Demi Moore ở Cannes: Hollywood chuyển từ chống AI sang đặt luật cho AI

Theo các báo cáo, kỳ Cannes lần thứ 79 còn vạch một đường ranh trong hạng mục tranh giải: những phim mà AI tạo sinh giữ vai trò điều khiển kịch bản, tạo hình ảnh hoặc tổng hợp diễn xuất chính được mô tả là không đủ điều kiện tranh Cành cọ vàng và Official Competition . Tuy nhiên, cần đọc điểm này một cách thận trọng: phần quy chế phim truyện chính thức được công bố riêng nêu các hạng mục Official Selection, quyền lựa chọn của liên hoan phim và tiêu chí đủ điều kiện chung, nhưng đoạn trích quy chế đó không tái hiện ngôn ngữ cụ thể về AI . Vì vậy, cách diễn đạt an toàn là: đường ranh chống việc AI chi phối sản xuất đã được đưa tin và phù hợp với thông điệp công khai của Cannes về sáng tạo con người, nhưng câu chữ quy định cụ thể vẫn nên được kiểm chứng trong văn bản đầy đủ.

Không phải “cấm nói về AI”

Cannes không đơn giản gửi thông điệp “không AI”. Các tường thuật về khai mạc Cannes 2026 cho biết tác động của AI lên điện ảnh và việc làm là một trong những cuộc tranh luận lớn bên lề sự kiện . Điều đó cho thấy một liên hoan phim có thể bảo vệ giá trị biểu tượng của phim do con người làm trong tranh giải, đồng thời vẫn để giới sản xuất, sáng tạo và kinh doanh thảo luận về công cụ AI.

Thực ra, cuộc tranh luận này đã xuất hiện trong hệ sinh thái Cannes từ trước. Năm 2023, một bàn tròn do SACD và CNC tổ chức tại Cannes đã đặt AI tạo sinh trong hai vai: vừa là công cụ, vừa là mối đe dọa với người sáng tạo, trong đó bản quyền và quyền tác giả là những lo ngại trung tâm . Vì thế, hướng đi của Cannes giống “kiểm soát và khoanh vùng” hơn là im lặng: thảo luận về AI, nghiên cứu nó, đặt quy tắc quanh nó, nhưng không để nó xóa mất tuyên bố cốt lõi rằng điện ảnh là sáng tạo của con người.

Gắn nhãn AI sẽ là bài toán khó

Một khi AI được phép xuất hiện dưới bất kỳ hình thức nào, câu hỏi minh bạch sẽ lập tức nổi lên: khán giả, giám khảo và các liên hoan phim cần biết AI đã được dùng ở đâu, dùng đến mức nào? Trước Cannes 2026, có báo cáo cho biết các lập trình viên và hội đồng tuyển chọn đã bàn về việc liệu phim gửi dự thi có nên công bố việc sử dụng AI hay không và công bố như thế nào; vấn đề này khi đó chưa thành chính sách chính thức, phản ánh việc ngành chưa có chuẩn chung rõ ràng .

Rủi ro không chỉ nằm trên lý thuyết. Cannes Lions — một liên hoan giải thưởng quảng cáo, khác với Liên hoan phim Cannes — cho biết năm 2025 có nội dung do AI tạo và chỉnh sửa được dùng trong một case film để mô phỏng các sự kiện đời thực và kết quả chiến dịch, khiến ban giám khảo nhận thông tin không chính xác; sau đó Cannes Lions công bố các biện pháp tăng cường cho nội dung tổng hợp và AI tạo sinh . Ví dụ này không phải quy định của Liên hoan phim Cannes, nhưng nó cho thấy vì sao việc gắn nhãn và khai báo AI đang trở thành vấn đề sống còn đối với niềm tin trong các giải thưởng sáng tạo.

Áp lực lớn nhất đến từ người lao động sáng tạo

Hollywood thận trọng không chỉ vì thẩm mỹ điện ảnh, mà còn vì quyền lợi lao động. WGA, Nghiệp đoàn Biên kịch Mỹ, nói AI đã trở thành vấn đề then chốt vì tác động tiềm tàng đến việc làm và thù lao của nhiều lao động sáng tạo; tổ chức này cũng cho biết thỏa thuận năm 2023 đã tạo ra các bảo vệ AI “mang tính đột phá” cho biên kịch và sẽ được thực thi nghiêm túc .

Diễn viên có nỗi lo tương tự. Tường thuật về thỏa thuận tạm thời năm 2026 của SAG-AFTRA, công đoàn đại diện cho diễn viên và nghệ sĩ biểu diễn tại Mỹ, cho biết lãnh đạo công đoàn nhấn mạnh các bảo vệ AI mạnh hơn, gồm hướng dẫn ưu tiên “diễn xuất của con người” và không khuyến khích nhà sản xuất dùng AI cho vai người trừ khi diễn viên tổng hợp đem lại “giá trị bổ sung đáng kể” cho tác phẩm . Nghiên cứu pháp lý trước đó cũng mô tả các bảo vệ hậu đình công của SAG-AFTRA là nhằm ngăn việc sử dụng trái phép hình ảnh, diện mạo và bản sao số của nghệ sĩ biểu diễn .

Vì vậy, lời kêu gọi hợp tác với AI của Moore không thể tách khỏi lời kêu gọi tăng cường quy định. Với biên kịch và diễn viên, câu hỏi không chỉ là AI có thể tạo ảnh, viết lời thoại, dựng giọng nói hay tái tạo khuôn mặt hay không. Câu hỏi là ai đã đồng ý, ai được trả tiền, ai được ghi nhận, và liệu một con người có bị thay thế hoặc khai thác mà không được bảo vệ hay không .

Ý nghĩa thật sự của phát biểu tại Cannes

Điểm mới trong câu chuyện này là Hollywood dường như đang rời khỏi câu hỏi phòng thủ — “có chặn được AI không?” — để bước sang câu hỏi quản trị: “AI được dùng trong điều kiện nào thì không làm rỗng ruột sáng tạo con người?”

Thỏa hiệp đang hình thành là chấp nhận có điều kiện. AI có thể trở thành một phần của quy trình sản xuất, nhưng ngành ngày càng đòi hỏi các giới hạn rõ ràng: con người giữ vai trò sáng tạo trung tâm, việc sử dụng AI phải được công bố minh bạch, sự đồng thuận phải có ý nghĩa, thù lao phải công bằng và các bảo vệ lao động phải có khả năng thực thi. Đường ranh được đưa tin ở Cannes, tuyên bố công khai của liên hoan phim về sáng tạo con người và các yêu cầu từ công đoàn đều chỉ về cùng một hướng: Hollywood không còn xem AI là thứ có thể đơn giản bác bỏ, nhưng cũng chưa chấp nhận để AI tự định nghĩa điện ảnh theo luật của riêng nó .