Khủng hoảng eo biển Hormuz đang làm chao đảo ngành sản xuất Đông Nam Á

Cuộc xung đột năm 2026 giữa Mỹ, Israel và Iran — cùng việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz — đã tạo ra cú sốc lớn đối với nền kinh tế sản xuất của Đông Nam Á. Eo biển này bình thường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu, vì vậy khi hoạt động vận tải bị gián đoạn, giá năng lượng toàn cầu lập tức tăng mạnh và gây bất ổn cho các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng ở châu Á.

Đối với khu vực ASEAN, cú sốc này chủ yếu truyền vào nền kinh tế thông qua chi phí năng lượng. Giá nhiên liệu cao hơn khiến chi phí sản xuất tăng, làm chậm đà tăng trưởng công nghiệp và buộc các tổ chức quốc tế điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng. Tuy nhiên, tác động không hoàn toàn giống nhau giữa các quốc gia, và xuất khẩu điện tử mạnh mẽ vẫn đang giúp khu vực tránh một đợt suy thoái sâu.

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng với sản xuất châu Á

Eo biển Hormuz là một trong những "điểm nghẽn" năng lượng quan trọng nhất thế giới, nằm giữa Iran và Oman. Một lượng lớn dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới phải đi qua tuyến hàng hải hẹp này trước khi đến các thị trường châu Á.

Khi tuyến đường này bị gián đoạn trong chiến sự năm 2026, thị trường năng lượng toàn cầu nhanh chóng bị chấn động. Giá nhiên liệu tăng mạnh và hoạt động vận tải biển bị xáo trộn.

Đối với Đông Nam Á — nơi nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu để vận hành nhà máy — điều đó đồng nghĩa với chi phí sản xuất tăng trực tiếp. Các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa dầu, điện tử, luyện kim và logistics đều chịu áp lực từ chi phí điện, nhiên liệu và vận tải cao hơn.

Động lực sản xuất ASEAN bắt đầu chậm lại

Trước khi xảy ra cú sốc địa chính trị, ngành sản xuất ASEAN đang tăng trưởng rất mạnh. Chỉ số PMI sản xuất khu vực đạt mức kỷ lục 53,8 vào tháng 2/2026, phản ánh nhu cầu đơn hàng và sản lượng tăng nhanh.

Nhưng trong các tháng sau đó, đà tăng bắt đầu yếu đi. Theo khảo sát của S&P Global, ngành sản xuất ASEAN ghi nhận một số xu hướng đáng chú ý:

• Tăng trưởng đơn hàng mới và sản lượng chậm lại
• Chi phí đầu vào và giá bán tăng
• Tồn kho giảm do chuỗi cung ứng bị kéo dài
• Thời gian giao hàng của nhà cung cấp dài hơn

Kết quả là PMI khu vực giảm so với mức đỉnh tháng 2, cho thấy chu kỳ công nghiệp đang hạ nhiệt.

Thị trường lao động trong ngành sản xuất cũng có dấu hiệu chững lại. Các khảo sát PMI gần đây cho thấy tăng trưởng việc làm chỉ ở mức rất nhẹ (marginal), phản ánh sự thận trọng của doanh nghiệp trong việc tuyển dụng mới.

Indonesia và Việt Nam chịu tác động rõ nhất

Dữ liệu PMI theo từng quốc gia cho thấy mức giảm mạnh nhất xảy ra ở Indonesia và Việt Nam.

• Việt Nam: PMI sản xuất giảm từ 54,3 trong tháng 2 xuống 51,2 trong tháng 3/2026.
• Indonesia: PMI giảm về khoảng 50–51, sau khi ở mức trên 53 trong tháng trước.

Dù cả hai vẫn trên ngưỡng 50 (tức là ngành sản xuất vẫn tăng trưởng), mức giảm này cho thấy tốc độ mở rộng của các nhà máy đã chậm lại đáng kể.

