Đài Loan giảm gói ngân sách quốc phòng đặc biệt: Washington lo, Bắc Kinh theo dõi

Nhưng phiên bản được Lập pháp viện thông qua nhỏ hơn đáng kể: tổng chi tiêu bị đặt trần ở mức 780 tỷ Đài tệ, tương đương khoảng 24,82 tỷ USD, để tài trợ cho các gói mua sắm thiết bị quân sự riêng biệt từ Mỹ . Vì vậy, vấn đề không phải là Đài Loan không chi tiền. Vấn đề là lộ trình tăng cường năng lực quân sự mà Washington công khai ủng hộ nay hẹp hơn và chậm hơn .

Vì sao Washington phản ứng mạnh?

Mỹ nhìn câu chuyện này không chỉ như một dòng ngân sách. Với Washington, đây là vấn đề răn đe và chia sẻ gánh nặng quốc phòng.

Trước đó, một nhóm nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng và cả hai viện đã gửi cảnh báo tới Lập pháp viện Đài Loan về khả năng yêu cầu ngân sách quốc phòng bổ sung chỉ được cấp một phần. Họ nhấn mạnh rằng một gói ngân sách nhiều năm, đủ mạnh, là yếu tố then chốt để răn đe các mối đe dọa ngày càng tăng từ Trung Quốc . Các nghị sĩ Mỹ thăm Đài Bắc cũng từng bày tỏ ủng hộ nỗ lực thông qua gói 40 tỷ USD khi đề xuất này bị đình trệ tại cơ quan lập pháp do phe đối lập kiểm soát .

Sau khi phiên bản bị thu hẹp được thông qua, thông điệp từ Mỹ có hai vế. Washington hoan nghênh việc gói ngân sách cuối cùng đã được duyệt, nhưng Bộ Ngoại giao Mỹ nói rằng mọi trì hoãn tiếp theo trong chi tiêu quân sự của Đài Loan sẽ là một sự “nhượng bộ” trước Trung Quốc . Viện Mỹ tại Đài Loan (AIT) cũng cảnh báo rằng chậm thông qua phần ngân sách còn lại sẽ làm suy yếu an ninh Đài Loan và rơi đúng vào toan tính của Đảng Cộng sản Trung Quốc .

Tác động tới quan hệ Mỹ-Đài: căng, nhưng chưa đứt

Đây là một điểm căng trong quan hệ Mỹ-Đài, không phải một cuộc đổ vỡ. Gói được thông qua vẫn tài trợ cho việc mua thiết bị quân sự của Mỹ, và Mỹ vẫn là bên ủng hộ không chính thức cũng như nhà cung cấp vũ khí quan trọng nhất của Đài Loan, dù hai bên không có quan hệ ngoại giao chính thức . Sự tiếp nối đó rất quan trọng.

Tuy nhiên, phần bị cắt giảm tạo ra vấn đề về niềm tin. Washington nhiều lần muốn Đài Loan hành động nhanh hơn và tự gánh phần lớn hơn trong phòng thủ của chính mình. Gói ban đầu của ông Lại được thiết kế để cho thấy Đài Bắc đang làm đúng điều đó . Khi quá trình bị kéo dài và kết quả cuối cùng nhỏ hơn, các quan chức và nghị sĩ Mỹ sẽ có thêm lý do để đặt câu hỏi: Đài Loan có thể thực hiện đúng lộ trình tăng cường phòng thủ mà họ đã công bố hay không?

Điểm nhạy cảm nhất có lẽ không nằm ở biểu tượng chính trị, mà ở năng lực thực tế. Đề xuất ban đầu nhấn mạnh vũ khí tiên tiến của Mỹ, sản xuất quốc phòng trong nước và phòng không tích hợp . Một số tường thuật khác cho biết kế hoạch sẽ rót tiền trong 8 năm vào phòng thủ tên lửa, vũ khí chính xác tầm xa và hệ thống không người lái . Nếu những hạng mục này tiếp tục bị trì hoãn hoặc cắt thêm, sức ép chỉ trích từ Mỹ nhiều khả năng sẽ tăng.

Bắc Kinh được gì từ cuộc đấu ngân sách?

Trung Quốc coi Đài Loan tự trị là một phần lãnh thổ của mình và đã gia tăng sức ép quân sự quanh hòn đảo, trong khi Mỹ tiếp tục là chỗ dựa an ninh không chính thức quan trọng nhất của Đài Loan . Trong bối cảnh đó, bản thân sự chậm trễ đã có giá trị chiến lược với Bắc Kinh.

Các quan chức Mỹ đã nói thẳng theo hướng này: Bộ Ngoại giao Mỹ gọi chậm trễ tiếp theo là một sự nhượng bộ trước Trung Quốc, còn AIT nói điều đó sẽ có lợi cho Đảng Cộng sản Trung Quốc .

Rủi ro không chỉ là Đài Loan có thể nhận vũ khí chậm hơn. Tín hiệu chính trị còn rộng hơn: chia rẽ nội bộ trong nền dân chủ Đài Loan có thể làm phức tạp các kế hoạch phòng thủ. Nếu Bắc Kinh kết luận rằng sức ép quân sự và phân cực chính trị có thể làm Đài Loan chuẩn bị chậm lại mà không cần xung đột trực tiếp, họ sẽ có động cơ tiếp tục duy trì sức ép.

Những điểm cần theo dõi tiếp theo

• Phần kinh phí còn lại có được thông qua nhanh không. Cảnh báo của AIT tập trung vào nguy cơ tiếp tục trì hoãn phần ngân sách quốc phòng còn lại .
• Năng lực nào được giữ lại sau thỏa hiệp. Gói ban đầu bao gồm vũ khí tiên tiến của Mỹ, đầu tư vào công nghiệp quốc phòng Đài Loan và T-Dome ; các tường thuật khác nhấn mạnh phòng thủ tên lửa, vũ khí chính xác tầm xa và hệ thống không người lái .
• Các mục tiêu chi tiêu của ông Lại còn khả thi không. Các mốc được nêu là 3,3% GDP vào năm 2026 và 5% vào năm 2030 .
• Mỹ có tiếp tục chỉ trích công khai không. Nghị sĩ Mỹ đã cảnh báo về việc chỉ cấp ngân sách một phần, còn Bộ Ngoại giao Mỹ và AIT nay gắn sự chậm trễ trực tiếp với lợi ích của Trung Quốc .

Kết luận

Ngân sách quốc phòng đặc biệt bị thu hẹp của Đài Loan là tín hiệu cảnh báo đối với quan hệ Mỹ-Đài, nhưng chưa phải đèn đỏ. Nó vẫn giữ cho một gói mua sắm quân sự lớn tồn tại, song làm yếu đi thông điệp rằng Đài Loan có thể nhanh chóng tài trợ cho thế trận phòng thủ mà họ nói là cần thiết.

Với Washington, câu hỏi là năng lực sẵn sàng và chia sẻ gánh nặng. Với Bắc Kinh, bài học có thể là chính trị dân chủ của Đài Loan có khả năng làm chậm kế hoạch quân sự vào đúng lúc Trung Quốc gia tăng sức ép .