Cú sốc dầu mỏ từ eo biển Hormuz lan rộng khắp thị trường toàn cầu

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng với kinh tế thế giới

Eo biển Hormuz được xem là “nút thắt năng lượng” quan trọng nhất thế giới. Bình thường mỗi ngày có khoảng 20–21 triệu thùng dầu, tương đương gần 20% nguồn cung toàn cầu, đi qua khu vực này, cùng với khoảng 1/4 thương mại LNG toàn cầu.

Khi hoạt động vận chuyển bị hạn chế, tác động lan rộng rất nhanh:

• Giá năng lượng tăng
• Chi phí vận tải và sản xuất leo thang
• Áp lực lạm phát lan sang thực phẩm, logistics và công nghiệp

Điều này biến một xung đột địa chính trị thành cú sốc kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến tỷ giá, trái phiếu và chính sách tiền tệ.

Tiền tệ các nền kinh tế mới nổi châu Á chịu áp lực

Những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu dầu ở châu Á là nhóm chịu tác động đầu tiên. Giá dầu cao làm tăng hóa đơn nhập khẩu, khiến thâm hụt tài khoản vãng lai lớn hơn và làm tăng nguy cơ lạm phát – những yếu tố thường khiến đồng nội tệ suy yếu so với USD.

Các đồng tiền được các chiến lược gia tài chính đánh giá là dễ tổn thương nhất gồm:

• Rupee của Ấn Độ
• Rupiah của Indonesia
• Peso của Philippines

Những đồng tiền này đã giảm giá đáng kể khi dầu tăng mạnh và dòng vốn toàn cầu chuyển sang USD và tài sản lợi suất cao hơn.

Trong một số trường hợp, áp lực rất rõ rệt: rupiah Indonesia và rupee Ấn Độ đã chạm mức thấp kỷ lục trong đợt biến động gần đây do giá dầu và lợi suất toàn cầu tăng.

Lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng vì lo ngại lạm phát

Cú sốc năng lượng cũng lan sang thị trường trái phiếu. Khi dầu tăng mạnh, nhà đầu tư thường kỳ vọng lạm phát cao hơn, kéo theo khả năng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn.

Kết quả là:

• Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng do kỳ vọng lạm phát cao
• Nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn
• Dòng vốn chuyển sang tài sản định giá bằng USD

Các diễn biến gần đây cho thấy căng thẳng tại Vùng Vịnh và giá dầu tăng đã đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, đồng thời gây sức ép lên tiền tệ châu Á.

Ngân hàng trung ương rơi vào thế khó

Đối với các ngân hàng trung ương – đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi – cú sốc Hormuz tạo ra một bài toán chính sách phức tạp.

Thông thường, khi tăng trưởng chậm lại, họ có thể giảm lãi suất để hỗ trợ kinh tế. Nhưng giá năng lượng tăng lại đẩy lạm phát đi lên, khiến việc nới lỏng chính sách trở nên rủi ro.

Các nhà kinh tế cho rằng nhiều ngân hàng trung ương có thể phải:

• Hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất
• Tạm dừng chu kỳ nới lỏng
• Thậm chí cân nhắc tăng lãi suất nếu lạm phát bùng lên

Ở châu Á, tình thế càng khó khăn vì chi phí năng lượng nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong lạm phát nội địa. Một số ngân hàng trung ương đã bắt đầu đánh giá lại liệu chính sách hiện tại có cần duy trì ở mức thắt chặt để ổn định tiền tệ hay không.

Lạm phát tại các thị trường mới nổi có thể tăng nhanh

Ngay cả khi sự gián đoạn chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, tác động lạm phát vẫn đáng kể.

Một phân tích kinh tế ước tính rằng việc gián đoạn dưới hai tháng tại eo biển Hormuz có thể làm lạm phát trung bình ở các thị trường mới nổi tăng khoảng 0,8–1,0 điểm phần trăm, chủ yếu do chi phí năng lượng và vận tải cao hơn.

Nếu sự gián đoạn kéo dài hơn, rủi ro lan rộng sang các nền kinh tế vốn đã có điểm yếu như:

• Thâm hụt ngân sách
• Thâm hụt tài khoản vãng lai
• Phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng

Liên Hợp Quốc hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Những hệ quả kinh tế vĩ mô đã bắt đầu xuất hiện trong các dự báo chính thức.

Liên Hợp Quốc đã hạ dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 xuống 2,5%, thấp hơn mức 2,7% đưa ra đầu năm. Trong kịch bản xấu hơn, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống khoảng 2,1%, một trong những mức thấp nhất thế kỷ này nếu loại trừ các cú sốc lớn như khủng hoảng tài chính 2008 hay đại dịch COVID‑19.

Đồng thời, các nhà kinh tế của Liên Hợp Quốc dự báo lạm phát toàn cầu năm 2026 có thể đạt khoảng 3,9%, cao hơn khoảng 0,8 điểm phần trăm so với dự báo trước đó. Giá năng lượng tăng là yếu tố chính đẩy chi phí vận tải, điện và sản xuất đi lên.

Một cú sốc "đình lạm" điển hình

Tổng hợp lại, cú sốc từ eo biển Hormuz đang tạo ra hiện tượng mà các nhà kinh tế gọi là stagflation – tức kết hợp giữa tăng trưởng chậm và lạm phát cao.

Các cú sốc giá năng lượng trong lịch sử thường dẫn đến kịch bản này: chi phí tăng làm giảm sức mua của người tiêu dùng và lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi lạm phát lại tăng.

Hệ quả là điều kiện tài chính toàn cầu đang thắt chặt hơn:

• Tiền tệ các thị trường mới nổi suy yếu
• Lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng
• Chu kỳ cắt giảm lãi suất bị trì hoãn
• Triển vọng tăng trưởng toàn cầu bị hạ thấp

Nếu gián đoạn tại Hormuz kéo dài, nhiều nhà kinh tế cảnh báo cú sốc năng lượng có thể sâu sắc hơn, làm gia tăng nguy cơ suy thoái ở một số thị trường mới nổi và khiến biến động tài chính toàn cầu kéo dài.

Nói cách khác, một cuộc khủng hoảng tại tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng ở Trung Đông đang dần định hình lại tỷ giá, lãi suất và triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế thế giới.