Một số yếu tố chính đứng sau sự suy yếu này gồm:

• Chi phí năng lượng nhập khẩu tăng
• Gián đoạn vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu
• Tâm lý thận trọng của thị trường xuất khẩu

Điều này đặc biệt ảnh hưởng tới các quốc gia có ngành sản xuất xuất khẩu lớn như Việt Nam và Indonesia, nơi các ngành điện tử, dệt may và hàng công nghiệp phụ thuộc mạnh vào năng lượng và logistics quốc tế.

Malaysia có bức tranh cân bằng hơn

So với hai nước trên, triển vọng sản xuất của Malaysia được đánh giá ổn định hơn.

Một phần nguyên nhân là nền kinh tế Malaysia có cơ cấu xuất khẩu đa dạng và đang hưởng lợi từ chu kỳ tăng trưởng của ngành điện tử và bán dẫn. Ngoài ra, giá năng lượng toàn cầu tăng cũng có thể mang lại lợi ích nhất định cho nước này thông qua doanh thu LNG.

Do đó, dù Malaysia cũng chịu gián đoạn nguồn cung liên quan đến Hormuz, nền kinh tế nhìn chung vẫn thể hiện khả năng chống chịu tốt hơn so với một số nước ASEAN khác.

Các tổ chức quốc tế hạ dự báo tăng trưởng khu vực

Tác động của cú sốc năng lượng không chỉ giới hạn ở ngành sản xuất mà còn lan rộng sang triển vọng kinh tế toàn khu vực.

Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng của khu vực Đông Á và Thái Bình Dương đang phát triển sẽ giảm xuống 4,2% trong năm 2026, từ mức 5,0% năm 2025, trong đó giá năng lượng cao và bất ổn toàn cầu do xung đột Trung Đông là một yếu tố quan trọng.

Một số tổ chức tài chính cũng đã điều chỉnh giảm triển vọng của ASEAN. Chẳng hạn, dự báo tăng trưởng của nhóm ASEAN‑6 được hạ xuống khoảng 4,5% cho năm 2026, phản ánh tác động của cú sốc năng lượng và rủi ro địa chính trị.

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng cảnh báo rằng nếu căng thẳng kéo dài, tăng trưởng của châu Á đang phát triển có thể giảm đáng kể trong các kịch bản xấu hơn.

Vì sao sản xuất ASEAN vẫn chưa rơi vào suy thoái

Dù đối mặt nhiều áp lực, ngành sản xuất Đông Nam Á vẫn chưa rơi vào suy giảm trên diện rộng. Một trong những lý do chính là chu kỳ tăng trưởng mạnh của ngành điện tử.

Nhu cầu toàn cầu đối với máy móc điện, bán dẫn và thiết bị điện tử — đặc biệt liên quan đến hạ tầng AI và thiết bị số — vẫn đang tăng nhanh. Điều này giúp duy trì đơn hàng xuất khẩu cho nhiều quốc gia ASEAN.

Sức mạnh của xuất khẩu điện tử, đặc biệt tại Malaysia và Việt Nam, đang đóng vai trò như một “tấm đệm” giúp ngành sản xuất khu vực chống lại cú sốc chi phí năng lượng.

Kết luận

Khủng hoảng eo biển Hormuz chưa khiến ngành sản xuất Đông Nam Á sụp đổ, nhưng rõ ràng đã làm suy yếu động lực tăng trưởng của khu vực.

Những tác động chính hiện nay gồm:

• Chi phí năng lượng và nguyên liệu tăng
• PMI sản xuất ASEAN giảm từ mức đỉnh đầu năm
• Bất ổn tăng đối với doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư
• Dự báo tăng trưởng khu vực bị hạ xuống

Indonesia và Việt Nam đang chứng kiến mức giảm PMI rõ rệt nhất, trong khi Malaysia cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn nhờ cơ cấu xuất khẩu đa dạng và nguồn thu năng lượng. Trong bối cảnh đó, nhu cầu điện tử toàn cầu vẫn là yếu tố then chốt giúp ngành sản xuất ASEAN tiếp tục tăng trưởng — dù trong điều kiện ngày càng khó khăn hơn.