APPEC 2026: Cú sốc dầu mỏ tiếp theo nằm ở vận tải biển và diesel, không chỉ ở giá dầu thô

Thị trường dầu mỏ bước vào APPEC 2026 dưới sức ép đồng thời từ hai cuộc xung đột: tuyến xuất khẩu ở Trung Đông bị gián đoạn và thị trường diesel toàn cầu thắt chặt sau khi Nga hạn chế xuất khẩu. Hệ quả là một thị trường bị phân mảnh hơn, nơi khả năng vận chuyển và giao hàng thực tế quan trọng không kém sản lượng dầu thô trên danh nghĩa.

Brent lại tiến gần ngưỡng 100 USD/thùng

Ngày 1/9, dầu Brent chốt ở 94,65 USD/thùng, tăng 4,6% trong phiên sau khi giao tranh Mỹ-Iran tái diễn. Các thông tin về tàu chở dầu bị tấn công khi rời eo biển Hormuz càng làm dấy lên lo ngại rằng căng thẳng leo thang có thể gây thêm gián đoạn nguồn cung. 2

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định nguồn cung dầu toàn cầu có thể giảm 4,3 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 4%, trong năm 2026 vì gián đoạn tại Trung Đông. Các yếu tố được nêu gồm việc Hormuz bị phong tỏa, hoạt động phong tỏa xuất khẩu dầu Iran của Mỹ, các vụ tấn công quanh eo biển Bab el-Mandeb và xuất khẩu dầu CPC Blend của Kazakhstan suy giảm. 1

Vì vậy, Brent vượt 100 USD/thùng là một kịch bản rủi ro có cơ sở, không phải dự báo chắc chắn. Hướng đi của giá sẽ phụ thuộc nhiều vào việc tàu thuyền có thể đi lại an toàn và ổn định hay không, thay vì chỉ dựa vào số thùng dầu các nhà sản xuất có thể bơm về lý thuyết.

Hormuz tạo ra “phí bảo hiểm” logistics

Iran đã mở rộng danh sách các tàu mà nước này coi là không tuân thủ; những tàu này có thể đối mặt với phạt tiền, tịch thu hoặc bị bắt giữ nếu cố đi qua eo biển Hormuz. 6 Kể cả khi một số chuyến hàng vẫn có thể di chuyển, rủi ro này làm chi phí thương mại tăng lên qua phí bảo hiểm, cước tàu, lịch trình và tính bất định của việc giao hàng.

Với các nhà máy lọc dầu châu Á, ý nghĩa rất rõ: một lô dầu có sẵn trên giấy chưa chắc là lô dầu có thể đến nhà máy đúng hạn. Đây là lý do an ninh tuyến hàng hải và các hành lang cung ứng thay thế sẽ là chủ đề trọng tâm tại APPEC, diễn ra ở Singapore từ ngày 7 đến 10/9. 16

Thông tin hiện có cho thấy dòng chảy dầu vẫn bị ảnh hưởng so với điều kiện thông thường, nhưng thời gian kéo dài và tốc độ phục hồi cuối cùng còn chưa rõ. Vì thế, thị trường cần phân biệt giữa một cuộc đóng cửa chính thức và gánh nặng dai dẳng hơn từ việc lưu thông bị chọn lọc, gián đoạn hoặc có rủi ro cao.

Diesel đang căng hơn dầu thô

Thị trường sản phẩm lọc dầu chịu áp lực lớn hơn thị trường dầu thô. Nga áp lệnh cấm xuất khẩu diesel từ ngày 8/7, sau tình trạng thiếu nhiên liệu nội địa và gián đoạn tại các nhà máy lọc dầu liên quan đến những đợt tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Hạn chế này được gia hạn đến ngày 30/9, bao gồm diesel, nhiên liệu hàng hải và gasoil do các nhà sản xuất Nga xuất khẩu. 3733

Dầu thô và diesel không thể thay thế trực tiếp cho nhau. Dầu thô có thể chuyển hướng, lưu kho hoặc lấy từ dự trữ; còn muốn có thêm diesel cần đúng loại công suất lọc dầu, nguồn nguyên liệu phù hợp và thời gian. Reuters ghi nhận thị trường nhiên liệu phát tín hiệu thiếu cung ngay cả khi giá dầu thô tương đối bình lặng hơn, với chênh lệch giữa giá nhiên liệu và dầu thô nới rộng đáng kể. 35

Vì vậy, lệnh cấm của Nga khuếch đại cú sốc vận tải ở Trung Đông. Các nước nhập khẩu phải cạnh tranh để tìm nguồn distillate trung bình thay thế đúng lúc rủi ro đối với dòng chảy khu vực tăng lên.

