Vì sao căng thẳng Mỹ - Iran ở Hormuz đẩy giá dầu lên, chứng khoán xuống

Tin tức về các va chạm mới giữa Mỹ và Iran quanh eo biển Hormuz đi theo một logic thị trường khá quen thuộc: dầu tăng trước, vì tuyến hàng hải này gánh một phần lớn dòng chảy năng lượng toàn cầu; sau đó chứng khoán chịu sức ép khi giá dầu cao hơn kéo theo nỗi lo lạm phát và tâm lý né rủi ro .

Điểm cần tách bạch là: các nguồn hiện có chủ yếu cho thấy thị trường đang phản ứng với nỗi lo về an toàn hàng hải, chứ chưa phải bằng chứng chắc chắn về một gián đoạn vật lý kéo dài và quy mô lớn đối với nguồn cung dầu toàn cầu .

Vì sao dầu phản ứng trước tiên

Eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến vận tải biển thông thường. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, tức EIA, cho biết dòng dầu đi qua eo biển này đạt trung bình 20 triệu thùng/ngày trong năm 2024, tương đương khoảng 20% mức tiêu thụ chất lỏng dầu mỏ toàn cầu . EIA cũng nói rằng trong năm 2024 và quý I/2025, dòng chảy qua Hormuz chiếm hơn một phần tư thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu; khoảng một phần năm thương mại khí tự nhiên hóa lỏng, tức LNG, cũng đi qua tuyến này trong năm 2024 .

Chính mức độ tập trung đó khiến giá dầu có thể bật tăng ngay cả trước khi có xác nhận về thiếu hụt nguồn cung. Với giới giao dịch, không nhất thiết phải chờ một vụ đóng cửa kéo dài được xác minh. Chỉ riêng nguy cơ tàu chở dầu đi qua Hormuz trở nên kém an toàn hơn, chậm hơn hoặc tốn kém hơn cũng đủ để giá dầu được cộng thêm phí rủi ro. Pepperstone nhận định rủi ro gián đoạn nguồn cung qua Hormuz đã trở thành yếu tố trung tâm trong cách thị trường dầu định giá trong chu kỳ căng thẳng Mỹ - Iran gần đây .

Những con số gần đây cho thấy cùng một hướng đi

Các mức giá được nêu trong các bản tin là những lát cắt thị trường riêng lẻ, không phải một chuỗi giá liên tục. Nhưng chúng đều phản ánh cùng một phản ứng: dầu tăng, tài sản rủi ro yếu đi.

Một báo cáo cho biết dầu Brent tăng 3,8% lên 112,30 USD/thùng, còn WTI tăng với biên độ tương tự lên 105,60 USD/thùng, sau khi xuất hiện lo ngại mới về an toàn khi đi qua eo biển Hormuz và các tuyên bố của hải quân Iran liên quan đến tàu Mỹ . Một bản tin thị trường khác mô tả Brent tăng khoảng 7% lên 96,85 USD/thùng trong phiên giao dịch sớm tại châu Á, trong khi hợp đồng tương lai S&P 500 giảm khoảng 0,9% khi khẩu vị rủi ro suy yếu . Business Insider cũng ghi nhận dầu tiếp tục tăng và chứng khoán Mỹ đóng cửa thấp hơn khi nhà đầu tư đánh giá khả năng xung đột Iran nóng trở lại .

Nói ngắn gọn, tác động tức thời rõ nhất nằm ở dầu thô. Áp lực lên cổ phiếu thường xuất hiện sau đó, khi nhà đầu tư bắt đầu tính đến hệ quả rộng hơn của một cú sốc dầu .

Vì sao chứng khoán giảm khi dầu tăng

Giá dầu cao hơn có thể tác động đến thị trường cổ phiếu qua nhiều kênh cùng lúc. Pepperstone cho rằng giá năng lượng tăng đang kéo kỳ vọng lạm phát đi lên và có thể gây áp lực lên chứng khoán toàn cầu, đồng thời hỗ trợ vàng trong môi trường đó . UBS cũng mô tả chứng khoán toàn cầu đi xuống khi xung đột ở Trung Đông làm gia tăng lo ngại về gián đoạn nguồn cung dầu .

