Cú sốc dầu mỏ và chiến sự Iran đang thúc đẩy làn sóng điện mặt trời tại châu Phi

Điều này hạn chế hoạt động kinh tế, dịch vụ công và phát triển công nghiệp tại nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng, các hệ thống điện mặt trời — đặc biệt là điện mặt trời mái nhà hoặc hệ thống phân tán — trở thành cách nhanh nhất để bổ sung nguồn điện.

Châu Phi cũng có lợi thế tự nhiên đặc biệt: lục địa này sở hữu khoảng 60% nguồn bức xạ mặt trời tốt nhất thế giới, nhưng điện mặt trời hiện chỉ chiếm khoảng 3% sản lượng điện toàn khu vực. Điều đó cho thấy tiềm năng tăng trưởng vẫn còn rất lớn.

Vì sao tấm pin Trung Quốc tràn vào thị trường châu Phi

Cầu tăng mạnh từ châu Phi trùng hợp với một xu hướng khác: dư thừa công suất trong ngành sản xuất pin mặt trời của Trung Quốc.

Trung Quốc hiện là nhà sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới. Trong những năm gần đây, các nhà máy mở rộng sản xuất quá nhanh so với nhu cầu toàn cầu, tạo ra tình trạng cung vượt cầu và cạnh tranh giá rất khốc liệt.

Khi nguồn cung dư thừa, các công ty buộc phải tìm thị trường xuất khẩu — thường với mức giá rất thấp.

Điều này tạo nên sự “khớp nối thị trường” rõ rệt:

• Châu Phi cần điện nhanh và giá rẻ
• Các nhà sản xuất Trung Quốc cần thị trường để tiêu thụ sản lượng dư thừa

Kết quả là lượng pin mặt trời và linh kiện quang điện xuất sang châu Phi tăng mạnh. Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, xuất khẩu sang châu Phi trong tháng 4/2026 tăng 83% so với cùng kỳ năm trước.

Những quốc gia nhập khẩu nhiều nhất

Dữ liệu thương mại gần đây cho thấy mức tăng lớn nhất đến từ những quốc gia đang chịu áp lực thiếu điện nghiêm trọng, đặc biệt là:

• Nam Phi – quốc gia thường xuyên đối mặt với tình trạng cắt điện luân phiên và lưới điện không ổn định
• Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) – nơi nhiều khu vực vẫn chưa được tiếp cận điện

Chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình tại các nước này đang nhanh chóng lắp đặt hệ thống điện mặt trời để giảm phụ thuộc vào lưới điện truyền thống.

Bùng nổ nhanh nhưng vẫn từ nền thấp

Dù nhập khẩu và lắp đặt tăng mạnh, điện mặt trời vẫn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong hệ thống điện của châu Phi.

Một phần nguyên nhân là các quốc gia có hệ thống điện lớn như Nam Phi và Ai Cập vẫn phụ thuộc nhiều vào các nguồn năng lượng khác.

Tuy vậy, tốc độ tăng trưởng rất đáng chú ý. Ở 13 quốc gia châu Phi, điện mặt trời hiện đã cung cấp hơn 10% sản lượng điện quốc gia, cho thấy công nghệ này có thể mở rộng rất nhanh khi được triển khai rộng rãi.

Một chuyển dịch năng lượng đang hình thành

Sự bùng nổ nhập khẩu pin mặt trời từ Trung Quốc vào châu Phi thực chất phản ánh ba xu hướng toàn cầu đang hội tụ:

• Rủi ro địa chính trị khiến nguồn cung dầu khí kém ổn định hơn.
• Khoảng trống điện năng lớn tại châu Phi tạo ra nhu cầu cấp bách cho nguồn điện mới.
• Công suất sản xuất khổng lồ của Trung Quốc giữ giá pin mặt trời ở mức thấp.

Khi các yếu tố này kết hợp, điện mặt trời trở thành giải pháp vừa kinh tế vừa chiến lược cho nhiều quốc gia châu Phi.

Hiện nay tỷ trọng điện mặt trời của lục địa vẫn còn nhỏ, nhưng với nhu cầu điện tăng nhanh và chi phí công nghệ ngày càng rẻ, vai trò của năng lượng mặt trời trong hệ thống điện châu Phi có thể mở rộng mạnh trong những năm tới.