Những gì diễn ra tại hội nghị Trump–Tập ở Bắc Kinh

Hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được xem là nỗ lực nhằm ổn định một trong những mối quan hệ quan trọng nhất thế giới hiện nay. Trong hai ngày gặp gỡ, nghi lễ ngoại giao và các cuộc trao đổi kín, hai nhà lãnh đạo đã bàn về hàng loạt vấn đề địa chính trị và kinh tế — nhưng kết quả cho thấy vừa có hợp tác vừa tồn tại nhiều căng thẳng.

Một điểm đáng chú ý về mặt ngoại giao diễn ra tại quốc yến ở Bắc Kinh: ông Trump đã chính thức mời ông Tập Cận Bình cùng phu nhân Bành Lệ Viện thăm Nhà Trắng vào ngày 24/9, như một tín hiệu rằng hai bên muốn tiếp tục duy trì đối thoại cấp cao sau hội nghị này.

Mục tiêu chính: ổn định quan hệ Mỹ–Trung

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ Washington – Bắc Kinh chịu nhiều sức ép từ tranh chấp thương mại, cạnh tranh công nghệ, căng thẳng an ninh khu vực và cuộc chiến liên quan Iran. Vì vậy, cả hai chính phủ đều mô tả hội nghị như một nỗ lực giữ cho quan hệ song phương ổn định trong khi vẫn phải quản lý sự cạnh tranh chiến lược ngày càng rõ rệt.

Tuy vậy, giới quan sát hầu như không kỳ vọng sẽ có những bước đột phá lớn, bởi các bất đồng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn rất sâu sắc.

Thương mại và hợp tác kinh tế

Kinh tế là trọng tâm của chương trình nghị sự. Tổng thống Trump cho biết ông muốn Trung Quốc tăng mua hàng hóa Mỹ — đặc biệt là nông sản và máy bay — nhằm giảm căng thẳng thương mại và tạo ra các kết quả kinh tế cụ thể.

Các cuộc thảo luận này diễn ra trong bối cảnh hai nước từng áp thuế trả đũa lẫn nhau và cạnh tranh mạnh về chuỗi cung ứng, khoáng sản đất hiếm và sản xuất công nghệ cao. Dù hai bên cân nhắc một số thỏa thuận kinh tế, những khác biệt sâu xa về chính sách công nghiệp và thương mại vẫn chưa được giải quyết.

Đài Loan – điểm nóng nhạy cảm nhất

Trong toàn bộ chương trình nghị sự, Đài Loan được xem là vấn đề nhạy cảm nhất.

Trong cuộc gặp, Chủ tịch Tập Cận Bình cảnh báo rằng nếu vấn đề Đài Loan bị xử lý sai — đặc biệt là việc Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho hòn đảo — thì điều đó có thể dẫn đến “những đụng độ và thậm chí là xung đột.” Lời cảnh báo này phản ánh lập trường lâu nay của Bắc Kinh coi Đài Loan là vấn đề chủ quyền cốt lõi.

Về phía Mỹ, việc bán vũ khí và hợp tác an ninh với Đài Loan gắn với các cam kết lâu dài theo luật pháp Mỹ cũng như mục tiêu duy trì ổn định ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Sự khác biệt này khiến Đài Loan tiếp tục là điểm nóng nguy hiểm nhất trong quan hệ Mỹ–Trung.

Iran và an ninh năng lượng toàn cầu

Một chủ đề quan trọng khác là cuộc xung đột liên quan Iran và tác động của nó đến thị trường năng lượng thế giới.

Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn mua dầu của Iran, và căng thẳng quanh eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới — khiến cả Washington lẫn Bắc Kinh đều quan tâm. Vì vậy, hội nghị cũng bàn về các vấn đề như trừng phạt, an ninh hàng hải và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu.

Cạnh tranh công nghệ và rủi ro AI

Ngoài các vấn đề địa chính trị trước mắt, hai nhà lãnh đạo cũng thảo luận về cạnh tranh trong các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI) và chuỗi cung ứng bán dẫn.

Trong những năm gần đây, cả Mỹ và Trung Quốc đều coi các công nghệ này là vấn đề an ninh quốc gia. Những biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip, hạn chế công nghệ và cạnh tranh trong phát triển AI đã trở thành phần quan trọng của cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc.

Dù vậy, hội nghị không công bố thỏa thuận cụ thể nào liên quan đến công nghệ.

Lời mời tới Nhà Trắng

Tại quốc yến do Chủ tịch Tập tổ chức ở Bắc Kinh, Tổng thống Trump đã đưa ra một tín hiệu ngoại giao đáng chú ý: mời ông Tập và phu nhân tới Washington cho chuyến thăm Nhà Trắng vào ngày 24/9.

Những chuyến thăm qua lại như vậy thường được sử dụng để duy trì kênh đối thoại trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo, đặc biệt trong giai đoạn cạnh tranh chiến lược căng thẳng.

Hội nghị nói gì về quan hệ Mỹ–Trung hiện nay?

Cuộc gặp tại Bắc Kinh cho thấy đặc điểm nổi bật của quan hệ Mỹ–Trung hiện đại: vừa hợp tác vừa cạnh tranh.

Hai chính phủ đều nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại, quan hệ kinh tế và tiếp xúc ngoại giao cấp cao. Tuy nhiên, hội nghị cũng làm rõ những bất đồng sâu sắc về Đài Loan, công nghệ, thương mại và các vấn đề an ninh toàn cầu.

Nói cách khác, quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh dường như đang chuyển sang mô hình “cạnh tranh được quản lý”: hai bên tiếp tục đàm phán và giữ liên lạc, nhưng đồng thời chuẩn bị cho một cuộc cạnh tranh chiến lược dài hạn.

Cuộc gặp dự kiến tại Nhà Trắng vào tháng 9 sẽ là phép thử tiếp theo để xem liệu cách tiếp cận này có thể tạo ra các thỏa thuận cụ thể hay chỉ giúp duy trì đối thoại giữa hai siêu cường kinh tế lớn nhất thế giới.