Các nhà khoa học chỉ trích WHO trong ổ dịch hantavirus trên tàu MV Hondius

Vì sao có lo ngại về lây truyền qua không khí?

Một số đặc điểm sinh học của hantavirus khiến khả năng lây qua hít phải hạt virus trở thành mối quan tâm:

• Hantavirus thường lây sang người khi hít phải các hạt virus trong không khí từ nước tiểu, phân hoặc nước bọt của loài gặm nhấm . Điều này cho thấy đường hô hấp vốn đã là con đường lây nhiễm chính của nhóm virus này.
• Virus Andes là trường hợp đặc biệt vì đã có bằng chứng lây từ người sang người, dù điều này hiếm và thường liên quan đến tiếp xúc gần kéo dài với người bệnh .
• Trong môi trường tàu du lịch với không khí trong nhà được chia sẻ và thời gian tiếp xúc dài, các nhà nghiên cứu cho rằng việc hít phải aerosol ở khoảng cách gần có thể đóng vai trò nhất định, ngay cả khi chưa có bằng chứng về lây lan rộng trong cộng đồng .

Tuy vậy, các cơ quan y tế vẫn nhấn mạnh rằng bằng chứng hiện tại chưa cho thấy virus lan rộng trong cộng đồng, và các đánh giá từ WHO, ECDC và một số quốc gia vẫn coi rủi ro đối với công chúng là thấp .

Thông điệp công khai của WHO và hướng dẫn thực tế có gì khác nhau?

WHO đã nhiều lần nhấn mạnh rằng:

• Rủi ro đối với dân số toàn cầu là thấp .
• Lây truyền từ người sang người được cho là cần tiếp xúc rất gần với người bệnh .

Tuy nhiên, trong các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật và quản lý ổ dịch, các biện pháp được khuyến nghị lại khá toàn diện. Ví dụ, hướng dẫn của ECDC và các tài liệu liên quan của WHO bao gồm:

• đeo khẩu trang
• giữ khoảng cách 1–2 mét
• sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) cho nhân viên y tế và nhân viên vệ sinh
• truy vết tiếp xúc
• truyền thông rủi ro và theo dõi triệu chứng

Một số nhà khoa học cho rằng sự khác biệt giữa thông điệp trấn an công chúng và các biện pháp kiểm soát thực tế có thể khiến công chúng đánh giá thấp mức độ cần thận trọng.

Những biện pháp phòng ngừa đang được khuyến nghị

Các chuyên gia và cơ quan y tế công cộng khuyến nghị áp dụng nhiều lớp bảo vệ để giảm nguy cơ lây lan:

• sử dụng khẩu trang chất lượng cao hoặc mặt nạ lọc (respirator) cho nhân viên y tế, lực lượng phản ứng nhanh và người chăm sóc bệnh nhân
• trang bị PPE cho nhân viên vệ sinh và những người tiếp xúc gần
• truy vết tiếp xúc đối với các ca nghi ngờ hoặc xác nhận
• giữ khoảng cách và thực hành vệ sinh hô hấp
• theo dõi triệu chứng trong thời gian dài, vì thời gian ủ bệnh của virus Andes có thể kéo dài nhiều tuần

Tình hình hiện tại của ổ dịch

Theo các tổng hợp gần đây, ổ dịch liên quan đến tàu MV Hondius ghi nhận khoảng 11 ca bệnh và 3 ca tử vong, phần lớn được xác nhận là nhiễm virus Andes .

WHO cho biết hiện chưa có dấu hiệu của một đợt bùng phát lớn hơn, nhưng vẫn theo dõi chặt chẽ vì các ca bệnh mới có thể xuất hiện do thời gian ủ bệnh dài .

Dù nguy cơ với công chúng được đánh giá là thấp, sự kiện này vẫn được xem là quan trọng về mặt y tế công cộng vì:

• virus Andes có thể gây bệnh nặng và tử vong
• chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu
• khả năng lây từ người sang người dù hiếm vẫn tồn tại
• hành khách trên tàu đã trở về nhiều quốc gia khác nhau sau chuyến đi

Những yếu tố này khiến các nhà khoa học kêu gọi tiếp cận thận trọng hơn, đặc biệt với các mầm bệnh có khả năng lây qua đường hô hấp.