Khủng hoảng Hormuz 2026: 'Cú hích' địa chính trị cho kỷ nguyên năng lượng sạch

‘Cơn địa chấn’ tại yết hầu năng lượng thế giới

Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trên thực tế vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel vào Iran, đã tạo nên sự gián đoạn nghiêm trọng nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu trong lịch sử hiện đại . Với việc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ban bố lệnh phong tỏa trên thực tế, huyết mạch hàng hải quan trọng bậc nhất, nơi thường vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, đã bị cắt đứt . Hơn 11 triệu thùng dầu thô và condensate mỗi ngày, cùng với hơn 80 triệu tấn LNG mỗi năm, hiện không thể tiếp cận thị trường . Cú sốc kinh tế tức thì đã đẩy giá dầu thô Brent tăng vọt qua ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên sau bốn năm, với mức tăng hàng tháng lớn nhất từng được ghi nhận vào tháng 3 .

Tuy nhiên, trong khi cuộc khủng hoảng phơi bày sự mong manh về cấu trúc của một thế giới phụ thuộc vào một điểm nghẽn hàng hải duy nhất, nó đồng thời đóng vai trò như một chất xúc tác cực mạnh cho quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. Theo phân tích từ BloombergNEF, những cú sốc năng lượng liên tiếp – từ đại dịch, chiến tranh Ukraine, và giờ là xung đột Iran – đang chứng minh là "một món quà cho quá trình chuyển đổi năng lượng" khi các quốc gia gấp rút tìm cách thoát ly khỏi nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và củng cố an ninh năng lượng .

Năm kỷ lục của chuyển đổi năng lượng, giờ đây đang được ‘siêu nạp’

Ngay cả trước cuộc khủng hoảng Hormuz, năm 2025 đã là một năm mang tính bước ngoặt. Đầu tư toàn cầu vào quá trình chuyển đổi năng lượng đã chạm mức kỷ lục 2,3 nghìn tỷ USD, tăng 8% so với năm 2024 . Khoản chi tiêu này được dẫn dắt bởi mảng giao thông điện khí hóa (893 tỷ USD), năng lượng tái tạo (690 tỷ USD) và lưới điện (483 tỷ USD) . Đặc biệt, đầu tư vào nguồn cung năng lượng sạch đã vượt đầu tư vào nguồn cung nhiên liệu hóa thạch năm thứ hai liên tiếp, với khoảng cách nới rộng lên 102 tỷ USD .

Kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, đà tăng trưởng tài chính này đã được đẩy lên một cấp độ mới. Dòng vốn tháo chạy khỏi sự bất ổn của nhiên liệu hóa thạch để đổ vào năng lượng sạch là vô cùng rõ rệt. Quỹ ETF Invesco WilderHill Clean Energy đã tăng vọt 118% chỉ trong một tháng sau khi eo biển bị đóng, trong khi dòng tiền đổ vào các quỹ năng lượng sạch chạm mức cao nhất trong năm năm . Hành vi của nhà đầu tư này phản ánh một sự tái định chuẩn cốt lõi: "phần bù an ninh quốc gia" giờ đây là một thành tố cơ bản trong định giá dự án năng lượng, với khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và sản xuất nội địa được ưu tiên hơn so với sự ngang bằng về chi phí thuần túy .

Các công nghệ chiến thắng trong khủng hoảng

Báo cáo New Energy Outlook 2026 của BloombergNEF dự báo rằng năng lượng mặt trời sẽ trở thành nguồn điện lớn nhất thế giới vào năm 2032, một mốc thời gian có khả năng được đẩy nhanh bởi cuộc khủng hoảng hiện tại . Xung đột này được kỳ vọng sẽ đặc biệt thúc đẩy các công nghệ năng lượng mặt trời và pin lưu trữ . Công ty phân tích dự báo sẽ có thêm 70 GW công suất điện gió, mặt trời và pin lưu trữ được xây dựng mỗi năm trong suốt chu kỳ tổng thống tiếp theo . Ở mảng lưu trữ, BloombergNEF dự báo sẽ có 158 GW/459 GWh được triển khai trên toàn cầu vào năm 2026, một bước nhảy vọt đáng kể so với con số 112 GW/307 GWh được ghi nhận vào năm 2025 .

