Đừng chỉ đếm giờ: Cách nhận biết việc trẻ dùng mạng xã hội đang trở thành vấn đề

Dùng nhiều không đồng nghĩa với dùng có vấn đề

Phân biệt này rất quan trọng. Một quy định chỉ dựa trên số giờ có thể bỏ sót vấn đề nghiêm trọng. Ngược lại, xem mọi phiên sử dụng dài là có hại có thể tạo thêm xung đột không cần thiết và bỏ qua những lợi ích của mạng xã hội.

Những dấu hiệu cảnh báo cần được chú ý

Hãy nhìn vào cả một mô hình lặp lại, thay vì kết luận từ một hành vi đơn lẻ. Các dấu hiệu gồm:

• liên tục làm mới trang hoặc kiểm tra lượt thích, chuỗi tương tác, lượt xem và tin nhắn;
• ngày càng so sánh ngoại hình, chỉnh sửa ảnh, không hài lòng với cơ thể hoặc cảm thấy áp lực phải đăng bài;
• thấy xấu hổ, lo âu, tức giận, buồn bã, cô đơn hoặc kém cỏi sau khi lướt mạng;
• việc tìm kiếm sự công nhận trở thành trung tâm của lòng tự trọng hoặc bản sắc cá nhân;
• giấu giếm, thường xuyên xung đột, mất ngủ, bỏ bữa hoặc giảm gắn kết với việc học;
• xa rời bạn bè, sở thích và những mối quan tâm ngoài đời;
• khổ sở khi không thể kết nối, không dừng lại được hoặc tiếp tục sử dụng dù biết đang bị ảnh hưởng.

Những dấu hiệu này cần khơi gợi sự tò mò và lắng nghe, không phải giám sát hay đổ lỗi. Các tính năng khuyến khích tương tác và nội dung được tuyển chọn theo thuật toán có liên quan đến hành vi làm mới liên tục, rối loạn giấc ngủ, lo âu và trầm cảm, dù mức độ ảnh hưởng khác nhau đáng kể giữa từng người.

Cha mẹ và người chăm sóc có thể làm gì?

Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện cùng giải quyết vấn đề

Thay vì mở đầu bằng việc tịch thu điện thoại hoặc so sánh số giờ sử dụng mỗi ngày, hãy thử hỏi:

• “Con thích điều gì nhất khi ở trên mạng?”
• “Tài khoản hoặc cuộc trò chuyện nào khiến con cảm thấy tệ hơn?”
• “Lúc nào con khó đặt điện thoại xuống nhất?”
• “Điều gì có thể giúp con nghỉ dùng dễ hơn?”

Mục tiêu là xác định vấn đề nằm ở nền tảng, nội dung, thời điểm sử dụng, một nhu cầu chưa được đáp ứng hay sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Cùng xây dựng thói quen

Một kế hoạch sử dụng thiết bị trong gia đình có thể bao gồm: không dùng điện thoại trong bữa ăn, sạc thiết bị bên ngoài phòng ngủ vào ban đêm, dành thời gian cố định cho bài tập và giấc ngủ, hạn chế thông báo, rồi cùng xem xét lại các quy tắc định kỳ. Những kỳ vọng sẽ thuyết phục hơn nếu người lớn cũng tuân thủ các nguyên tắc tương tự.

Hãy giúp trẻ chủ động điều chỉnh bảng tin: tắt theo dõi hoặc ẩn những tài khoản kích hoạt sự so sánh, dùng bảng tin chỉ hiển thị tài khoản đang theo dõi hoặc theo thứ tự thời gian nếu nền tảng có hỗ trợ, chặn và báo cáo hành vi quấy rối, đồng thời tắt các thông báo không thiết yếu hoặc chỉ số tương tác khi có thể.

Thay thế, không chỉ tước bỏ

Chỉ lấy điện thoại đi có thể không giải quyết được sự cô đơn, lo âu, bắt nạt hoặc những áp lực về bản sắc phía sau. Các lựa chọn thay thế như thể thao, nghệ thuật, câu lạc bộ, hoạt động tình nguyện, thời gian ngoài trời và gặp gỡ bạn bè trực tiếp cần thực tế, vừa khả năng và đủ hấp dẫn về mặt xã hội.

Nếu tình trạng khổ sở hoặc suy giảm chức năng tiếp diễn, gia đình nên tìm đến chuyên viên tư vấn học đường, bác sĩ chăm sóc ban đầu hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần trẻ em, vị thành niên. Sự hỗ trợ cần giải quyết các nhu cầu rộng hơn của trẻ, thay vì coi thiết bị là nguyên nhân duy nhất.

Nhà trường nên làm gì?

Nhà trường có thể vượt ra ngoài việc đếm số phút dùng thiết bị bằng cách đưa sức khỏe khi sử dụng mạng xã hội vào hoạt động chăm sóc học sinh và các cuộc trò chuyện thường kỳ về wellbeing. Giáo viên, cố vấn và nhân viên hỗ trợ nên hỏi về giấc ngủ, xung đột với bạn bè, bắt nạt trên mạng, so sánh trực tuyến và khả năng tự ngắt kết nối.

