EU công bố hướng dẫn dự thảo về cách phân loại hệ thống AI rủi ro cao

Trong các trường hợp này, sản phẩm phải trải qua đánh giá sự phù hợp bởi bên thứ ba trước khi được đưa ra thị trường EU.

Nói cách khác, con đường này chủ yếu áp dụng cho AI tích hợp trong sản phẩm vật lý, nơi lỗi hệ thống có thể gây nguy hiểm trực tiếp cho người dùng hoặc môi trường.

2. Con đường dựa trên lĩnh vực sử dụng (Annex III)

Con đường thứ hai áp dụng cho các hệ thống AI hoạt động độc lập nhưng được sử dụng trong những lĩnh vực nhạy cảm được liệt kê trong Annex III. Những lĩnh vực này bao gồm:

• Nhận dạng sinh trắc học
• Hạ tầng quan trọng
• Giáo dục và đào tạo nghề
• Tuyển dụng và quản lý lao động
• Tiếp cận dịch vụ thiết yếu (ví dụ: chấm điểm tín dụng)
• Thực thi pháp luật
• Quản lý di cư, tị nạn và kiểm soát biên giới
• Hệ thống tư pháp và quy trình dân chủ

Nếu một hệ thống AI được thiết kế cho các mục đích này, nó thường sẽ được phân loại là rủi ro cao theo Điều 6(2).

Khi nào hệ thống Annex III có thể không bị coi là rủi ro cao

AI Act cho phép một ngoại lệ hẹp trong Điều 6(3) đối với một số hệ thống nằm trong danh sách Annex III.

Để được áp dụng ngoại lệ này, hệ thống phải không gây rủi ro đáng kể cho sức khỏe, an toàn hoặc các quyền cơ bản, và đặc biệt là không ảnh hưởng đáng kể đến kết quả của các quyết định liên quan đến cá nhân.

Theo hướng dẫn dự thảo, ngoại lệ có thể áp dụng nếu hệ thống AI:

• Chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính hoặc thủ tục đơn giản
• Tinh chỉnh hoặc cải thiện kết quả của một hoạt động đã hoàn thành bởi con người
• Phát hiện mẫu hoặc bất thường trong quyết định mà không thay thế phán đoán của con người
• Thực hiện bước chuẩn bị trước khi quy trình ra quyết định chính diễn ra

Tuy nhiên, ngoại lệ này không áp dụng cho hệ thống thực hiện việc “profiling” (lập hồ sơ cá nhân). Nếu chúng thuộc lĩnh vực Annex III, chúng vẫn bị coi là rủi ro cao.

Tham vấn công chúng năm 2026

Ủy ban châu Âu đang tổ chức tham vấn mục tiêu về hướng dẫn dự thảo, diễn ra từ 19/05/2026 đến 23/06/2026 (22:00 CET).

Mục tiêu của quá trình này là thu thập ý kiến về:

• Mức độ rõ ràng của khung phân loại
• Tính hữu ích của các ví dụ minh họa trong hướng dẫn

Các bên liên quan như nhà phát triển AI, tổ chức triển khai và cơ quan giám sát thị trường có thể gửi phản hồi thông qua bảng câu hỏi trực tuyến. Những góp ý này sẽ giúp hoàn thiện phiên bản hướng dẫn cuối cùng.

Thời hạn tuân thủ mới sau sửa đổi “AI Act Omnibus”

Song song với việc công bố hướng dẫn, EU cũng điều chỉnh thời gian áp dụng các nghĩa vụ chính đối với AI rủi ro cao thông qua gói sửa đổi thường được gọi là AI Act Omnibus.

Các mốc tuân thủ mới hiện được ấn định như sau:

• 02/12/2027: nghĩa vụ đối với hệ thống AI rủi ro cao độc lập thuộc Điều 6(2) và Annex III
• 02/08/2028: nghĩa vụ đối với AI tích hợp trong sản phẩm được quản lý theo Điều 6(1) và Annex I

Việc trì hoãn này nhằm tạo thời gian cho EU và doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, công cụ tuân thủ và hệ thống chứng nhận cần thiết để áp dụng luật một cách hiệu quả.

Vai trò của hướng dẫn trong lộ trình triển khai AI Act

AI Act chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2024, nhưng các quy định được triển khai theo từng giai đoạn.

Một số mốc quan trọng gồm:

• 02/02/2025: bắt đầu áp dụng các lệnh cấm đối với AI có rủi ro không thể chấp nhận và nghĩa vụ về hiểu biết AI (AI literacy).
• 08/2025: quy định quản trị và nghĩa vụ đối với mô hình AI mục đích chung (GPAI).
• 08/2026: các quy định về minh bạch đối với AI bắt đầu có hiệu lực.

EU cũng đang phát triển các tiêu chuẩn kỹ thuật hài hòa để giúp tổ chức chứng minh tuân thủ. Ví dụ, tiêu chuẩn đầu tiên về hệ thống quản lý chất lượng cho AI đã được đưa ra tham vấn công khai vào tháng 10/2025.

Trong bối cảnh đó, hướng dẫn phân loại mới đóng vai trò như lớp diễn giải thực tế cho luật. Nó không thay đổi nội dung AI Act, nhưng giúp các tổ chức xác định sớm liệu hệ thống của họ có rơi vào nhóm AI rủi ro cao theo Điều 6 trước khi các nghĩa vụ chính bắt đầu được thực thi.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì ngay từ bây giờ

Dựa trên hướng dẫn dự thảo, các tổ chức phát triển hoặc triển khai AI tại châu Âu có thể áp dụng một quy trình ba bước:

1. Xác định liệu hệ thống AI có nằm trong sản phẩm được quản lý theo Annex I hay không.
2. Kiểm tra liệu hệ thống có thuộc trường hợp sử dụng rủi ro cao trong Annex III.
3. Đánh giá khả năng áp dụng ngoại lệ Điều 6(3) và ghi lại đầy đủ lập luận.

Dù thời hạn tuân thủ còn vài năm nữa, thiết kế hệ thống, tài liệu kỹ thuật và mục đích sử dụng được công bố ngay từ bây giờ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc hệ thống AI có bị xếp vào nhóm rủi ro cao theo luật EU hay không.