Túi nhựa biến mất, giá tăng gấp đôi: Khủng hoảng Naphtha định hình lại Nhật Bản và Hàn Quốc ra sao

Tại Hàn Quốc, cuộc khủng hoảng trở nên rõ ràng vào cuối tháng 3 khi một siêu thị ở Hwaseong, tỉnh Gyeonggi, dán thông báo rằng túi đựng rác loại tiêu chuẩn đã hết hàng . Biểu tượng này mang sức nặng to lớn: nếu một quốc gia không thể tự sản xuất túi đựng rác cho chính mình, thì chuỗi cung ứng hóa dầu đã thực sự tan vỡ. Các công ty hóa chất hàng đầu Hàn Quốc như LG Chem và Lotte Chemical trước đó đã cảnh báo khách hàng về khả năng tạm ngừng cung cấp ethylene và nhựa ABS, những nguyên liệu thô đứng sau hầu hết mọi sản phẩm nhựa trên thị trường . Đến cuối tháng 3, ít nhất một nhà máy cracking naphtha đã phải đóng cửa hoàn toàn .

Nhật Bản, quốc gia nhập khẩu hơn 90% lượng dầu từ Trung Đông, cũng chứng kiến sự đứt gãy tương tự . Hơn một chục công ty, bao gồm cả các nhà sản xuất lớn như Toto, đã tạm dừng đơn hàng hoặc cắt giảm sản lượng, gây ra một cơn đau đầu về quan hệ công chúng cho chính phủ vốn khẳng định nguồn cung vẫn an toàn . Sự thiếu hụt đã ảnh hưởng trực tiếp đến ngành thực phẩm: nguyên liệu có nguồn gốc từ naphtha khan hiếm đến mức một số công ty thậm chí không thể in tên sản phẩm và nhãn thành phần lên bao bì . Người tiêu dùng được kêu gọi tránh mua sắm hoảng loạn, nhưng các cuộc thăm dò cho thấy mối lo ngại của công chúng đang tăng cao .

Lời cảnh báo hai tuần và hiệu ứng lan rộng

Đằng sau những sự thiếu hụt mà người tiêu dùng nhìn thấy là một thực tế công nghiệp tàn khốc. Ngành hóa dầu ở cả hai quốc gia đều hoạt động với lượng naphtha tồn kho cực kỳ thấp. Nhiều báo cáo từ giữa tháng 3 năm 2026 cho thấy các nhà sản xuất Hàn Quốc chỉ nắm giữ lượng naphtha đủ dùng trong khoảng hai tuần, mức tối thiểu tuyệt đối trước khi các lò cracking phải ngừng hoạt động . Lượng tồn kho naphtha của Nhật Bản cũng eo hẹp tương tự, giới hạn trong khoảng hai tuần, và các nhà sản xuất không thể bù đắp sự thiếu hụt bằng các nguyên liệu thay thế .

Đây là một điểm yếu mang tính cấu trúc. Hàn Quốc đã nhập khẩu 45%, tương đương 26 triệu tấn, trong tổng số 59 triệu tấn nhu cầu naphtha hàng năm từ Trung Đông . Nhật Bản trước các cuộc không kích cũng có 40% lượng naphtha từ khu vực này . Khi các tuyến đường đó bị cắt đứt, cuộc đua tìm kiếm các giải pháp thay thế—từ Algeria, Ấn Độ và Hoa Kỳ—diễn ra điên cuồng nhưng không đủ. Hàn Quốc thậm chí đã mua naphtha của Nga lần đầu tiên sau bốn năm, nhờ một sự miễn trừ tạm thời của Mỹ, nhưng một lô hàng duy nhất 27.000 tấn chỉ như 'muối bỏ bể' so với hàng triệu tấn cần thiết .