Một hệ thống hỗ trợ hiệu quả nên có:

• kênh tiếp cận tư vấn bảo mật và quy trình giới thiệu rõ ràng khi trẻ khổ sở dai dẳng, bị bắt nạt, lo lắng về ngoại hình hoặc ăn uống, hay có nguy cơ tự hại;
• các bài học thực tế về thiết kế gây nghiện, quảng cáo, quyền riêng tư, sự đồng thuận, kiểm chứng nguồn tin, báo cáo và chặn tài khoản;
• kỹ năng đối phó với sự so sánh, điều chỉnh cảm xúc, can thiệp khi chứng kiến bắt nạt và xử lý xung đột trực tuyến;
• các buổi thảo luận có điều phối với học sinh và gia đình, thay vì những buổi tuyên truyền dựa trên nỗi sợ;
• sự tham gia của học sinh khi xây dựng quy định về thiết bị, sử dụng mạng và báo cáo sự cố.

Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) khuyến nghị trang bị kỹ năng hiểu biết về mạng xã hội trước khi trẻ sử dụng, kết hợp với hướng dẫn và giám sát phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành.

Các quy định hạn chế điện thoại có thể bảo vệ việc học, nhưng không nên gửi đi thông điệp rằng mọi kết nối trực tuyến đều có hại. Mạng xã hội cũng có thể đem lại sự đồng hành và hỗ trợ từ bạn bè, đặc biệt với những người trẻ bị cô lập hoặc gặp nghịch cảnh ngoài đời.

Nền tảng và cơ quan quản lý cần thay đổi gì?

Gia đình không thể gánh toàn bộ trách nhiệm khi các nền tảng sử dụng những tính năng được thiết kế để tối đa hóa mức độ tương tác. Tổng Y sĩ Hoa Kỳ chỉ ra rằng thông báo đẩy, tự động phát, cuộn vô hạn, hiển thị các chỉ số phổ biến và hệ thống đề xuất dựa trên dữ liệu có thể khuyến khích việc sử dụng quá mức cũng như làm suy giảm khả năng tự điều chỉnh hành vi.

Với những tài khoản được biết hoặc có cơ sở hợp lý để tin là thuộc về người chưa thành niên, thiết kế an toàn hơn có thể bao gồm:

• mặc định tắt tự động phát, cuộn vô hạn và các thông báo đẩy thúc đẩy tương tác;
• cung cấp tín hiệu dừng rõ ràng, tùy chọn bảng tin theo thứ tự thời gian và lời nhắc nghỉ có ý nghĩa;
• mặc định ẩn hoặc cho phép dễ dàng ẩn lượt thích, số người theo dõi, chuỗi tương tác và tổng lượt xem;
• hạn chế hệ thống đề xuất có thể khuếch đại nội dung về tự hại, rối loạn ăn uống, tình dục hóa, thù ghét hoặc cực đoan;
• cung cấp lựa chọn bảng tin không cá nhân hóa và tiến hành các cuộc kiểm toán rủi ro độc lập;
• làm cho chức năng báo cáo, chặn, kiểm soát quyền riêng tư và chuyển vụ việc cho nhân sự xử lý trở nên đơn giản, nhanh chóng;
• cho phép nhà nghiên cứu độc lập và cơ quan quản lý tiếp cận dữ liệu theo cách bảo vệ quyền riêng tư, nhằm đánh giá tác hại đối với người trẻ và hiệu quả của các biện pháp bảo vệ.

Những biện pháp này chuyển một phần trách nhiệm từ trẻ em và cha mẹ sang các hệ thống đang định hình nội dung trẻ nhìn thấy cũng như thời gian trẻ bị giữ lại trên nền tảng.

Vì sao cấm toàn diện không phải lời giải trọn vẹn?

Một lệnh cấm dựa chung vào độ tuổi có thể giảm phơi nhiễm với rủi ro ở một số trẻ, nhưng cũng có thể tước đi sự hỗ trợ, thông tin và cộng đồng của những người trẻ phụ thuộc vào kết nối trực tuyến. Biện pháp này đồng thời có thể không giải quyết được thiết kế gây hại, việc thực thi lỏng lẻo hoặc nội dung không an toàn.

Cách tiếp cận tốt hơn cần có nhiều tầng và tôn trọng quyền của trẻ: biện pháp bảo vệ phù hợp với độ tuổi, thiết lập mặc định an toàn, hỗ trợ có mục tiêu cho những em có dấu hiệu suy giảm chức năng, giáo dục hiểu biết số nhất quán và các tiêu chuẩn chung giữa gia đình, nhà trường, dịch vụ thanh thiếu niên, ngành y tế và nền tảng công nghệ.

Thước đo tiến bộ tốt nhất không chỉ là số phút trước màn hình giảm xuống. Đó là giấc ngủ tốt hơn, sức khỏe tinh thần và sự an toàn được cải thiện, cảm giác thuộc về cộng đồng, việc học, sự tham gia vào đời sống ngoại tuyến và khả năng tự lựa chọn thời điểm ngắt kết nối.