Chiến sự Iran đang làm rung chuyển kinh tế toàn cầu qua thị trường năng lượng và eo biển Hormuz

Khi tuyến vận chuyển này bị đe dọa, nhiều hiệu ứng kinh tế xảy ra đồng thời:

• Rủi ro nguồn cung dầu và khí đẩy giá năng lượng tăng
• Chi phí vận chuyển, logistics và bảo hiểm hàng hải tăng cao
• Các ngành sản xuất tiêu thụ nhiều năng lượng phải chịu chi phí đầu vào lớn hơn
• Chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên kém ổn định

Các tổ chức kinh tế quốc tế cho rằng những diễn biến này giống với cú sốc nguồn cung tiêu cực trong kinh tế học: chi phí sản xuất tăng lên trên diện rộng, trong khi sức mua của người tiêu dùng giảm xuống.

Giá năng lượng tăng và rủi ro lạm phát toàn cầu

Thị trường năng lượng phản ứng rất nhạy với xung đột. Các đợt tăng giá dầu liên quan đến chiến sự đã khiến chi phí năng lượng toàn cầu tăng mạnh, kéo theo áp lực lạm phát ở nhiều nền kinh tế.

Tại khu vực đồng euro, lạm phát hàng năm đã tăng lên khoảng 3%, trong đó riêng giá năng lượng tăng 10,9% – một phần do cú sốc giá dầu liên quan đến chiến sự.

Các tổ chức quốc tế cũng cảnh báo tác động rộng hơn tới thị trường hàng hóa. Ngân hàng Thế giới dự báo giá năng lượng có thể tăng khoảng 24% trong năm 2026 do xung đột tại Trung Đông, kéo theo giá nhiều loại hàng hóa khác.

Vì năng lượng là đầu vào cơ bản của giao thông, sản xuất, nông nghiệp và điện lực, việc giá tăng kéo dài có thể lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.

Ấn Độ: RBI cảnh báo lạm phát nhập khẩu và tăng trưởng yếu đi

Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (Reserve Bank of India – RBI) đã nhiều lần cảnh báo về các rủi ro từ xung đột tại Tây Á.

Theo RBI, chiến sự có thể tác động đến kinh tế Ấn Độ qua nhiều kênh, đặc biệt là giá dầu tăng và nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Các rủi ro chính bao gồm:

• Lạm phát nhập khẩu tăng do giá dầu thô cao
• Chi phí vận tải và bảo hiểm thương mại tăng
• Gián đoạn chuỗi cung ứng và nguồn cung nguyên liệu
• Tăng trưởng kinh tế suy yếu nếu cú sốc kéo dài

Thống đốc RBI Sanjay Malhotra cho biết ngân hàng trung ương đang theo dõi chặt chẽ liệu cú sốc nguồn cung có lan rộng và trở thành tình trạng tăng giá trên diện rộng hay không. Nếu lạm phát trở nên “bền vững” thay vì chỉ tạm thời, cơ quan này có thể phải hành động về chính sách tiền tệ.

Tuy vậy, RBI cũng nhấn mạnh rằng các nền tảng kinh tế vĩ mô của Ấn Độ hiện mạnh hơn so với các giai đoạn khủng hoảng năng lượng trước đây, điều có thể giúp nền kinh tế hấp thụ một phần cú sốc.

Châu Âu: Dự báo tăng trưởng bị hạ, lạm phát cao hơn

Châu Âu cũng chịu tác động mạnh vì EU là khu vực nhập khẩu năng lượng ròng. Điều này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá dầu.

Ủy ban châu Âu đã điều chỉnh dự báo kinh tế mới nhất:

• Tăng trưởng EU năm 2026 chỉ còn khoảng 1,1%, giảm từ dự báo trước đó là 1,4%
• Tăng trưởng khu vực eurozone giảm xuống khoảng 0,9%
• Lạm phát dự kiến cao hơn do giá năng lượng tăng và rủi ro vận chuyển quanh eo biển Hormuz

Ngoài giá năng lượng, giới hoạch định chính sách còn lo ngại tác động lan tỏa tới niềm tin kinh doanh, đầu tư và chi tiêu của hộ gia đình.

Vì sao các nhà hoạch định chính sách lo ngại “stagflation”

Điều khiến các ngân hàng trung ương lo lắng nhất là sự kết hợp giữa tăng trưởng yếu và lạm phát cao.

Các nhà kinh tế cho rằng cú sốc năng lượng liên quan đến Iran đang tạo ra động lực kinh tế tương tự những cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong quá khứ: lạm phát do chi phí tăng (cost‑push inflation) đi kèm với hoạt động kinh tế chậm lại.

Điều này đặt ra thế khó cho chính sách tiền tệ:

• Tăng lãi suất có thể kiềm chế lạm phát nhưng làm tăng trưởng yếu hơn
• Giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng lại có nguy cơ khiến lạm phát tăng

Vì vậy, nhiều ngân hàng trung ương hiện chọn cách tiếp cận thận trọng, theo dõi dữ liệu để xem liệu cú sốc năng lượng có lan sang toàn bộ nền kinh tế hay không.

Triển vọng toàn cầu: tăng trưởng chậm hơn, lạm phát cao hơn

Trong hầu hết các nền kinh tế lớn, chuỗi tác động kinh tế hiện khá giống nhau:

Xung đột Iran → gián đoạn nguồn cung năng lượng → giá dầu tăng → chi phí vận tải và sản xuất tăng → áp lực lạm phát → tăng trưởng kinh tế suy yếu.

Ngay cả khi chiến sự vẫn giới hạn về mặt địa lý, việc gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz trong thời gian dài có thể giữ giá năng lượng ở mức cao và kéo dài áp lực lạm phát trên toàn cầu. Vì vậy, nhiều nhà kinh tế xem cuộc khủng hoảng này là một trong những rủi ro lớn nhất đối với kinh tế thế giới trong ngắn hạn.