Điều gì có thể xảy ra với thị trường dầu nếu eo biển Hormuz vẫn đóng cửa?

Các ngân hàng lớn và nhà phân tích năng lượng cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa đến tháng 6, cú sốc dầu hiện tại có thể leo thang thành khủng hoảng nguồn cung toàn cầu thực sự. Mối lo lớn không chỉ là lượng dầu xuất khẩu bị gián đoạn trước mắt, mà còn là khả năng tồn kho dầu toàn cầu bị rút xuống gần mức tối thiểu vận hành, khiến thị trường dễ rơi vào hoảng loạn và đẩy giá tăng vọt.

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng đến vậy

Eo biển Hormuz là một trong những "điểm nghẽn năng lượng" quan trọng nhất thế giới. Trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua tuyến đường biển hẹp này, tương đương khoảng 20% tổng tiêu thụ dầu và các sản phẩm dầu toàn cầu và hơn một phần tư lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới.

Do phần lớn nguồn cung toàn cầu phụ thuộc vào tuyến đường này, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể nhanh chóng ảnh hưởng tới nguồn cung thực tế và kỳ vọng giá dầu trên toàn cầu.

Trong cuộc khủng hoảng hiện tại, Morgan Stanley cho biết bình thường có khoảng 35 tàu chở dầu rời Vùng Vịnh mỗi ngày, nhưng trong thời gian gián đoạn con số này chỉ còn từ gần như 0 đến khoảng 2 chuyến.

Quy mô nguồn cung có thể bị mất

Các tổ chức tài chính cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, lượng dầu bị rút khỏi thị trường có thể rất lớn.

Một số ước tính cho rằng khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày có thể bị mất khỏi nguồn cung trong các kịch bản gián đoạn nghiêm trọng, theo phân tích được UBS trích dẫn.

Ngoài ra, tổng lượng thiếu hụt tích lũy cũng có thể tăng rất nhanh. Theo các phân tích liên quan đến Morgan Stanley, thị trường đã hấp thụ gần 1 tỷ thùng dầu bị mất kể từ khi khủng hoảng bắt đầu, nhờ tồn kho và các “vùng đệm” ban đầu giúp giảm sốc.

Phân tích liên quan đến Citigroup thậm chí cho rằng tổng mức sụt giảm tồn kho có thể vượt 1,3 tỷ thùng nếu gián đoạn kéo dài.

Rủi ro ít được chú ý: tồn kho giảm xuống mức tối thiểu vận hành

Trong giai đoạn đầu của khủng hoảng dầu mỏ, tồn kho toàn cầu thường đóng vai trò giảm sốc. Chính phủ và doanh nghiệp có thể rút dầu từ kho dự trữ để duy trì hoạt động của các nhà máy lọc dầu và tránh thiếu hụt tức thì.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng vùng đệm này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Khi tồn kho giảm xuống gần mức tối thiểu vận hành (operational minimum), hệ thống dầu mỏ trở nên kém linh hoạt. Kho chứa, đường ống và nhà máy lọc dầu không thể hoạt động an toàn nếu bể chứa gần như trống. Khi tiến gần ngưỡng này, giá dầu có thể tăng vọt đột ngột thay vì tăng từ từ.

Morgan Stanley mô tả tình hình hiện tại như một “cuộc chạy đua với thời gian”, khi các vùng đệm ban đầu của thị trường có thể biến mất nếu eo biển vẫn đóng cửa đến tháng 6.

Nguy cơ mua gom và tích trữ dầu

Thị trường năng lượng rất nhạy cảm với kỳ vọng của người mua.

Nếu các chính phủ hoặc những nước phụ thuộc nhập khẩu tin rằng tồn kho toàn cầu đang tiến gần mức nguy hiểm, họ có thể tăng tốc mua dầu để đảm bảo nguồn cung trước các đối thủ. Hành vi mua phòng ngừa như vậy có thể khiến lượng dầu sẵn có giảm nhanh hơn và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt.

Dù khó định lượng chính xác mức độ tích trữ, nhiều nhà phân tích cho rằng sự kết hợp giữa tồn kho giảm và bất định về việc mở lại eo biển có thể thúc đẩy các quốc gia nhập khẩu mua vào mạnh hơn.

Các kịch bản giá dầu: 110 USD, 130 USD, 150 USD — hoặc hơn

Do eo biển Hormuz xử lý một phần rất lớn nguồn cung toàn cầu, sự gián đoạn kéo dài có thể khiến giá dầu tăng mạnh.

Một số kịch bản được các ngân hàng và nhà phân tích đưa ra gồm:

• Giá dầu có thể tăng lên khoảng 110 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài thêm khoảng một tháng.
• Thiếu hụt nguồn cung vật lý nghiêm trọng có thể đẩy giá vào vùng 100–130 USD/thùng hoặc cao hơn khi thị trường định giá lại rủi ro.
• Một số cảnh báo cho rằng giá dầu có thể vượt 130–150 USD/thùng nếu tồn kho toàn cầu bị siết chặt mạnh.

Trong kịch bản cực đoan, các nhà phân tích hàng hóa của Bank of America cho rằng nếu phong tỏa kéo dài nhiều tháng, giá dầu thậm chí có thể vượt 200 USD/thùng, dù đây được xem là kịch bản xấu nhất chứ không phải dự báo cơ sở.

Vì sao mở lại eo biển chưa chắc giúp thị trường hồi phục nhanh

Ngay cả khi các nỗ lực ngoại giao hoặc quân sự giúp mở lại eo biển Hormuz, các nhà phân tích cho rằng nguồn cung dầu khó có thể trở lại bình thường ngay lập tức.

Một số yếu tố có thể làm chậm quá trình phục hồi:

• Tuyến hàng hải có thể cần dọn thủy lôi hoặc đảm bảo an ninh trước khi tàu thuyền quay lại.
• Chi phí bảo hiểm và phí rủi ro chiến tranh có thể khiến các công ty vận tải tránh khu vực này.
• Các cảng xuất khẩu và chuỗi logistics cần thời gian để khởi động lại hoạt động.
• Tồn kho bị rút trong thời gian khủng hoảng cũng cần thời gian để tái tích trữ.

Morgan Stanley cho rằng việc đóng cửa eo biển đã tạo ra một “khoảng trống sâu” trong thị trường dầu, có thể khiến nguồn cung thắt chặt và giá cao kéo dài lâu hơn nhiều người dự đoán.

Kết luận

Nguy cơ lớn nhất của việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz không chỉ là lượng dầu xuất khẩu bị mất ngay lập tức. Mối lo thực sự là tồn kho toàn cầu giảm xuống gần mức tối thiểu vận hành, làm suy yếu niềm tin rằng thị trường có thể nhanh chóng cân bằng trở lại.

Nếu ngưỡng này bị chạm tới, các nhà phân tích cảnh báo thị trường dầu có thể chuyển từ cú sốc địa chính trị có thể kiểm soát sang khủng hoảng nguồn cung vật lý, với tình trạng mua gom, tồn kho suy giảm nhanh và giá dầu tăng mạnh.