Làn sóng bán tháo trái phiếu toàn cầu và hiệu ứng dây chuyền sang cổ phiếu

Lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh gần đây đã tạo ra một chuỗi phản ứng lan rộng khắp các thị trường tài chính. Điều bắt đầu từ lo ngại lạm phát liên quan đến giá dầu tăng và căng thẳng địa chính trị nhanh chóng biến thành một vòng lặp thị trường: lợi suất tăng kích hoạt các hoạt động phòng hộ trong thị trường thế chấp, thay đổi kỳ vọng chính sách tiền tệ và cuối cùng gây áp lực lên cổ phiếu.

Kết quả là nhiều loại tài sản—from trái phiếu chính phủ đến cổ phiếu—đồng loạt chịu tác động, ngay cả khi trước đó thị trường chứng khoán đang hưởng lợi từ làn sóng lạc quan xung quanh trí tuệ nhân tạo (AI).

Cú sốc ban đầu: Giá dầu và nỗi lo lạm phát

Đợt bán tháo trái phiếu chính phủ gần đây bắt nguồn từ lo ngại lạm phát quay trở lại. Giá năng lượng tăng, liên quan đến xung đột với Iran, làm dấy lên khả năng lạm phát sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khiến nhà đầu tư bán mạnh trái phiếu tại nhiều thị trường lớn.

Khi trái phiếu bị bán ra, giá của chúng giảm và lợi suất tăng. Trong đợt biến động mới nhất, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt mốc 5%, trong khi chi phí vay tại châu Âu và Nhật Bản cũng tăng theo.

Các trái phiếu kỳ hạn dài chịu tác động mạnh nhất vì chúng nhạy cảm hơn với kỳ vọng lạm phát dài hạn và triển vọng chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương.

Yếu tố khuếch đại ít được chú ý: Convexity hedging

Khi lợi suất tăng nhanh, một cơ chế kỹ thuật trong thị trường thế chấp Mỹ có thể làm biến động mạnh hơn: phòng hộ convexity.

Nhiều nhà đầu tư nắm giữ chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp (Mortgage‑Backed Securities – MBS). Khác với trái phiếu thông thường, các khoản vay thế chấp có thể được người vay trả trước hoặc tái cấp vốn.

Khi lãi suất tăng, việc tái cấp vốn giảm mạnh. Điều đó khiến các khoản vay tồn tại lâu hơn dự kiến, khiến thời hạn hiệu dụng (duration) của MBS kéo dài.

Để quản lý rủi ro này, các nhà đầu tư như quỹ REIT thế chấp, công ty bảo hiểm hoặc nhà quản lý tài sản thường phải bán trái phiếu Kho bạc hoặc sử dụng các công cụ phái sinh lãi suất để phòng hộ.

Các giao dịch phòng hộ đó tạo thêm áp lực bán lên thị trường trái phiếu Mỹ, làm lợi suất tăng nhanh hơn. Các nhà phân tích cho rằng động lực này đã góp phần làm trầm trọng thêm đợt bán tháo và tạo ra mức tăng lãi suất mạnh nhất trong khoảng một năm.

Thị trường điều chỉnh kỳ vọng chính sách: Lãi suất “cao lâu hơn”

Lợi suất tăng cũng phản ánh sự thay đổi trong kỳ vọng về chính sách tiền tệ.

Khi giá năng lượng tăng làm rủi ro lạm phát cao hơn, nhà đầu tư cho rằng các ngân hàng trung ương có thể phải duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn—thậm chí có khả năng thắt chặt thêm—để kiểm soát giá cả.

Vì vậy, thị trường bắt đầu lùi thời điểm kỳ vọng cắt giảm lãi suất và trong một số trường hợp còn tính đến khả năng tăng lãi suất trở lại.

Điều này khiến chi phí vay dài hạn trong toàn bộ nền kinh tế tăng lên, ảnh hưởng đến lãi suất thế chấp, trái phiếu doanh nghiệp và cả chi phí tài trợ của chính phủ.

Vì sao cổ phiếu bắt đầu chịu áp lực

Lợi suất trái phiếu cao hơn tác động đến cổ phiếu theo nhiều cách.

Trước hết, lợi suất tăng làm tăng tỷ lệ chiết khấu dùng để định giá lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các cổ phiếu tăng trưởng—như nhóm công nghệ đang dẫn dắt làn sóng AI—vì phần lớn lợi nhuận kỳ vọng của họ nằm ở tương lai xa.

Thứ hai, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng làm điều kiện tài chính trở nên thắt chặt hơn. Chi phí vay vốn của doanh nghiệp tăng lên, trong khi trái phiếu trở thành lựa chọn đầu tư có thu nhập hấp dẫn hơn so với cổ phiếu.

Dữ liệu dòng tiền quỹ đã bắt đầu phản ánh sự thay đổi tâm lý này.

Sau tám tuần liên tiếp thu hút dòng vốn nhờ làn sóng AI, các quỹ cổ phiếu toàn cầu đã ghi nhận tuần rút vốn đầu tiên trong chín tuần, với khoảng 6,13 tỷ USD bị rút ra khi chi phí vay dài hạn tăng mạnh.

Vòng lặp phản hồi của thị trường

Toàn bộ diễn biến có thể được hiểu như một chuỗi phản ứng:

• Giá dầu tăng làm dấy lên lo ngại lạm phát.
• Nhà đầu tư bán trái phiếu chính phủ, khiến lợi suất toàn cầu tăng.
• Lợi suất cao kích hoạt hoạt động phòng hộ convexity trong thị trường thế chấp, dẫn đến bán thêm trái phiếu Kho bạc.
• Thị trường điều chỉnh kỳ vọng: ít khả năng cắt giảm lãi suất hoặc thậm chí có rủi ro tăng lãi suất.
• Lãi suất chiết khấu cao hơn và điều kiện tài chính thắt chặt gây áp lực lên cổ phiếu, dẫn đến dòng tiền rút khỏi các quỹ cổ phiếu.

Vì sao nhà đầu tư theo dõi sát thị trường trái phiếu

Ngay cả khi cổ phiếu đang trong xu hướng tăng, thị trường trái phiếu thường quyết định nền tảng điều kiện tài chính của nền kinh tế toàn cầu.

Khi lợi suất dài hạn tăng nhanh—đặc biệt vượt các mốc tâm lý như 5% đối với trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm—tác động của nó có thể lan sang nhiều lĩnh vực cùng lúc: thị trường thế chấp, kỳ vọng chính sách tiền tệ và định giá cổ phiếu.

Đó là lý do đợt bán tháo trái phiếu hiện nay đang thu hút nhiều sự chú ý. Nó không chỉ là biến động của thị trường trái phiếu, mà còn có thể báo hiệu một giai đoạn điều kiện tài chính toàn cầu trở nên chặt chẽ hơn, đúng lúc nhiều nhà đầu tư từng đặt cược vào kịch bản lãi suất giảm và tăng trưởng kinh tế tiếp tục duy trì.