Cú sốc dầu mỏ Mỹ–Iran khiến thị trường trái phiếu toàn cầu lao dốc

Dầu mỏ là đầu vào quan trọng cho vận tải, sản xuất và nông nghiệp. Vì vậy khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển cũng tăng theo, cuối cùng được phản ánh vào giá tiêu dùng. Nhà đầu tư do đó bắt đầu tính đến khả năng lạm phát sẽ duy trì ở mức cao hoặc tăng trở lại.

Sự thay đổi trong kỳ vọng lạm phát này chính là yếu tố kích hoạt phản ứng mạnh của thị trường trái phiếu.

Vì sao lạm phát cao khiến lợi suất trái phiếu tăng

Giá trái phiếu và lợi suất luôn di chuyển ngược chiều nhau. Khi nhà đầu tư lo ngại lạm phát cao hơn, các trái phiếu đang lưu hành với mức lãi cố định trở nên kém hấp dẫn vì sức mua của các khoản thanh toán tương lai giảm.

Để bù đắp rủi ro đó, nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn, và điều này khiến giá trái phiếu giảm.

Xu hướng này đã xuất hiện rõ ràng ở nhiều thị trường lớn:

• Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng lên mức cao nhất trong nhiều tháng khi nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng lãi suất .
• Trái phiếu chính phủ tại châu Âu và Nhật Bản cũng giảm giá, kéo dài đà giảm từ Tokyo tới New York .
• Chi phí năng lượng tăng được coi là một trong những nguyên nhân chính khiến thị trường trái phiếu toàn cầu chịu áp lực bán mạnh .

Cả trái phiếu ngắn hạn và dài hạn đều bị ảnh hưởng, cho thấy thị trường đang định giá lại toàn bộ kỳ vọng về lạm phát và chính sách tiền tệ.

Kỳ vọng cắt giảm lãi suất bị đảo ngược

Trước khi cú sốc năng lượng xảy ra, phần lớn thị trường tin rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và nhiều ngân hàng trung ương lớn sẽ sớm bắt đầu giảm lãi suất khi lạm phát hạ nhiệt.

Nhưng giá dầu tăng mạnh đã phá vỡ kịch bản này.

Chi phí nhiên liệu cao làm tăng nguy cơ lạm phát duy trì trên mục tiêu của các ngân hàng trung ương. Vì vậy, nhà giao dịch đã giảm mạnh cược vào việc nới lỏng chính sách sớm, thậm chí trong một số trường hợp bắt đầu tính đến khả năng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn .

Nhiều nhà phân tích cho rằng chiến lược đầu tư phổ biến đặt cược vào việc Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất đã nhanh chóng sụp đổ sau cú sốc dầu mỏ .

Thế khó của ngân hàng trung ương: lạm phát hay tăng trưởng?

Cú sốc năng lượng đặt các nhà hoạch định chính sách vào một tình thế khó khăn.

Một mặt, giá dầu cao làm tăng áp lực lạm phát. Mặt khác, chi phí năng lượng tăng cũng có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế khi doanh nghiệp và hộ gia đình phải chi nhiều hơn cho nhiên liệu.

Sự kết hợp này làm dấy lên nguy cơ stagflation – tình trạng kinh tế tăng trưởng chậm nhưng lạm phát cao.

Một số quan chức Fed đã cảnh báo rằng chi phí nhiên liệu cao kéo dài và các gián đoạn chuỗi cung ứng liên quan đến xung đột có thể khiến lạm phát duy trì ở mức cao và làm chậm kế hoạch cắt giảm lãi suất . Các ngân hàng trung ương lớn khác cũng đang đối mặt với những lo ngại tương tự.

Vì sao tác động lan ra toàn cầu

Làn sóng bán tháo trái phiếu không chỉ xảy ra ở một quốc gia vì cú sốc này mang tính toàn cầu. Thị trường năng lượng ảnh hưởng đến hầu hết các nền kinh tế, đặc biệt là những nước phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu.

Các báo cáo cho thấy trái phiếu chính phủ từ Tokyo đến New York đều giảm giá khi nhà đầu tư phản ứng với giá dầu tăng và khả năng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn trên toàn thế giới . Khi kỳ vọng lạm phát thay đổi ở quy mô toàn cầu, thị trường trái phiếu thường di chuyển cùng chiều.

Châu Âu đặc biệt nhạy cảm với cú sốc năng lượng

Châu Âu dễ bị ảnh hưởng bởi biến động năng lượng vì nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào dầu và khí đốt nhập khẩu. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo rằng xung đột có thể đẩy lạm phát tăng trong ngắn hạn thông qua giá năng lượng cao hơn, đồng thời làm gia tăng bất ổn đối với tăng trưởng kinh tế .

Chính sự phụ thuộc này khiến thị trường trái phiếu châu Âu phản ứng khá mạnh trước biến động giá dầu.

Nhật Bản: bối cảnh chính sách khác biệt

Nhật Bản có tình thế hơi khác. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) mới chỉ bắt đầu rời khỏi chính sách tiền tệ siêu nới lỏng sau nhiều thập kỷ lạm phát thấp. Tuy vậy, cú sốc năng lượng toàn cầu vẫn buộc các nhà hoạch định chính sách tại Tokyo phải xem xét lại triển vọng lạm phát và lộ trình bình thường hóa chính sách .

Do đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản cũng tăng cùng xu hướng toàn cầu.

Tín hiệu lớn từ thị trường

Thị trường trái phiếu không nhất thiết đang nói rằng các ngân hàng trung ương chắc chắn sẽ tăng lãi suất. Thay vào đó, nó phản ánh việc thị trường đang định giá lại mức độ bất định.

Hiện tại, nhà đầu tư đang tin rằng:

• Việc cắt giảm lãi suất trở nên kém chắc chắn và có thể bị trì hoãn.
• Rủi ro lạm phát tăng lên do giá năng lượng.
• Chính sách tiền tệ có thể phải duy trì chặt chẽ lâu hơn.

Thông điệp từ thị trường trái phiếu toàn cầu khá rõ: các cú sốc năng lượng do địa chính trị có thể nhanh chóng thay đổi kỳ vọng lạm phát—và khi điều đó xảy ra, triển vọng lãi suất trên toàn thế giới cũng có thể đảo chiều gần như chỉ trong thời gian rất ngắn.

Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc nhiều vào giá dầu và việc liệu căng thẳng địa chính trị có tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung năng lượng hay không.