Căng thẳng Mỹ–Iran đang tác động mạnh đến dầu, trái phiếu và chứng khoán toàn cầu

Thị trường tài chính toàn cầu đang phản ứng mạnh trước sự leo thang căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Tác động lớn nhất cho đến nay là lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn tăng trên diện rộng, trong khi thị trường cổ phiếu và hàng hóa biến động mạnh.

Nguyên nhân chính nằm ở ba yếu tố liên kết với nhau: giá dầu tăng, lo ngại lạm phát kéo dài và sự bất định về cách các ngân hàng trung ương – đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) – sẽ phản ứng.

Cú sốc năng lượng: kênh truyền dẫn nhanh nhất

Con đường nhanh nhất khiến xung đột lan sang thị trường tài chính là giá dầu.

Trong các giai đoạn căng thẳng leo thang, giá dầu đã bật tăng mạnh. Có thời điểm dầu Brent tăng gần 6% sau các báo cáo về các cuộc tấn công vào tàu thuyền và cơ sở hạ tầng liên quan đến căng thẳng quanh eo biển Hormuz, kéo theo sự sụt giảm của thị trường cổ phiếu toàn cầu vì lo ngại lạm phát gia tăng.

Eo biển Hormuz đóng vai trò trung tâm trong câu chuyện này. Đây là tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với các tuyến vận tải quốc tế và là một trong những “điểm nghẽn năng lượng” quan trọng nhất thế giới.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – tương đương khoảng 20% tổng lượng tiêu thụ dầu toàn cầu – đã đi qua eo biển này trong năm 2024.

Bất kỳ rủi ro nào đối với hoạt động vận chuyển tại đây đều khiến thị trường phải cộng thêm “phí rủi ro” vào nhiều loại tài sản khác nhau, bao gồm:

• dầu thô
• chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải
• trái phiếu liên kết lạm phát
• lợi suất trái phiếu chính phủ

Vì dầu là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, việc giá dầu tăng kéo dài sẽ nhanh chóng lan sang chi phí vận chuyển, sản xuất và cuối cùng là giá tiêu dùng.

Vì sao lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng

Lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn đang tăng vì nhà đầu tư dự đoán lạm phát cao hơn và chính sách tiền tệ có thể thắt chặt lâu hơn.

Biên bản cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) cho thấy xung đột Trung Đông đã góp phần khiến giá năng lượng tăng mạnh và dẫn tới việc thị trường tài chính phải điều chỉnh lại định giá trên nhiều loại tài sản.

Trong lịch sử, các cú sốc năng lượng thường làm kỳ vọng lạm phát tăng nhanh. Một số quan chức Fed cũng cảnh báo rằng nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực lạm phát có thể lan rộng qua toàn bộ chuỗi cung ứng.

Điều này khiến thị trường trái phiếu phản ứng theo hai cách:

1. Nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát.
2. Kỳ vọng tăng lên rằng các ngân hàng trung ương có thể phải giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn hoặc trì hoãn việc cắt giảm lãi suất.

Kết quả là lợi suất tăng không chỉ ở Mỹ mà còn lan sang các thị trường trái phiếu lớn khác như châu Âu và Nhật Bản.

Thị trường chứng khoán bị kéo theo hai hướng

Cổ phiếu toàn cầu hiện đang chịu tác động của hai lực đối nghịch.

Một mặt, lợi suất trái phiếu tăng là tin xấu cho chứng khoán, đặc biệt là các công ty công nghệ tăng trưởng cao. Khi lãi suất tăng, giá trị hiện tại của lợi nhuận tương lai giảm xuống, khiến định giá cổ phiếu trở nên kém hấp dẫn hơn. Một số phiên giao dịch gần đây đã chứng kiến cổ phiếu toàn cầu giảm khi dầu tăng và lợi suất trái phiếu leo thang.

Mặt khác, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn đang hỗ trợ tâm lý thị trường.

Nvidia trở thành tâm điểm chú ý của nhà đầu tư. Kết quả kinh doanh của hãng chip này được xem như thước đo nhu cầu toàn cầu đối với hạ tầng AI và chi tiêu cho bán dẫn. Trong một số thời điểm căng thẳng địa chính trị, cổ phiếu ngành chip thậm chí đã giúp ổn định tâm lý thị trường trước khi Nvidia công bố kết quả kinh doanh.

Điều này tạo ra một môi trường thị trường khá đặc biệt: rủi ro vĩ mô gia tăng nhưng kỳ vọng công nghệ vẫn rất mạnh.

Nguy cơ “stagflation”: lạm phát cao nhưng tăng trưởng yếu

Sự kết hợp giữa giá năng lượng tăng và triển vọng tăng trưởng kinh tế suy yếu làm dấy lên nỗi lo về stagflation – tình trạng lạm phát cao đi kèm tăng trưởng chậm.

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao do gián đoạn nguồn cung hoặc vận chuyển, một số kịch bản có thể xảy ra:

• các ngân hàng trung ương trì hoãn hoặc hủy kế hoạch cắt giảm lãi suất
• lợi suất trái phiếu chính phủ duy trì ở mức cao
• định giá cổ phiếu chịu áp lực mới

Ngược lại, nếu tình hình ngoại giao cải thiện và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz ổn định trở lại, giá dầu có thể giảm nhanh và áp lực lạm phát cũng dịu bớt.

Vì sao thị trường phản ứng cực nhanh với tin tức

Do xung đột liên quan trực tiếp đến một tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới, thị trường hiện trở nên rất nhạy cảm với các tiêu đề tin tức địa chính trị. Chỉ cần thay đổi nhỏ trong đánh giá rủi ro đối với dòng chảy dầu mỏ cũng có thể khiến nhiều loại tài sản biến động cùng lúc.

Các nhà đầu tư hiện theo dõi đặc biệt ba chỉ báo:

• Giá dầu: kênh truyền dẫn nhanh nhất từ địa chính trị sang lạm phát.
• Lợi suất trái phiếu: tín hiệu rõ ràng nhất về kỳ vọng lạm phát và chính sách tiền tệ.
• Các sự kiện doanh nghiệp lớn: đặc biệt là kết quả kinh doanh của các công ty AI như Nvidia.

Trong ngắn hạn, câu chuyện của thị trường toàn cầu là sự cân bằng giữa rủi ro địa chính trị và sự lạc quan công nghệ. Nếu cú sốc năng lượng chỉ mang tính tạm thời, thị trường có thể ổn định trở lại. Nhưng nếu gián đoạn quanh Vịnh Ba Tư kéo dài, giá dầu cao và lợi suất trái phiếu tăng có thể trở thành đặc điểm nổi bật của bức tranh tài chính toàn cầu.