IMO MASS Code: Cách thế giới sẽ quản lý tàu hàng tự hành và điều khiển từ xa

Trong thực tế, tàu tự hành sử dụng nhiều công nghệ số tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, hệ thống cảm biến, phần mềm điều khiển và kết nối dữ liệu để thực hiện các chức năng như điều hướng, tránh va chạm hoặc quản lý máy móc với rất ít hoặc không có người trên tàu.

Những nguyên tắc an toàn cốt lõi của MASS Code

Dù nhiều chi tiết kỹ thuật vẫn đang hoàn thiện, các tài liệu hiện có cho thấy MASS Code sẽ tập trung vào một số nguyên tắc an toàn và vận hành chính.

Khung quy định dựa trên mục tiêu (goal‑based)

Thay vì quy định cứng về công nghệ, MASS Code đặt ra các mục tiêu an toàn và yêu cầu chức năng mà hệ thống trên tàu phải đạt được. Cách tiếp cận này giúp công nghệ tự hành tiếp tục phát triển mà vẫn đảm bảo đạt mức an toàn tương đương hoặc cao hơn tàu truyền thống.

Đánh giá rủi ro và thiết kế hệ thống

Các tàu tự hành sẽ phải trải qua quy trình đánh giá rủi ro có cấu trúc, bao gồm những rủi ro liên quan đến phần mềm, hệ thống tự động, điều khiển từ xa và các tình huống hỏng hóc hệ thống. Các bản dự thảo hiện đã có các chương về thiết kế hệ thống, bối cảnh vận hành và quản lý hoạt động an toàn.

Hệ thống nhận thức tình huống (situational awareness)

Tàu tự hành cần khả năng “nhìn” và hiểu môi trường xung quanh thông qua hệ thống cảm biến tích hợp. Một cấu trúc điển hình kết hợp nhiều công nghệ như:

• radar
• AIS (Automatic Identification System)
• lidar
• camera
• sonar

Những cảm biến này thu thập dữ liệu về tàu xung quanh, chướng ngại vật và điều kiện hàng hải, sau đó gửi dữ liệu cho hệ thống ra quyết định trên tàu để hỗ trợ điều hướng và tránh va chạm.

Điều khiển từ xa và các mức độ tự hành

Khung MASS được thiết kế để bao phủ nhiều mức độ tự động hóa khác nhau, bao gồm:

• tàu có hệ thống tự động nhưng vẫn có thuyền viên
• tàu điều khiển từ xa nhưng vẫn có người trên tàu
• tàu điều khiển từ xa không có người trên tàu
• tàu hoàn toàn tự hành có khả năng tự ra quyết định

Trong nhiều trường hợp, việc vận hành sẽ được giám sát từ Remote Operations Centre (ROC) – trung tâm điều khiển đặt trên bờ có thể quản lý một phần hoặc toàn bộ chức năng của tàu.

Tương thích với các quy định hàng hải hiện có

MASS Code không thay thế các công ước hiện hành của IMO. Thay vào đó, nó bổ sung cho các quy định hiện có như SOLAS, đảm bảo tàu tự hành vẫn phải đáp ứng các nguyên tắc an toàn hàng hải cơ bản giống như tàu truyền thống.

Lộ trình triển khai MASS Code

IMO đã đặt ra một lộ trình nhiều giai đoạn để ngành hàng hải có thời gian thử nghiệm công nghệ và điều chỉnh quy định.

2021–2026: Phát triển bộ quy tắc tự nguyện

Sau khi hoàn tất quá trình rà soát pháp lý năm 2021, Ủy ban An toàn Hàng hải (MSC) của IMO bắt đầu soạn thảo MASS Code theo hướng goal‑based.

Theo kế hoạch hiện nay, phiên bản không bắt buộc của MASS Code sẽ được thông qua vào năm 2026, đóng vai trò như chuẩn tham chiếu quốc tế ban đầu cho các dự án tàu tự hành.

2026–2030: Giai đoạn tích lũy kinh nghiệm

Sau khi được thông qua, một “experience‑building phase” sẽ diễn ra. Trong giai đoạn này, các hãng tàu, nhà phát triển công nghệ và cơ quan quản lý có thể triển khai thử nghiệm trong khuôn khổ quy định chung để thu thập dữ liệu thực tế.

Kết quả từ giai đoạn này sẽ được dùng để điều chỉnh nội dung của phiên bản bắt buộc trong tương lai.

2030–2032: Trở thành quy định bắt buộc theo SOLAS

Mục tiêu dài hạn của IMO là tích hợp MASS Code vào Công ước SOLAS (International Convention for the Safety of Life at Sea). Khi đó, bộ quy tắc sẽ có hiệu lực pháp lý đối với các tàu thuộc phạm vi áp dụng.

Theo lộ trình hiện tại, quy định bắt buộc này có thể có hiệu lực vào khoảng năm 2032, phù hợp với chu kỳ sửa đổi của SOLAS.

Vì sao MASS Code quan trọng?

Tàu tự hành được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích như tối ưu hóa vận hành, mô hình logistics mới và tiềm năng cải thiện an toàn nhờ cảm biến và tự động hóa. Tuy nhiên, nếu thiếu một bộ quy tắc chung, việc triển khai quy mô lớn sẽ gặp nhiều rủi ro pháp lý và tiêu chuẩn không đồng nhất.

MASS Code chính là nỗ lực của ngành hàng hải nhằm xây dựng kiến trúc pháp lý toàn cầu cho tàu tự hành, cho phép đổi mới công nghệ nhưng vẫn duy trì mức an toàn tương đương với tàu truyền thống.

Nếu lộ trình hiện tại được giữ nguyên, giai đoạn từ 2026 đến 2032 sẽ trở thành thời kỳ chuyển tiếp quan trọng: từ những thử nghiệm công nghệ ban đầu sang một môi trường vận hành tàu tự hành được quản lý thống nhất trên toàn thế giới.