Chiến lược đảm bảo nguồn cung dầu của Việt Nam sau cú sốc eo biển Hormuz

Sự gián đoạn vận tải dầu mỏ tại eo biển Hormuz trong năm 2026 đã khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu rung chuyển. Đối với Việt Nam – một nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng – cú sốc này buộc chính phủ và doanh nghiệp phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược đảm bảo nguồn cung.

Các biện pháp chính bao gồm đa dạng hóa nguồn dầu thô, tăng nhập khẩu nhiên liệu, duy trì hoạt động tối đa của các nhà máy lọc dầu trong nước và cắt giảm thuế nhập khẩu. Nhờ đó, thị trường xăng dầu trong nước nhìn chung vẫn ổn định, dù áp lực chi phí và rủi ro dài hạn vẫn còn.

Vì sao eo biển Hormuz có ý nghĩa sống còn với thị trường dầu

Eo biển Hormuz – tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương – là một trong những “điểm nghẽn” năng lượng quan trọng nhất thế giới. Năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua tuyến đường này, tương đương khoảng 1/5 nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu và hơn 1/4 thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển.

Khi xung đột ở Trung Đông khiến hoạt động vận tải qua khu vực này bị gián đoạn vào năm 2026, thị trường dầu phản ứng rất nhanh. Nguồn cung toàn cầu thắt chặt, chi phí vận chuyển tăng và giá dầu bật mạnh trên thị trường quốc tế.

Các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng – trong đó có Việt Nam – vì thế phải gấp rút tìm nguồn cung thay thế để tránh thiếu hụt nhiên liệu.

Đa dạng hóa nguồn dầu ngoài Trung Đông

Một trong những bước đi quan trọng của Việt Nam là giảm phụ thuộc vào tuyến vận tải qua Trung Đông và mở rộng mạng lưới nhà cung cấp.

Các doanh nghiệp lọc dầu và nhập khẩu nhiên liệu đã tăng mua từ nhiều khu vực khác như Tây Phi, Địa Trung Hải và Hoa Kỳ, trong khi vẫn duy trì một phần nguồn cung từ Trung Đông khi có thể.

Việc đa dạng hóa này giúp giảm rủi ro khi tuyến Hormuz gặp sự cố. Tuy nhiên, dữ liệu hiện có chưa cho thấy sự thay đổi hoàn toàn về cấu trúc nguồn cung; quá trình chuyển hướng nhập khẩu vẫn đang diễn ra dần dần.

Ở cấp chính sách, Chính phủ Việt Nam cũng tạm thời giảm thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu lọc dầu xuống 0% để tạo điều kiện cho doanh nghiệp mua hàng từ thị trường quốc tế nhanh hơn trong giai đoạn biến động.

Nhà máy lọc dầu trong nước hoạt động tối đa

Hai nhà máy lọc dầu lớn của Việt Nam – Dung Quất (Quảng Ngãi) và Nghi Sơn (Thanh Hóa) – đóng vai trò then chốt trong việc ổn định nguồn cung nhiên liệu.

Trong giai đoạn thị trường biến động, chính phủ và doanh nghiệp ưu tiên duy trì hoạt động ở mức cao:

• Nhà máy lọc dầu Dung Quất vận hành vượt công suất thiết kế, góp phần đảm bảo nguồn cung trong nước.
• Khoảng 30–35% nguồn dầu thô đầu vào của Dung Quất là nhập khẩu, cho phép nhà máy linh hoạt chuyển sang các nguồn cung từ Tây Phi hoặc Mỹ khi nguồn Trung Đông gặp rủi ro.

Nhờ sản lượng từ các nhà máy lọc dầu và nguồn nhập khẩu bổ sung, nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn được đánh giá là tương đối ổn định trong giai đoạn khủng hoảng.

Nhập khẩu nhiên liệu tăng mạnh

Dù có năng lực lọc dầu trong nước, Việt Nam vẫn phải phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu dầu thô và sản phẩm xăng dầu.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động, nước này đã tăng nhập khẩu để đảm bảo an ninh năng lượng. Theo dữ liệu của Tổng cục Hải quan, Việt Nam nhập khoảng 3,37 triệu tấn sản phẩm dầu mỏ trị giá khoảng 2,93 tỷ USD trong quý I/2026.

Con số này tương đương tăng hơn 44% về khối lượng và 77,8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Mức tăng mạnh phản ánh hai yếu tố chính:

• nhu cầu năng lượng trong nước phục hồi
• hoạt động mua dự phòng để phòng ngừa gián đoạn nguồn cung toàn cầu

Giá dầu thế giới tăng cũng khiến tổng chi phí nhập khẩu tăng mạnh.

Áp lực lạm phát và cán cân thương mại

Khi giá dầu quốc tế tăng, tác động lan tỏa đến nền kinh tế Việt Nam là khó tránh.

Do vẫn phải nhập khẩu phần lớn nhu cầu năng lượng, chi phí dầu cao hơn sẽ làm tăng hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu và gây áp lực lên cán cân thương mại.

Giá năng lượng cũng ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như vận tải, logistics và sản xuất công nghiệp. Các tổ chức kinh tế cảnh báo rằng cú sốc dầu liên quan đến Hormuz có thể khiến nhiều nền kinh tế châu Á tăng rủi ro lạm phát và giảm tốc tăng trưởng.

Để giảm tác động trong nước, Việt Nam áp dụng các biện pháp như giảm thuế và điều hành giá xăng dầu, nhưng diễn biến giá trên thị trường thế giới vẫn là yếu tố quyết định.

Vì sao triển vọng năng lượng của Việt Nam vẫn mong manh

Dù đã đa dạng hóa nguồn cung và tăng công suất lọc dầu, các chuyên gia cho rằng hệ thống năng lượng của Việt Nam vẫn tồn tại rủi ro dài hạn.

Phụ thuộc lớn vào nhập khẩu

Các nhà máy lọc dầu trong nước chỉ đáp ứng khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu quốc gia, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu từ bên ngoài.

Nhạy cảm với biến động giá dầu toàn cầu

Việc đa dạng hóa nhà cung cấp có thể giảm rủi ro về tuyến vận chuyển, nhưng không thể tránh được tác động khi giá dầu thế giới tăng mạnh.

Rủi ro khu vực mang tính cấu trúc

Phần lớn châu Á vẫn phụ thuộc vào năng lượng từ Trung Đông. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào tại các “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz đều có thể gây ra cú sốc giá trên toàn khu vực.

Kết luận

Trước cú sốc từ eo biển Hormuz, Việt Nam đã nhanh chóng triển khai nhiều biện pháp: đa dạng hóa nguồn dầu thô, vận hành tối đa các nhà máy lọc dầu, cắt giảm thuế nhập khẩu và tăng mua nhiên liệu từ thị trường quốc tế. Những bước đi này giúp thị trường xăng dầu trong nước duy trì ổn định trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, bài toán dài hạn vẫn còn: khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng và giá dầu toàn cầu, các biến động địa chính trị tại những điểm nghẽn như Hormuz sẽ tiếp tục là rủi ro lớn đối với an ninh năng lượng của Việt Nam.