Vì sao tuyên bố 'chiến tranh sắp kết thúc' của Tổng thống Putin chưa phải tín hiệu hòa bình đáng tin cậy

Tuyên bố mới nhất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về tình hình Ukraine nên được đón nhận bằng sự thận trọng, không phải sự lạc quan vội vàng. Theo Reuters, vào ngày 9 tháng 5, ông đã nói rằng ông nghĩ cuộc chiến sắp "đi đến hồi kết," nhưng chính bản tin đó cũng đặt phát ngôn này chỉ vài giờ sau khi ông tuyên thệ giành chiến thắng trong lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng của Nga . Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá đây là một tuyên bố mơ hồ và khẳng định ông Putin không đưa ra bất kỳ dấu hiệu cụ thể nào cho thấy Nga có ý định thực sự kết thúc chiến tranh .

Ông Putin thực sự đã nói gì?

Hãng tin Reuters dẫn lời ông Putin khi trả lời câu hỏi về cuộc chiến Nga-Ukraine ngày 9/5: "Tôi nghĩ rằng vấn đề sắp đi đến hồi kết" . Tuy nhiên, theo phân tích của ISW, câu nói này cần được đặt trong bối cảnh quan trọng: ông Putin đang trả lời một câu hỏi liên quan đến cáo buộc phương Tây can dự vào các cuộc tấn công tầm xa gần đây của Ukraine nhằm vào lãnh thổ Nga, chứ không phải đang công bố một kế hoạch hòa bình chi tiết .

Một số tờ báo khác đưa tin ông Putin cũng nói rằng ông sẵn sàng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy nếu các cuộc đàm phán nhằm mục đích hoàn tất một thỏa thuận hòa bình dài hạn, đồng thời thảo luận về các thỏa thuận an ninh khả dĩ cho châu Âu . Đây là một chi tiết đáng lưu ý, nhưng nó không đồng nghĩa với việc chấp nhận một lệnh ngừng bắn bền vững, thay đổi lập trường lãnh thổ của Nga, hay cam kết chấm dứt giao tranh một cách có thể kiểm chứng.

Vì sao tuyên bố này chưa phải là một tín hiệu hòa bình đáng tin cậy?

Lý do mạnh mẽ nhất để hoài nghi thật đơn giản: tuyên bố không đi kèm với bất kỳ hành động cụ thể nào. ISW đánh giá rằng ông Putin đã "gợi ý một cách mơ hồ" rằng chiến tranh có thể sớm kết thúc trong khi không đưa ra dấu hiệu nào cho thấy Nga có ý định đó . ISW cũng cho biết các phương tiện truyền thông nhà nước Nga đã trình bày phát ngôn này như thể ông Putin khẳng định chiến tranh sắp kết thúc, bất chấp việc thiếu bằng chứng .

Có ba chi tiết khiến cách diễn giải đây là một tín hiệu hòa bình trở nên đặc biệt yếu ớt:

1. Ngôn từ rất mơ hồ. Cụm từ "đi đến hồi kết" không chỉ rõ mốc thời gian, điều khoản, cơ chế ngừng bắn, lệnh rút quân hay ủy quyền đàm phán cụ thể nào .
2. Nó tồn tại song song với luận điệu chiến thắng. Phát ngôn này được đưa ra chỉ vài giờ sau khi ông Putin phát biểu sẽ giành chiến thắng ở Ukraine trong các sự kiện của Ngày Chiến thắng .
3. Bối cảnh ngừng bắn rất bất ổn. Euronews đưa tin rằng ngay ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian đã bị phá hoại bởi những cáo buộc vi phạm lẫn nhau giữa Nga và Ukraine .

Vì sao thời điểm đưa ra tuyên bố vẫn đáng chú ý?

Thời điểm khiến tuyên bố này trở nên hữu ích về mặt chính trị ngay cả khi nó không phải là một sự chuyển hướng hòa bình thực sự. Tờ India Today đưa tin phát ngôn này được đưa ra sau khi Nga và Ukraine xác nhận một thỏa thuận do Mỹ làm trung gian bao gồm một lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày và một cuộc trao đổi 1.000 tù binh từ mỗi bên . Trong bối cảnh đó, một thông điệp mơ hồ về sự "kết thúc" có thể giúp Điện Kremlin tỏ ra cởi mở với ngoại giao trong khi tránh phải đưa ra những nhượng bộ rõ ràng.

Nó cũng có thể phục vụ cùng lúc nhiều đối tượng: trấn an những người ủng hộ trong nước rằng Nga đang tiến tới một kết cục có lợi, thăm dò phản ứng của phương Tây và Ukraine, và định hình mọi cuộc đàm phán trong tương lai là diễn ra theo các điều khoản mà Moscow ưa thích. Cách diễn giải này phù hợp với các báo cáo sẵn có hơn là một tuyên bố rằng Nga bất ngờ quyết định dừng chiến tranh.

Điều gì sẽ tạo nên một tín hiệu hòa bình thực sự?

Một sự chuyển biến thực chất cần được thể hiện qua hành động, chứ không chỉ là lời nói. Những dấu hiệu chính cần theo dõi sẽ là sự tuân thủ ngừng bắn bền vững, sự sụt giảm đáng kể các cuộc tấn công, đàm phán với các đại diện được trao quyền rõ ràng, các điều khoản dàn xếp cụ thể hơn và sự sẵn sàng tham gia đối thoại mà không có các điều kiện tiên quyết mang tính tối đa. Các báo cáo hiện có cho đến nay không cho thấy những bước đi này; thay vào đó, nó chỉ cho thấy một tuyên bố mơ hồ, các điều kiện ngừng bắn mong manh và các cảnh báo từ giới phân tích rằng Moscow chưa hề có ý định kết thúc chiến tranh .

Kết luận

Không nên gạt bỏ tuyên bố của Tổng thống Putin là vô nghĩa, bởi nó có thể là một phần của chiến dịch định vị ngoại giao. Nhưng đó không phải là bằng chứng đáng tin cậy cho thấy chiến tranh sắp kết thúc. Dựa trên các nguồn tin hiện tại, cách đọc an toàn nhất là ông Putin đang sử dụng ngôn ngữ có vẻ hướng tới hòa bình để định hướng dư luận xung quanh các cuộc đàm phán, chứ không phải báo hiệu một quyết định thực sự nhằm chấm dứt xung đột .