Vì sao đầu tư nhà máy mới của Trung Quốc vào châu Âu bùng nổ năm 2025?

Sự chuyển dịch này phản ánh hai yếu tố: châu Âu ngày càng siết chặt việc thâu tóm doanh nghiệp chiến lược, trong khi các công ty Trung Quốc muốn xây dựng cơ sở sản xuất lâu dài ngay trong thị trường EU.

Xe điện và pin là động lực chính

Phần lớn dòng vốn mới tập trung vào chuỗi cung ứng xe điện, đặc biệt là sản xuất pin.

Châu Âu đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện hóa để đạt mục tiêu khí hậu. Điều này tạo ra nhu cầu rất lớn về pin và linh kiện EV. Các nhà sản xuất Trung Quốc — vốn có lợi thế về công nghệ và chi phí — nhanh chóng tận dụng cơ hội này.

Hiện nay, các hãng Trung Quốc chiếm khoảng một phần tư doanh số xe điện tại Liên minh châu Âu, cho thấy sự hiện diện ngày càng lớn trong thị trường này.

Việc đặt nhà máy tại châu Âu mang lại nhiều lợi ích cho các công ty Trung Quốc:

• cung cấp pin trực tiếp cho các hãng xe châu Âu
• giảm chi phí vận chuyển và rủi ro thuế quan
• tích hợp sâu vào chuỗi cung ứng ô tô khu vực

Nhiều dự án lớn đã được công bố hoặc triển khai bởi các doanh nghiệp như CATL, AESC và Huayou Cobalt, với các nhà máy pin tại Hungary, Đức và Pháp.

Dự án tiêu biểu: siêu nhà máy pin CATL tại Debrecen

Một trong những dự án nổi bật nhất là nhà máy pin khổng lồ của CATL tại Debrecen (Hungary).

Dự án này có giá trị hơn 7 tỷ euro và được thiết kế để trở thành một trong những cơ sở sản xuất pin lớn nhất châu Âu. Nhà máy dự kiến cung cấp pin cho các hãng xe lớn như BMW và Mercedes‑Benz.

Chiến lược ở đây khá rõ ràng: các công ty Trung Quốc xây dựng năng lực sản xuất ngay tại châu Âu để trở thành một phần của hệ sinh thái ô tô khu vực.

Vì sao Hungary trở thành trung tâm của dòng vốn này?

Trong số các quốc gia châu Âu, Hungary nổi lên như điểm đến hàng đầu cho đầu tư greenfield của Trung Quốc.

Theo dữ liệu từ MERICS và Rhodium Group, Hungary chiếm khoảng 31% tổng đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào châu Âu, tỷ lệ cao nhất trong khu vực.

Một số yếu tố giải thích sự tập trung này:

1. Cụm công nghiệp ô tô mạnh
Trung và Đông Âu là nơi đặt nhiều nhà máy của các hãng xe lớn châu Âu, tạo nhu cầu lớn cho nhà cung cấp pin.

2. Các dự án EV quy mô lớn
Những dự án như nhà máy CATL và các công ty công nghệ năng lượng khác đã hình thành một hệ sinh thái pin và xe điện tại Hungary.

3. Tiếp cận thị trường chung EU
Sản xuất tại Hungary cho phép các công ty Trung Quốc bán sản phẩm trên toàn bộ thị trường EU mà không cần xuất khẩu từ Trung Quốc.

Nhờ vậy, Hungary trở thành cửa ngõ chiến lược cho các nhà sản xuất Trung Quốc muốn tham gia chuỗi cung ứng xe điện của châu Âu.

Bài toán chiến lược đối với châu Âu

Làn sóng đầu tư này mang lại cả lợi ích lẫn rủi ro cho Liên minh châu Âu.

Ở mặt tích cực, đầu tư từ Trung Quốc có thể:

• tăng công suất sản xuất pin và xe điện
• tạo việc làm tại châu Âu
• hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải carbon của EU

Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách cũng lo ngại nhiều vấn đề:

• Cạnh tranh được trợ cấp: ngành EV Trung Quốc nhận được nhiều hỗ trợ từ nhà nước, có thể tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng.
• Phụ thuộc công nghiệp: châu Âu có nguy cơ phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài cho công nghệ pin.
• Dư thừa công suất: sản xuất quá mức tại Trung Quốc có thể dẫn tới lượng lớn sản phẩm giá rẻ tràn vào thị trường châu Âu.

EU đang phản ứng ra sao?

Brussels và các nước thành viên đang tìm cách cân bằng giữa thu hút đầu tư và bảo vệ an ninh kinh tế.

Một số biện pháp chính gồm:

Siết chặt kiểm soát đầu tư nước ngoài
EU đã tăng cường cơ chế rà soát đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và cơ sở hạ tầng quan trọng.

Biện pháp phòng vệ thương mại
Ủy ban châu Âu đã tiến hành điều tra trợ cấp đối với xe điện Trung Quốc và xem xét áp thuế để bảo vệ ngành công nghiệp nội địa.

Mở cửa có điều kiện
Nhiều đề xuất chính sách nhấn mạnh rằng châu Âu vẫn cần vốn và công nghệ, nhưng các dự án đầu tư nên gắn với điều kiện như sản xuất tại địa phương, tạo giá trị nội địa hoặc hợp tác công nghệ.

Bức tranh lớn

Đầu tư greenfield của Trung Quốc vào ngành EV và pin tại châu Âu có khả năng tiếp tục tăng trong những năm tới. Châu Âu cần nhanh chóng mở rộng sản xuất pin để đạt mục tiêu khí hậu, trong khi các công ty Trung Quốc lại có lợi thế công nghệ và chi phí.

Thách thức của EU là khai thác lợi ích kinh tế từ các nhà máy mới mà vẫn tránh phụ thuộc quá mức vào công nghệ và chuỗi cung ứng do nước ngoài kiểm soát.

Nói cách khác, quá trình chuyển đổi sang xe điện của châu Âu ngày càng gắn chặt với đầu tư công nghiệp từ Trung Quốc — nhưng các điều kiện của mối quan hệ này vẫn đang được định hình.