Trung Quốc là bộ giảm xóc quan trọng, nhưng không phải lời giải lâu dài

Khả năng giảm mua và sử dụng dầu thô dự trữ của Trung Quốc đã hạn chế một phần áp lực tức thời lên giá thế giới. Tổng kho dự trữ chiến lược và thương mại của nước này được ước tính khoảng 1,3-1,5 tỷ thùng, dù Bắc Kinh không công bố số liệu tồn kho toàn diện. 21

Trung Quốc đã rút dầu từ kho trong tháng 5 và tháng 6 khi nguồn cung bị hạn chế, rồi quay lại trạng thái dư thừa dầu thô ước tính 210.000 thùng/ngày trong tháng 7. Reuters cũng cho biết lượng dầu cập cảng bằng đường biển thấp hơn hơn 3 triệu thùng/ngày so với trước xung đột. 18

Sự linh hoạt này khiến Trung Quốc trở thành một người mua có sức ảnh hưởng lớn: giảm mua có thể làm dịu cạnh tranh đối với dầu vận chuyển đường biển, trong khi tăng tích trữ trở lại có thể nhanh chóng siết thị trường. Nhưng dự trữ không giải quyết được các nút thắt vật chất nền tảng: chúng không thể khiến một tuyến đường biển rủi ro trở nên an toàn, cũng không thể thay thế sản lượng lọc dầu bị mất khi xuất khẩu diesel bị hạn chế.

Các nhà sản xuất vùng Vịnh vừa cạnh tranh thị phần vừa thay đổi cách định giá

Gián đoạn nguồn cung diễn ra cùng lúc với những thay đổi trong quan hệ giữa các nhà sản xuất vùng Vịnh. Việc UAE rời OPEC và nâng sản lượng sau đó đã bổ sung yếu tố cạnh tranh thị phần vào biến động khu vực, trong khi các quyết định của OPEC+ có ảnh hưởng hạn chế hơn đến giá trong bối cảnh xuất khẩu qua Hormuz bị xáo trộn bởi xung đột. 43

ADNOC, công ty dầu khí quốc gia Abu Dhabi, cũng thay đổi cách người mua châu Á định giá dầu thô Abu Dhabi. Từ ngày 1/11, công ty sẽ chuyển giá bán chính thức hàng tháng của toàn bộ các loại dầu thô từ hợp đồng tương lai Murban sang giá Platts Dubai tháng gần nhất cộng với mức chênh lệch do ADNOC ấn định. ADNOC cho biết thay đổi này nhằm đưa giá sát hơn với tháng xếp hàng. 5154

Với các nhà máy lọc dầu và giới giao dịch, đây là điều chỉnh thực tế đối với hoạt động phòng ngừa rủi ro và hiệu quả kinh tế của hợp đồng dài hạn, trong thời điểm thời gian giao hàng và rủi ro tuyến đường trở nên đặc biệt có giá trị.

Những câu hỏi APPEC sẽ tập trung theo dõi

Bốn vấn đề liên kết chặt chẽ có thể chi phối chương trình nghị sự trước mắt:

• Dòng chảy qua Hormuz có thể phục hồi mà không phát sinh thêm các vụ tấn công, rủi ro bắt giữ hoặc chi phí vận tải quá cao hay không?
• Các hạn chế diesel của Nga sẽ kéo dài bao lâu, và các nhà máy lọc dầu khác có thể bổ sung được bao nhiêu nguồn thay thế?
• Trung Quốc sẽ tiếp tục dựa vào lượng tồn kho linh hoạt hay quay lại mua dầu thô mạnh hơn?
• Người mua châu Á sẽ bảo đảm nguồn cung dài hạn thế nào khi độ tin cậy của tuyến đường, cơ chế định giá và chiến lược thị phần của nhà sản xuất đều thay đổi?

Mâu thuẫn cốt lõi của thị trường là công suất cung ứng đơn thuần không còn là thước đo đầy đủ cho an ninh năng lượng. Người mua cần dầu thô và nhiên liệu có thể được vận chuyển, tài trợ, bảo hiểm và giao đúng thời hạn.

Triển vọng: biến động mạnh hơn, chi phí năng lượng đến nơi cao hơn

Việc gián đoạn vận tải tại Trung Đông leo thang trở lại là rủi ro tăng giá rõ nhất đối với dầu thô. Các hạn chế diesel của Nga đồng nghĩa áp lực gay gắt hơn có thể tiếp tục tập trung ở nhóm distillate trung bình, kể cả khi nguồn dầu thô có vẻ ít hạn chế hơn. 23335

Kho dự trữ của Trung Quốc là vùng đệm đáng kể, còn sản lượng vùng Vịnh có thể hỗ trợ một phần. Tuy nhiên, cả hai không thể thay thế hoàn toàn cho việc đi lại an toàn qua Hormuz hoặc nhanh chóng tái tạo nguồn cung sản phẩm lọc dầu. Với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhập khẩu, điều đó báo hiệu chi phí năng lượng giao đến nơi cao hơn và bất định kéo dài đối với vận tải, sản xuất công nghiệp cũng như biên lợi nhuận lọc dầu.

Thông điệp trọng tâm tại APPEC vì thế có lẽ sẽ không chỉ là thế giới có đủ dầu dưới lòng đất hay không, mà là liệu thị trường có thể vận chuyển và lọc đúng loại dầu một cách đủ tin cậy để đáp ứng nhu cầu hay không.