Đài Loan trở thành phép thử đầu tiên của khuôn khổ “ổn định chiến lược” Tập–Trump

Sau hội nghị thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, hai bên đã đưa ra một khái niệm mới để mô tả quan hệ song phương: “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” (constructive strategic stability). Tuy nhiên, gần như ngay lập tức, vấn đề Đài Loan trở thành phép thử đầu tiên xem liệu khuôn khổ này có thể duy trì hay không.

Các nhà phân tích cho rằng hòn đảo nhanh chóng trở thành điểm nóng để đánh giá khả năng Washington và Bắc Kinh quản lý bất đồng nhạy cảm nhất của họ mà không làm tổn hại toàn bộ quan hệ song phương.

Đài Loan – phép thử đầu tiên cho khuôn khổ mới

Sau hội nghị thượng đỉnh, nhiều chuyên gia nhận định Đài Loan là thử thách lớn đầu tiên đối với công thức “ổn định chiến lược” vừa được hai nhà lãnh đạo công bố.

Nguyên nhân khá rõ ràng: Đài Loan nằm ở giao điểm của nhiều vấn đề cốt lõi như chủ quyền, răn đe quân sự và tính chính danh chính trị của Trung Quốc. Đồng thời, đây cũng là một điểm căng thẳng lâu dài trong chính sách của Mỹ tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Chỉ cần một bất đồng nghiêm trọng liên quan đến hòn đảo này, toàn bộ nỗ lực ổn định quan hệ Mỹ–Trung có thể bị ảnh hưởng.

Bắc Kinh và Washington mô tả vấn đề Đài Loan khác nhau

Một chi tiết đáng chú ý sau hội nghị là cách hai chính phủ nói về Đài Loan trong các tuyên bố chính thức.

Phía Trung Quốc nhấn mạnh rằng Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ–Trung.

Trong khi đó, các thông báo và bản tóm tắt từ phía Mỹ lại thận trọng hơn. Một số tường thuật cho thấy vấn đề Đài Loan không được nhấn mạnh rõ ràng trong các thông điệp chính thức từ Washington.

Sự khác biệt này phản ánh cách tiếp cận chiến lược lâu nay của hai nước. Bắc Kinh thường dùng ngôn ngữ mạnh để khẳng định Đài Loan liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia, còn Washington duy trì cách diễn đạt thận trọng phù hợp với lập trường ngoại giao lâu dài của mình.

Vì sao Đài Loan vẫn là vấn đề quan trọng nhất

Các quan chức Trung Quốc nhiều lần gọi Đài Loan là “lợi ích cốt lõi” – tức vấn đề gắn trực tiếp với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc.

Từ góc nhìn của Bắc Kinh, sự ổn định trong quan hệ Mỹ–Trung phụ thuộc nhiều vào cách Washington xử lý các vấn đề liên quan đến Đài Loan, bao gồm:

• Việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan
• Sự ủng hộ chính trị của Mỹ dành cho chính quyền hòn đảo
• Bất kỳ tín hiệu nào bị xem là khuyến khích Đài Loan tuyên bố độc lập

Vì Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, những động thái như vậy thường bị Bắc Kinh xem là thách thức chủ quyền và có thể làm gia tăng căng thẳng song phương.

Ngoại trưởng Vương Nghị nói gì về lập trường của Trump

Sau hội nghị, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho biết Bắc Kinh tin rằng phía Mỹ hiểu rõ lập trường của Trung Quốc về vấn đề Đài Loan và không ủng hộ việc hòn đảo tuyên bố độc lập.

Theo ông, các cuộc trao đổi trong chuyến thăm của Tổng thống Trump khiến phía Trung Quốc cảm thấy Washington nhận thức được mối quan tâm của Bắc Kinh. Trung Quốc coi đây là một kết quả ngoại giao tích cực của hội nghị.

Bên cạnh đó, sau chuyến thăm, chính ông Trump cũng công khai cảnh báo Đài Loan không nên tuyên bố độc lập chính thức. Điều này càng củng cố nhận định của Bắc Kinh rằng vấn đề đã được thảo luận trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo.

Cân bằng chiến lược mong manh

Nhìn rộng hơn, diễn biến này cho thấy khuôn khổ “ổn định chiến lược” mới giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn còn rất mong manh.

Nếu Washington và Bắc Kinh không thể kiểm soát căng thẳng xung quanh Đài Loan, khái niệm ổn định chiến lược có thể chỉ mang tính biểu tượng hơn là thực chất. Và thực tế ngay sau hội nghị thượng đỉnh đã cho thấy: bất chấp những tuyên bố về hợp tác và ổn định, Đài Loan vẫn là điểm nóng địa chính trị quan trọng nhất giữa hai cường quốc.