Tại châu Á và châu Âu, phản ứng chính sách đang tăng tốc. Châu Âu đang mạnh tay thúc đẩy việc sử dụng xe điện (EV) và lắp đặt máy bơm nhiệt, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục thống trị việc mở rộng năng lượng hạt nhân và mặt trời ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương . Sự triển khai này cũng đang giúp hấp thụ nhu cầu năng lượng mới; trong năm 2025, sản lượng kết hợp của điện gió và mặt trời đã tăng 18%, hấp thụ 99,6% tổng nhu cầu điện mới và lần đầu tiên đẩy năng lượng tái tạo vượt lên trên nhiệt điện than .

Nỗi đau ngắn hạn: Sự trở lại của than đá

Sự tăng tốc của năng lượng sạch song hành cùng một thực tế ảm đạm trong ngắn hạn. Với nguồn cung LNG bị cắt đứt và giá cả tăng vọt, một số quốc gia châu Á đã buộc phải tái kích hoạt các nhà máy nhiệt điện than bỏ hoang để tránh sụp đổ kinh tế. Đây là sự đảo ngược trực tiếp của nhiều năm tiến bộ trong việc giảm dần than đá và là cái giá phải trả ngay lập tức và bẩn thỉu của cú sốc nguồn cung . Cuộc khủng hoảng phơi bày một căng thẳng cơ bản trong lộ trình chuyển đổi năng lượng: năng lượng gió và mặt trời có thể được triển khai nhanh chóng, nhưng để thay thế khối lượng dầu bị mất qua Hormuz sẽ cần khoảng một thập kỷ xây dựng liên tục .

Những cơn gió ngược từ địa chính trị và kinh tế

Sự tăng tốc của năng lượng sạch không diễn ra trong chân không. Ba ràng buộc lớn đang định hình bối cảnh đầu tư:

• Chiến tranh thuế quan Mỹ-Trung: Xung đột thương mại đang diễn ra làm tăng chi phí cho các tấm pin mặt trời và linh kiện pin, hạn chế tài chính cho các dự án xuyên biên giới, và tạo ra sự bất ổn chính sách đáng kể, làm nguội lạnh các quyết định đầu tư dài hạn.
• Lãi suất cao: Chi phí vốn toàn cầu tăng cao đang khiến các dự án thâm dụng vốn – đặc biệt là điện gió ngoài khơi và mở rộng lưới điện quy mô lớn – khó huy động tài chính hơn, qua đó hướng dòng vốn nhiều hơn vào các công nghệ mô-đun và có thể xây dựng nhanh hơn như năng lượng mặt trời và pin lưu trữ.
• Dòng thời gian rà phá thủy lôi: Một đánh giá mật của Lầu Năm Góc trình lên Quốc hội đã xác nhận rằng việc rà phá hoàn toàn thủy lôi do Iran cài ở eo biển Hormuz có thể mất tới sáu tháng . Nghiêm trọng hơn, các chiến dịch rà phá lớn không thể bắt đầu trước khi xung đột chính thức kết thúc . Trong khi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright gợi ý rằng một hành lang an toàn duy nhất có thể được khai thông nhanh hơn để nối lại một phần hoạt động vận tải, Iran đã tuyên bố sẽ không mở lại eo biển chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của họ .

Khoảng thời gian sáu tháng cho việc rà phá, cộng với một lệnh ngừng bắn bền vững vẫn còn xa vời, đồng nghĩa với việc ngay cả trong những kịch bản lạc quan nhất, các dòng dầu và LNG đầy đủ khó có thể được nối lại trước cuối năm 2026. Thế giới vì thế bị khóa chặt trong một giai đoạn giá năng lượng tăng cao về mặt cấu trúc, tạo ra cả một lực cản kinh tế đau đớn lẫn một lập luận đầu tư chưa từng có cho giải pháp thay thế.