phía tây bắc đảo, Mỹ vận hành căn cứ Pituffik Space Base (trước đây gọi là Thule Air Base) – nơi đặt hệ thống radar cảnh báo tên lửa và theo dõi không gian, được xem là mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng thủ của Mỹ và NATO.

Vì sao đặc phái viên Jeff Landry bị tiếp đón lạnh nhạt

Căng thẳng ngoại giao gia tăng sau khi thống đốc bang Louisiana Jeff Landry được bổ nhiệm làm đặc phái viên của Mỹ về Greenland. Quyết định này gây tranh cãi tại Đan Mạch và Greenland vì diễn ra cùng lúc Washington lặp lại những tuyên bố về việc Mỹ cần kiểm soát hòn đảo này.

Các lãnh đạo Đan Mạch và Greenland nhanh chóng yêu cầu Mỹ tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của họ sau khi Landry được bổ nhiệm và xuất hiện những phát biểu gợi ý rằng Washington nên sở hữu Greenland.

Landry cũng vướng vào một tranh cãi công khai khác. Khi Tổng thống Mỹ đề nghị gửi một tàu bệnh viện của Hải quân Mỹ tới Greenland, Thủ tướng Greenland Jens‑Frederik Nielsen đã trả lời trên mạng xã hội rằng đó là một lời đề nghị “không, cảm ơn”. Landry sau đó chỉ trích quyết định này, khiến căng thẳng ngoại giao tăng lên.

Vì vậy khi ông đến Nuuk, bầu không khí chính trị đã khá lạnh nhạt. Nhiều lãnh đạo Greenland cho rằng chuyến thăm mang tính gây áp lực chính trị hơn là hoạt động ngoại giao thông thường.

Các báo cáo về đàm phán bí mật mở thêm căn cứ quân sự

Song song với những tranh cãi ngoại giao, nhiều báo cáo cho biết Mỹ đang tiến hành các cuộc đàm phán kín với Đan Mạch và Greenland để mở rộng hiện diện quân sự trên đảo.

Theo các quan chức nắm thông tin, Washington đã đề xuất xây dựng tới ba cơ sở quân sự mới ở phía nam Greenland nhằm giám sát hoạt động của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Các cuộc thảo luận này nằm trong chiến lược rộng hơn của Mỹ nhằm tăng cường giám sát và kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược ở khu vực Bắc Cực. Tuy nhiên nhiều chi tiết vẫn chưa được công bố và các chính phủ liên quan cũng chưa xác nhận đầy đủ nội dung đàm phán.

Một số báo cáo cho rằng các cuộc thương lượng còn có thể liên quan đến hợp tác an ninh dài hạn và vai trò của Mỹ trong các dự án hạ tầng hoặc đầu tư tại Greenland. Tuy nhiên phần lớn thông tin vẫn dựa trên nguồn ẩn danh nên phạm vi thực sự của các đề xuất này vẫn chưa rõ ràng.

Greenland và Đan Mạch phản ứng ra sao

Greenland là một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Cả Copenhagen lẫn Nuuk đều nhiều lần khẳng định rằng hòn đảo không thể được chuyển giao cho bất kỳ quốc gia nào khác.

Các quan chức Đan Mạch nhấn mạnh rằng mọi thay đổi về vị thế của Greenland chỉ có thể xảy ra nếu người dân Greenland đồng ý. Lãnh đạo Greenland cũng nhấn mạnh quyền tự trị và quyền tự quyết của họ.

Tuy vậy, Greenland vẫn tìm kiếm các đối tác quốc tế để đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng và hợp tác an ninh – bao gồm cả Mỹ – miễn là các quan hệ này tôn trọng quyền tự chủ của đảo.

EU và các nước khác tăng cường hiện diện

Không chỉ Mỹ, Liên minh châu Âu cũng đang gia tăng hoạt động ngoại giao với Greenland. Brussels muốn mở rộng hợp tác kinh tế và chính trị với Nuuk như một phần trong chiến lược Bắc Cực mới của EU.

Sự quan tâm này phản ánh một thực tế lớn hơn: Greenland nằm ngay trung tâm của các tuyến vận tải Bắc Cực đang mở ra, đồng thời có tiềm năng trữ lượng khoáng sản hiếm và vị trí quan trọng cho việc giám sát quân sự giữa Bắc Mỹ, châu Âu và Nga.

Bức tranh lớn: cuộc cạnh tranh quyền lực ở Bắc Cực

Tranh cãi xung quanh lãnh sự quán Mỹ ở Nuuk và chuyến thăm của Jeff Landry thực chất chỉ là một phần nhỏ của cuộc cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn.

Mỹ muốn củng cố năng lực an ninh và tình báo tại Bắc Cực. Đan Mạch muốn bảo vệ chủ quyền đối với lãnh thổ tự trị của mình. Greenland muốn thu hút đầu tư và hợp tác an ninh nhưng không đánh mất quyền tự chủ.

Trong khi đó, EU và các quốc gia khác cũng đang tăng cường hiện diện để tránh việc Greenland rơi hoàn toàn vào ảnh hưởng của một cường quốc duy nhất.

Nói cách khác, những căng thẳng ngoại giao tại Nuuk cho thấy một xu hướng lớn hơn: Bắc Cực đang nhanh chóng chuyển từ vùng biên xa xôi thành một trong những đấu trường địa chính trị quan trọng nhất thế giới.