Trung Quốc giữ phân bón trong nước, Ấn Độ lo giá nhập khẩu leo thang

Vì sao giá phân bón thế giới dễ tăng?

Phân bón là đầu vào thiết yếu: urê cung cấp đạm, phốt phát hỗ trợ rễ và năng suất, kali giúp cây chống chịu tốt hơn. Khi nguồn cung từ một nhà xuất khẩu lớn bị hạn chế, người mua phải chuyển sang nguồn khác, thường với chi phí vận chuyển, thời gian giao hàng và giá chào cao hơn. Bloomberg cho biết những hạn chế của Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh xung đột liên quan Iran và gián đoạn thương mại đã làm giá toàn cầu của các chất dinh dưỡng cây trồng chủ chốt tăng lên ^[2].

Tác động vì thế có tính cộng hưởng. Nếu vận tải suôn sẻ và kho hàng dồi dào, một đợt siết xuất khẩu có thể được hấp thụ dễ hơn. Nhưng khi chuỗi cung ứng đã căng, việc giữ thêm nguồn cung trong nước sẽ khiến thị trường quốc tế nhạy hơn với tin xấu, từ đó đẩy chi phí nhập khẩu lên nhanh hơn.

Ấn Độ bị ảnh hưởng ra sao?

Ấn Độ là bên dễ bị tổn thương vì nông nghiệp nước này phụ thuộc lớn vào phân bón nhập khẩu và nguyên liệu đầu vào. Rủi ro nổi bật nằm ở nhóm phân bón chuyên dụng, nơi các hiệp hội ngành tại Ấn Độ đã cảnh báo trong năm 2025 rằng việc Trung Quốc tái áp đặt hạn chế xuất khẩu có thể gây khó về nguồn cung và kéo giá lên, tác động trực tiếp tới nông dân ^[11].

Với Ấn Độ, vấn đề không nhất thiết là kệ hàng lập tức trống rỗng. Rủi ro lớn hơn là giá cập cảng tăng. Nếu nguồn từ Trung Quốc bị chậm hoặc không có, nhà nhập khẩu Ấn Độ phải tìm nguồn thay thế, chấp nhận giá cao hơn hoặc thời gian giao dài hơn. Khi đó, chính phủ có thể chịu áp lực tăng trợ cấp để giữ giá phân bón trong tầm với của nông dân; nếu không, chi phí đầu vào có thể chuyển nhiều hơn sang người trồng trọt.

Vì sao David Malpass kêu gọi Trung Quốc ngừng tích trữ?

David Malpass, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới giai đoạn 2019-2023, lập luận rằng Trung Quốc đang nắm lượng dự trữ rất lớn về lương thực và phân bón trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn. Ông nói Trung Quốc có kho dự trữ lương thực và phân bón lớn nhất thế giới, và kêu gọi Bắc Kinh ngừng tích trữ để giảm áp lực lên thị trường quốc tế ^[5].

Lý do của Malpass khá trực diện: khi một nền kinh tế vừa là nhà xuất khẩu lớn, vừa là bên nắm kho lớn tiếp tục giữ hàng, các nước nghèo hơn và phụ thuộc nhập khẩu sẽ phải trả giá cao hơn cho lương thực và phân bón. Independent cũng nêu Trung Quốc là một trong các nước xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới, với giá trị xuất khẩu khoảng 13 tỷ USD trong năm trước ^[5].

Góc hội nghị Trump - Tập quan trọng ở chỗ Malpass muốn biến câu chuyện lương thực và phân bón thành một chủ đề ngoại giao cấp cao. Các tường thuật về phát biểu của ông đặt lời kêu gọi này ngay trước cuộc gặp thượng đỉnh giữa Donald Trump và Tập Cận Bình ^[6]. Thông điệp là: nếu Bắc Kinh bớt tích lũy hoặc giải phóng thêm nguồn dự trữ ra thị trường, áp lực giá đối với các nước nhập khẩu có thể dịu bớt ^[5].

Điều cần thận trọng

Bức tranh hiện nay không cho phép quy toàn bộ đà tăng giá phân bón cho riêng Trung Quốc. Xung đột, vận tải, năng lượng, tỷ giá và chính sách trợ cấp ở từng nước đều có thể ảnh hưởng đến giá. Các nguồn hiện có xác nhận việc Trung Quốc siết xuất khẩu và đưa dự trữ thương mại vào thị trường nội địa, nhưng chưa đủ dữ liệu công khai để tính chính xác quy mô kho phân bón của Trung Quốc hoặc mức tăng giá riêng mà Ấn Độ phải chịu vì đợt siết mới nhất ^[1][2].

Tóm lại: chính sách của Trung Quốc đang làm nguồn cung phân bón toàn cầu kém linh hoạt hơn đúng lúc thị trường cần thêm hàng. Ấn Độ chịu rủi ro nổi bật vì phụ thuộc nhập khẩu, còn lời kêu gọi của Malpass phản ánh lo ngại rộng hơn: tích trữ ở một nước lớn có thể biến căng thẳng nguồn cung thành áp lực giá đối với phần còn lại của thế giới.