Sự thiếu hụt naphtha không diễn ra đơn lẻ. Nó là một phần của cuộc khủng hoảng nguyên liệu thô rộng lớn hơn, bao gồm cả nhôm và urea, những mặt hàng cũng phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Đông . Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Fatih Birol, đã cảnh báo rằng việc đóng cửa này có thể tạo ra "cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất mà chúng ta từng trải qua", kết hợp tác động của hai cú sốc dầu mỏ trong quá khứ và chiến tranh Ukraine .

Chính phủ ứng phó, nhưng 'lệch pha' vẫn tồn tại

Cả hai chính phủ đều đã hành động quyết liệt, triển khai các biện pháp khẩn cấp cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng:

Hàn Quốc đã áp đặt lệnh cấm hoàn toàn xuất khẩu naphtha trong 5 tháng, có hiệu lực từ ngày 27 tháng 3 năm 2026, đồng thời đặt trần giá xăng (1.934 won/lít) và dầu diesel (1.923 won/lít) . Chính phủ cũng công bố kế hoạch trích kho dự trữ dầu mỏ chiến lược bắt đầu từ tháng 4, chỉ định naphtha là mặt hàng an ninh kinh tế để ưu tiên phân bổ trong nước . Một trung tâm hỗ trợ chuỗi cung ứng đã được thành lập để giám sát các mặt hàng thiết yếu hàng ngày, và các quan chức cảnh báo rằng các biện pháp hạn chế hơn nữa—bao gồm cả khả năng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm hóa dầu—vẫn đang được cân nhắc .

Nhật Bản đã khởi xướng đợt trích kho dự trữ dầu mỏ nhà nước lần thứ hai vào tháng 5, sau đợt đầu tiên vào tháng 3, cung cấp tổng cộng khoảng 50 ngày tiêu thụ . Thủ tướng Takaichi đã chỉ định Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Ryosei Akazawa làm người đứng đầu một lực lượng đặc nhiệm về nguồn cung naphtha, và chính phủ tuyên bố đã đảm bảo đủ lượng naphtha có nguồn gốc dầu mỏ để sử dụng đến năm 2027, với lượng nhập khẩu dự kiến sẽ tăng gấp ba vào tháng 5 . Bộ trưởng Akazawa thậm chí còn tuyên bố rằng các nút thắt chuỗi cung ứng có thể được giải quyết "trong vài ngày" nếu sự phối hợp hậu cần được cải thiện .

Tuy nhiên, một sự "lệch pha" rõ ràng vẫn tồn tại. Trong khi Tokyo và Seoul đưa ra những thông điệp trấn an, các báo cáo thực địa lại vẽ nên một bức tranh khác. Tại Nhật Bản, hàng chục công ty đã mâu thuẫn với tuyên bố chính thức bằng cách thông báo về việc tạm dừng đơn hàng thực tế hoặc sắp xảy ra . Tại Hàn Quốc, lệnh cấm xuất khẩu giúp giữ lại nguồn cung trong nước nhưng không thể tạo ra nhập khẩu mới, và ngành công nghiệp đã cảnh báo rằng các hạn chế này "sẽ không đủ" để ngăn chặn việc đóng cửa thêm nếu tình trạng phong tỏa Hormuz kéo dài . Ngành hóa dầu gần như chỉ sau một đêm đã chuyển từ trạng thái dư thừa cơ cấu sang tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng .

Khía cạnh đáng lo ngại nhất của cuộc khủng hoảng có lẽ là cách nó phơi bày 'xương sống vô hình' của cuộc sống hiện đại. Naphtha không phải là một cái tên quen thuộc trong gia đình, nhưng các dẫn xuất của nó tạo nên 'kết cấu' của tiêu dùng hàng ngày: ống tiêm, màng bọc thực phẩm, phụ tùng ô tô, túi đựng rác. Khi eo biển Hormuz đóng lại, câu hỏi không còn là về an ninh năng lượng một cách trừu tượng. Mà là liệu một siêu thị ở Hwaseong có còn túi nhựa để bán hay không, và liệu một nhà máy có thể in nhãn lên một chiếc chai hay không. Hiện tại, cả hai câu trả lời này vẫn là một ẩn số.