EU gấp rút thông qua luật để thực thi thỏa thuận thương mại Turnberry với Mỹ

Hiệp định thương mại Turnberry là gì?

Thỏa thuận khung EU–Mỹ được đạt được ngày 27/7/2025 tại Turnberry (Scotland) trong cuộc gặp giữa Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Mục tiêu của thỏa thuận là ổn định quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sau nhiều năm căng thẳng về thuế quan.

Một tuyên bố chung vào tháng 8/2025 nêu rõ các cam kết chính:

• Mỹ áp mức trần thuế khoảng 15% đối với phần lớn hàng nhập khẩu từ EU.
• EU cam kết xóa bỏ thuế đối với hàng công nghiệp của Mỹ và mở rộng tiếp cận thị trường cho nhiều sản phẩm nông nghiệp và hải sản Mỹ.

Tuy nhiên, thỏa thuận tại Turnberry ban đầu chỉ là thỏa thuận chính trị, chưa phải là một hiệp định pháp lý đầy đủ. Vì vậy EU cần thông qua luật để thực hiện các cam kết thuế quan.

Thỏa thuận tạm thời của EU sẽ thực hiện những gì?

Để thực thi hiệp định, các thể chế EU đang làm việc với hai quy định pháp lý nhằm đưa các cam kết thuế quan vào luật EU.

Theo thỏa thuận tạm thời giữa các nhà đàm phán, các quy định này sẽ:

• Chuyển các cam kết giảm thuế của EU thành luật ràng buộc.
• Thiết lập cơ chế bảo vệ nếu Mỹ không tuân thủ thỏa thuận.
• Cho phép đình chỉ hoặc xem xét lại ưu đãi thuế nếu phát sinh tranh chấp thương mại.

Việc đẩy nhanh tiến độ được xem là cần thiết để chứng minh EU đang thực thi thỏa thuận trước thời hạn 4/7 — mốc mà ông Trump cảnh báo có thể dẫn đến mức thuế cao hơn đáng kể đối với hàng xuất khẩu EU.

Các thay đổi thuế quan và nhượng bộ của hai bên

Nhượng bộ từ phía EU

Theo dự luật thực thi hiệp định Turnberry, EU dự kiến:

• Xóa bỏ phần lớn thuế đối với hàng công nghiệp của Mỹ nhập vào thị trường EU.
• Cung cấp quyền tiếp cận ưu đãi cho nhiều sản phẩm nông nghiệp và hải sản Mỹ, như các loại hạt, sữa, thực phẩm chế biến và một số loại thịt.

Đây là nhượng bộ chính của EU nhằm mở rộng tiếp cận thị trường cho hàng hóa Mỹ.

Cam kết từ phía Mỹ

Đổi lại, Mỹ đồng ý:

• Áp dụng mức trần thuế khoảng 15% đối với phần lớn hàng hóa từ EU, thay cho nguy cơ các mức thuế cao hơn trước đó.
• Duy trì khuôn khổ thuế quan đã được đàm phán trong thỏa thuận 2025.

Cơ chế này nhằm tạo ra mức thuế ổn định và dễ dự đoán cho nhiều ngành như ô tô, dược phẩm, bán dẫn và máy móc.

Những điểm gây tranh cãi trong đàm phán

Dù đạt được đồng thuận về nguyên tắc, một số điều khoản vẫn gây tranh luận giữa các nhà lập pháp EU và các nước thành viên.

Điều khoản “sunrise” (kích hoạt)

Nghị viện châu Âu yêu cầu các ưu đãi thuế của EU chỉ có hiệu lực khi Mỹ thực hiện cam kết của mình. Điều khoản này – gọi là sunrise clause – nhằm tránh việc EU giảm thuế trước khi Washington tuân thủ thỏa thuận.

Cơ chế bảo vệ và đình chỉ

Các nhà lập pháp cũng muốn đảm bảo EU có công cụ bảo vệ thị trường nếu xảy ra biến động thương mại, bao gồm:

• Điều khoản đình chỉ cho phép EU tạm ngừng ưu đãi thuế nếu Mỹ áp thuế mới.
• Các biện pháp bảo vệ bổ sung đối với ngành nhạy cảm, đặc biệt là thép.

Điều khoản hết hạn

Một vấn đề khác là thời hạn áp dụng ưu đãi thuế. Thỏa hiệp hiện nay đưa vào điều khoản “sunset”, theo đó các ưu đãi sẽ hết hiệu lực vào ngày 31/3/2028 nếu không được gia hạn.

EU vẫn phải hoàn tất quy trình phê chuẩn

Dù đạt thỏa thuận tạm thời, quá trình pháp lý của EU vẫn chưa kết thúc.

Vào tháng 3/2026, Nghị viện châu Âu đã thông qua lập trường đọc lần đầu đối với dự luật, tạo cơ sở cho các cuộc đàm phán với các nước thành viên.

Để các thay đổi thuế quan có hiệu lực, luật này vẫn phải:

1. Được Nghị viện châu Âu phê chuẩn chính thức.
2. Được Hội đồng Liên minh châu Âu (đại diện các nước thành viên) thông qua.
3. Được hoàn thiện và công bố thành luật của EU.

Chỉ sau khi hoàn tất các bước này, EU mới có thể chính thức thực hiện việc cắt giảm thuế theo thỏa thuận Turnberry.

Vì sao hạn chót 4/7 lại quan trọng?

Áp lực chính đến từ Washington. Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo rằng nếu EU không thực thi thỏa thuận trước ngày 4/7, Mỹ có thể áp mức thuế cao hơn nhiều đối với hàng hóa châu Âu, bao gồm cả ngành ô tô.

Vì vậy, việc thông qua luật trước thời hạn không chỉ là thủ tục pháp lý mà còn là nỗ lực chiến lược nhằm tránh một vòng leo thang mới trong căng thẳng thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Thỏa thuận tạm thời cho thấy cả hai bên vẫn muốn duy trì khuôn khổ hợp tác đã đạt được năm 2025. Tuy nhiên, tính ổn định lâu dài của thỏa thuận vẫn phụ thuộc vào việc EU hoàn tất quá trình phê chuẩn và cách cả hai phía thực hiện cam kết trong thực tế.