Tranh cãi về gói vũ khí Mỹ cho Đài Loan: Vì sao các học giả nói không nên dùng làm đòn bẩy với Trung Quốc

Cuộc tranh luận mới bùng lên sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng gói bán vũ khí trị giá khoảng 14 tỷ USD cho Đài Loan có thể trở thành một “con bài mặc cả” trong đàm phán với Trung Quốc. Nhận định này khiến nhiều học giả Mỹ và quan chức Đài Loan bày tỏ lo ngại rằng việc biến vấn đề an ninh của Đài Loan thành công cụ thương lượng có thể làm suy yếu khả năng răn đe trong khu vực.

Theo họ, mục tiêu của các thương vụ vũ khí này vốn không phải để kích động căng thẳng, mà là để ngăn ngừa xung đột bằng cách tăng cường năng lực phòng vệ của Đài Loan, phù hợp với khuôn khổ pháp lý lâu đời của Mỹ.

Vì sao các chuyên gia phản đối việc dùng bán vũ khí làm đòn bẩy

Một số nhà phân tích cho rằng cách diễn giải như vậy có thể gửi tín hiệu chiến lược sai lầm.

Trước hết, nó có thể khiến an ninh của Đài Loan bị xem là có thể đem ra thương lượng. Nếu việc hỗ trợ quân sự cho Đài Loan bị gắn với các cuộc mặc cả Mỹ–Trung, Bắc Kinh có thể tin rằng gây sức ép lên Washington sẽ khiến sự hỗ trợ dành cho Đài Bắc suy giảm theo thời gian . Điều này làm giảm hiệu quả răn đe mà các thương vụ vũ khí vốn được thiết kế để tạo ra.

Thứ hai, các chuyên gia lo ngại uy tín của Mỹ có thể bị tổn hại. Tổng thống Trump cho biết ông chưa phê duyệt gói vũ khí và có thể sẽ hoặc sẽ không tiến hành, đồng thời gọi nó là đòn bẩy trong quan hệ với Trung Quốc . Theo nhiều học giả, nếu các cam kết an ninh lâu dài của Mỹ bị xem là mang tính giao dịch hoặc tùy điều kiện, các đối tác trong khu vực có thể đặt câu hỏi về độ tin cậy của Washington.

Quan điểm của Đài Loan: vũ khí là yếu tố răn đe

Chính quyền Đài Loan phản bác lập luận cho rằng việc mua vũ khí sẽ làm leo thang căng thẳng. Tổng thống Lai Ching‑te nhấn mạnh rằng các thương vụ vũ khí từ Mỹ là “biện pháp răn đe quan trọng nhất” đối với nguy cơ xung đột và bất ổn trong khu vực .

Theo chính phủ Đài Loan, các thương vụ này không chỉ mang tính biểu tượng. Chúng là một phần của chiến lược phòng thủ rộng hơn nhằm giúp hòn đảo nâng cao khả năng tự vệ và ngăn chặn các mối đe dọa quân sự trong khu vực .

Lập luận của Đài Bắc khá rõ ràng: khi năng lực phòng thủ được tăng cường, chi phí và rủi ro của hành động quân sự đối với bất kỳ đối thủ nào cũng tăng lên, từ đó làm giảm khả năng xảy ra xung đột.

Cơ sở pháp lý: Đạo luật Quan hệ Đài Loan

Một phần quan trọng của tranh luận xoay quanh Đạo luật Quan hệ Đài Loan (Taiwan Relations Act – TRA), được Quốc hội Mỹ thông qua năm 1979 sau khi Washington thiết lập quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Đạo luật này đặt ra một số nguyên tắc chính:

• Mỹ cần góp phần duy trì hòa bình, an ninh và ổn định tại Tây Thái Bình Dương .
• Tương lai của Đài Loan phải được quyết định bằng các biện pháp hòa bình, và mọi nỗ lực thay đổi bằng vũ lực sẽ là mối quan ngại nghiêm trọng đối với Mỹ .
• Mỹ sẽ cung cấp vũ khí mang tính phòng thủ để giúp Đài Loan duy trì khả năng tự vệ đầy đủ .

Những nguyên tắc này đã trở thành nền tảng cho chính sách của Washington đối với Đài Loan suốt nhiều thập kỷ.

Vì sao việc bán vũ khí ổn định hơn là gây căng thẳng

Những người ủng hộ việc tiếp tục bán vũ khí cho rằng răn đe chỉ hiệu quả khi có tính nhất quán và đáng tin cậy. Nếu Đài Loan có khả năng tự vệ mạnh mẽ, chi phí và rủi ro của bất kỳ hành động cưỡng ép hay tấn công nào sẽ tăng đáng kể.

Theo cách nhìn này, khuôn khổ của Đạo luật Quan hệ Đài Loan nhằm duy trì nguyên trạng ở eo biển Đài Loan: Mỹ hỗ trợ năng lực phòng thủ của Đài Loan, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi tranh chấp phải được giải quyết bằng con đường hòa bình.

Ngược lại, nếu việc bán vũ khí bị biến thành công cụ thương lượng với Bắc Kinh, sự không chắc chắn về chính sách có thể làm suy yếu hiệu quả răn đe – điều mà chính các thương vụ này được thiết kế để củng cố.

Tranh luận chiến lược lớn hơn

Vì vậy, câu hỏi cốt lõi trong cuộc tranh luận hiện nay là: liệu hỗ trợ quốc phòng cho Đài Loan nên được xem như một cam kết chính sách ổn định theo luật pháp Mỹ, hay chỉ là công cụ đàm phán ngoại giao?

Phần lớn học giả Mỹ và quan chức Đài Loan nghiêng về phương án đầu tiên. Theo họ, việc duy trì các thương vụ vũ khí mang tính phòng thủ một cách nhất quán sẽ giúp củng cố khuôn khổ pháp lý của Đạo luật Quan hệ Đài Loan, giảm nguy cơ tính toán sai lầm và góp phần duy trì hòa bình, ổn định tại eo biển Đài Loan.