Cuộc chiến của TikTok với nhãn “gatekeeper” của EU

ByteDance đã kiện quyết định này lên Tòa án Chung EU, yêu cầu hủy bỏ việc chỉ định.

Lập luận chính của TikTok là: họ chưa phải một nền tảng thống trị, mà chỉ là một đối thủ đang tăng trưởng nhanh, thách thức những gã khổng lồ lâu năm như YouTube hay Instagram. Theo công ty, DMA được thiết kế để kiềm chế các nền tảng đã thống trị thị trường, nên TikTok cho rằng việc áp dụng luật này với họ là quá sớm.

Phán quyết của tòa án

Ngày 17/7/2024, Tòa án Chung EU bác đơn kiện của ByteDance trong vụ án T‑1077/23, đồng thời yêu cầu công ty chịu chi phí tố tụng.

Tòa kết luận rằng TikTok đã vượt các ngưỡng định lượng để bị coi là gatekeeper theo DMA, và ByteDance không đưa ra được lập luận đủ mạnh để bác bỏ giả định pháp lý này.

Phán quyết này đặc biệt quan trọng vì đây là một trong những cách diễn giải đầu tiên của tòa án đối với DMA. Nó củng cố cách tiếp cận của EU: xác định và điều chỉnh các nền tảng lớn từ sớm, trước khi quyền lực của họ trở nên quá khó kiểm soát.

Cách tiếp cận “phòng ngừa sớm” của châu Âu

Trước đây, luật cạnh tranh truyền thống thường yêu cầu cơ quan quản lý phải chứng minh hành vi lạm dụng thị trường trong nhiều năm trước khi áp dụng biện pháp.

DMA lại khác. Luật này cho phép EU áp đặt nghĩa vụ ngay khi một nền tảng đạt quy mô và tầm ảnh hưởng nhất định.

Điều đó có nghĩa là các công ty có thể phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt ngay cả khi vẫn đang trong giai đoạn tăng trưởng.

Danh sách gatekeeper đầu tiên của EU gồm Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft và ByteDance — trong đó ByteDance là công ty duy nhất không có trụ sở tại Mỹ.

Lập luận “đối thủ mới” của TikTok và logic quy mô của DMA

TikTok không phủ nhận rằng họ đang cạnh tranh mạnh với các nền tảng cũ. Tuy nhiên, tòa nhấn mạnh rằng DMA tập trung vào quy mô nền tảng và vai trò cổng thị trường, chứ không chỉ lịch sử thống trị.

Nói cách khác, một công ty vừa có thể là đối thủ mới nổi, vừa có thể là gatekeeper nếu quy mô của nó đủ lớn để ảnh hưởng tới thị trường số.

Cách diễn giải này mở rộng phạm vi của DMA ra ngoài các trường hợp độc quyền truyền thống.

Lo ngại về chủ quyền dữ liệu và an ninh

Các vấn đề cạnh tranh chỉ là một phần trong áp lực pháp lý mà TikTok đang đối mặt tại châu Âu.

Nhiều nhà hoạch định chính sách EU lo ngại rằng dữ liệu người dùng châu Âu có thể bị truy cập bởi các thực thể liên quan đến Trung Quốc, do TikTok thuộc sở hữu của ByteDance có trụ sở tại Bắc Kinh. Những lo ngại này chủ yếu nằm trong lĩnh vực bảo mật dữ liệu, an ninh mạng và an ninh quốc gia.

Vì vậy, các cuộc tranh luận về TikTok ở châu Âu thường liên quan đến nhiều khung pháp lý cùng lúc: bảo vệ dữ liệu, quản lý nền tảng số và ảnh hưởng nước ngoài.

Project Clover: phản ứng của TikTok

Để giải quyết lo ngại về dữ liệu, TikTok triển khai Project Clover, sáng kiến bảo mật dữ liệu dành cho châu Âu.

Chương trình này nhằm lưu trữ dữ liệu người dùng châu Âu trong khu vực, với các trung tâm dữ liệu tại Ireland và Na Uy, đồng thời giảm việc chuyển dữ liệu ra ngoài khu vực.

TikTok cũng cho biết dữ liệu châu Âu được đặt trong một “enclave” riêng và công ty an ninh mạng NCC Group được thuê để giám sát độc lập các biện pháp bảo vệ dữ liệu.

Dù vậy, Project Clover không làm thay đổi nghĩa vụ của TikTok theo DMA và cũng không chấm dứt các cuộc điều tra khác.

Lo ngại về thiết kế gây nghiện và an toàn trẻ em

Các cơ quan quản lý châu Âu cũng đang xem xét TikTok từ góc độ bảo vệ trẻ vị thành niên và thiết kế gây nghiện.

Một số nghiên cứu của Nghị viện châu Âu chỉ ra rằng các nền tảng mạng xã hội dựa trên thuật toán tương tác cao có thể tạo ra rủi ro đối với người dùng trẻ.

Những vấn đề này chủ yếu nằm trong các quy định khác của EU về an toàn nền tảng và bảo vệ người tiêu dùng, nhưng chúng góp phần củng cố nhận định rằng TikTok là một nền tảng có tầm ảnh hưởng hệ thống.

Hình phạt tiềm năng theo DMA

Khi bị xếp vào nhóm gatekeeper, công ty phải tuân thủ nhiều nghĩa vụ pháp lý.

Nếu vi phạm DMA, Ủy ban châu Âu có thể áp dụng các khoản phạt tài chính lớn và các biện pháp hành vi nhằm khôi phục cạnh tranh và bảo vệ người dùng.

Vì vậy, tại châu Âu, TikTok đang phải đối mặt với nhiều lớp áp lực pháp lý cùng lúc, bao gồm:

• Nghĩa vụ cạnh tranh theo DMA
• Kiểm tra về chuyển dữ liệu và quyền riêng tư
• Quy định về an toàn nền tảng
• Tranh luận chính trị về quyền sở hữu và ảnh hưởng nước ngoài

Ý nghĩa lớn hơn của vụ kiện

TikTok cố gắng trình bày mình như một đối thủ đổi mới mà DMA nên bảo vệ thay vì điều chỉnh.

Nhưng quan điểm của tòa án EU khác hẳn: khi một nền tảng đạt quy mô đủ lớn và đóng vai trò cổng thị trường, nó có thể bị điều chỉnh bởi DMA bất kể lịch sử phát triển ra sao.

Tiền lệ này không chỉ áp dụng cho TikTok. Nó cho thấy các quy định cạnh tranh kỹ thuật số mới của châu Âu có thể nhắm tới các nền tảng tăng trưởng nhanh, các công ty ngoài Mỹ và những dịch vụ có ảnh hưởng rộng trong xã hội số.

Với các nhà hoạch định chính sách EU, thông điệp rất rõ: hãy điều chỉnh các nền tảng lớn sớm, trước khi quyền lực thị trường của họ trở nên không thể đảo ngược.