Vì sao giới khoa học đang theo dõi chặt chẽ khả năng xuất hiện El Niño năm 2026

El Niño xảy ra khi nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới ấm lên bất thường. Sự ấm lên này làm thay đổi cách khí quyển lưu thông trên toàn cầu, khiến đường đi của bão và các vùng mưa bị dịch chuyển.

Khi hiện tượng này phát triển, nhiều dạng thời tiết cực đoan có thể mạnh lên:

• Nắng nóng: El Niño thường làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng nhẹ, khiến các đợt nắng nóng trở nên khắc nghiệt hơn khi cộng thêm nền nhiệt vốn đã cao.

• Cháy rừng: Nhiệt độ cao và thay đổi lượng mưa có thể làm thảm thực vật khô hơn và kéo dài mùa cháy ở nhiều khu vực dễ tổn thương. Một số nghiên cứu cảnh báo năm El Niño có thể chứng kiến mùa cháy rừng toàn cầu đặc biệt nghiêm trọng.

• Lũ lụt: Trong khi một số khu vực khô hơn, những nơi khác lại có mưa lớn hơn do sự thay đổi của các vùng đối lưu nhiệt đới và đường đi của bão.

• Hạn hán: Thay đổi trong hoàn lưu khí quyển có thể làm giảm lượng mưa ở một số khu vực, gây áp lực lên nông nghiệp và nguồn nước.

Điểm quan trọng là El Niño không tạo ra một kiểu thời tiết giống nhau ở mọi nơi. Thay vào đó, nó “sắp xếp lại” nơi nào nhận nhiều mưa, nơi nào khô hạn và nơi nào nóng hơn trên toàn cầu.

Vì sao biến đổi khí hậu mới là yếu tố nguy hiểm hơn

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng El Niño không phải nguyên nhân gốc rễ của các hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay. Chu kỳ khí hậu này đã tồn tại hàng nghìn năm.

Điều thay đổi là nền khí hậu của Trái Đất đã ấm lên do phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người.

Nhiệt độ toàn cầu cao hơn và khí quyển chứa nhiều hơi nước hơn khiến cùng một sự kiện El Niño ngày nay có thể tạo ra nắng nóng mạnh hơn, mưa lớn hơn và hạn hán nghiêm trọng hơn so với vài thập kỷ trước.

Nói cách khác, El Niño giống như một bộ khuếch đại đặt trên nền khí hậu đã nóng lên.

Để phản ánh thực tế này, NOAA gần đây đã giới thiệu chỉ số mới gọi là Relative Oceanic Niño Index (RONI). Chỉ số này giúp đo lường El Niño trong bối cảnh đại dương đang ấm lên dài hạn, thay vì chỉ so sánh với dữ liệu lịch sử cũ.

Vì sao thiệt hại có thể lớn hơn trước

Thời tiết cực đoan chỉ trở thành thảm họa khi nó tác động đến các cộng đồng dễ bị tổn thương. Và hiện nay, nhiều yếu tố kinh tế – xã hội đang làm tăng mức độ dễ tổn thương đó.

Một trong số đó là chi phí bảo hiểm và rủi ro tài chính liên quan đến khí hậu ngày càng tăng. Các thảm họa như cháy rừng, lũ lụt và bão đang khiến phí bảo hiểm nhà ở tăng cao, thậm chí khiến một số công ty bảo hiểm rút khỏi các khu vực rủi ro.

Nghiên cứu cũng cho thấy thiệt hại do khí hậu có thể làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhà ở và bất ổn kinh tế, đặc biệt khi chi phí tái thiết vượt quá số tiền bảo hiểm chi trả.

Ngoài ra, năng lực của các cơ quan dự báo và ứng phó thiên tai cũng rất quan trọng. Một số chuyên gia cảnh báo rằng việc cắt giảm nhân sự hoặc nguồn lực tại các cơ quan như NOAA hoặc FEMA có thể làm suy yếu hệ thống cảnh báo và ứng phó thiên tai, khiến cộng đồng khó chuẩn bị và phục hồi sau các sự kiện thời tiết cực đoan.

Kết luận

El Niño có thể quay trở lại vào năm 2026 và các dự báo hiện nay cho thấy khả năng đó đang tăng lên. Nếu điều này xảy ra, hiện tượng này có thể khuếch đại các mô hình thời tiết cực đoan trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, thông điệp quan trọng từ giới khoa học là: nguy cơ lớn nhất không nằm ở El Niño, mà ở nền khí hậu đang ấm lên do con người gây ra.

Trong một hệ thống khí hậu đã nóng hơn, ngay cả một El Niño ở mức trung bình cũng có thể dẫn đến nắng nóng mạnh hơn, mưa thất thường hơn và nguy cơ cháy rừng lớn hơn so với các sự kiện tương tự trong quá khứ.