Cơ chế ở đây không quá phức tạp: nếu nhà đầu tư tin rằng chi phí năng lượng sẽ ở mức cao trong thời gian dài hơn, họ có xu hướng thận trọng hơn với lạm phát, chi phí doanh nghiệp và rủi ro nói chung. Điều này không có nghĩa mọi cổ phiếu hoặc mọi thị trường đều giảm như nhau. Điểm được các nguồn hiện có củng cố rõ nhất là ở cấp độ vĩ mô: dầu là kênh truyền dẫn chính, còn chứng khoán yếu đi khi giá dầu làm sống lại nỗi lo lạm phát và giao dịch né rủi ro .

Phí rủi ro không giống gián đoạn thật

Điểm quan trọng nhất là phải phân biệt giữa phí rủi ro do sợ hãi và một gián đoạn dòng chảy thực sự, kéo dài. Các bản tin nói trên mô tả giá dầu tăng vì lo ngại mới, các tuyên bố hải quân và sự bất an của thị trường quanh Hormuz . Tự thân các thông tin đó chưa chứng minh rằng lưu lượng qua eo biển đã sụp giảm lâu dài.

Điều này rất quan trọng vì EIA cho biết tổng dòng dầu qua eo biển Hormuz trong quý I/2025 vẫn tương đối ổn định so với năm 2024, dù khu vực có xung đột . Standard Chartered cũng mô tả dầu là kênh chính mà xung đột Iran tác động đến giá tài sản, cho rằng ảnh hưởng thị trường đến nay vẫn còn hạn chế, và xác định câu hỏi then chốt là khi nào eo biển Hormuz đủ an toàn để tàu dầu và tàu chở khí đốt đi qua .

Nếu tàu chở dầu vẫn di chuyển, cú tăng giá dầu có thể giống một khoản phí rủi ro địa chính trị và hạ nhiệt khi căng thẳng dịu đi. Nếu an toàn hàng hải bị ảnh hưởng đáng kể trong thời gian dài, cú sốc sẽ nghiêm trọng hơn nhiều đối với cả dầu thô lẫn chứng khoán .

Điều gì có thể khiến thiệt hại thị trường nặng hơn

Thị trường có thể phản ứng mạnh hơn nếu xuất hiện bằng chứng rõ ràng rằng tàu dầu và tàu khí không thể đi qua Hormuz một cách an toàn trong thời gian dài. Khi đó, giá dầu cao sẽ khó bị xem là một đợt tăng tạm thời vì tâm lý sợ hãi, và các kênh áp lực lên lạm phát cũng như cổ phiếu sẽ mạnh hơn .

Những chỉ dấu đáng theo dõi gồm:

• Tàu chở dầu có đi qua an toàn hay không. Standard Chartered cho rằng câu hỏi then chốt là khi nào Hormuz đủ an toàn để tàu dầu và tàu khí đốt đi qua .
• Dữ liệu dòng chảy thực tế. EIA cho biết dòng dầu trong quý I/2025 vẫn tương đối ổn định so với năm 2024, vì vậy các tuyên bố về gián đoạn cần được tách khỏi số liệu vận chuyển đã được xác nhận .
• Kỳ vọng lạm phát và tâm lý né rủi ro. Pepperstone liên hệ giá năng lượng cao hơn với kỳ vọng lạm phát tăng và sức ép tiềm tàng lên chứng khoán toàn cầu .

Kết luận

Căng thẳng Mỹ - Iran quanh eo biển Hormuz có xu hướng đẩy giá dầu lên và kéo chứng khoán xuống vì Hormuz là một mắt xích lớn trong thương mại năng lượng toàn cầu, còn nhà đầu tư thường định giá rất nhanh nguy cơ dòng vận tải bị gián đoạn . Nhưng mức độ thiệt hại đối với thị trường phụ thuộc vào ranh giới giữa nỗi sợ và dòng chảy thực tế: nếu đây chỉ là phí rủi ro, biến động có thể giảm khi tình hình lắng xuống; nếu việc đi lại an toàn qua Hormuz thật sự bị cản trở, cú sốc sẽ khó hấp thụ hơn nhiều đối với thị trường toàn cầu .