Hàng không toàn cầu cắt 75.000+ chuyến bay vì khủng hoảng nhiên liệu eo Hormuz

Tình trạng khẩn cấp này đang chi phối toàn bộ chương trình nghị sự của Đại hội đồng Thường niên lần thứ 82 của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), quy tụ hơn 1.500 CEO các hãng hàng không và quan chức chính phủ tại Rio de Janeiro, Brazil từ ngày 6 đến 8 tháng Sáu. Trọng tâm của các cuộc thảo luận là kiểm soát chi phí nhiên liệu, khả năng phục hồi của mạng lưới bay và nguy cơ giá vé đường dài sẽ tăng vĩnh viễn .

Khơi nguồn khủng hoảng: Eo biển Hormuz bị phong tỏa thế nào

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Mỹ và Israel đã đồng loạt mở cuộc không kích nhắm vào các cơ sở quân sự, địa điểm hạt nhân và giới lãnh đạo cấp cao của Iran . Chỉ trong những giờ đầu tiên, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng . Đáp trả, Iran đã phóng hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái khắp Trung Đông, đồng thời tuyên bố eo biển Hormuz là vùng cấm .

Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển sụp đổ gần như ngay lập tức. Dữ liệu theo dõi tàu biển ghi nhận mức giảm 70% vào tối ngày 28 tháng 2, và sau đó giảm sâu hơn 90% .

Tính đến đầu tháng 6 năm 2026, một thỏa thuận ngừng bắn dự kiến đã đạt được ở cấp đoàn đàm phán, nhưng vẫn chưa được bên nào chính thức ký kết, và eo biển Hormuz thì vẫn chưa được mở lại .

'Cuộc đại phẫu' lịch bay: Các ông lớn cắt giảm ra sao

Các hãng hàng không trên toàn thế giới đã cắt bỏ hơn 75.000 chuyến bay khỏi lịch trình mùa hè 2026, với tổng cộng hơn 150.000 chuyến bay quốc tế bị hủy trong giai đoạn từ tháng Ba đến tháng Sáu . Làn sóng cắt giảm diễn ra ở khắp các khu vực trọng điểm.

Emirates đã cắt giảm tới 16% lịch bay tháng Sáu, loại bỏ khoảng 480.000 đến 500.000 chỗ khỏi thị trường, tương đương gần 1/6 số chuyến bay đã lên kế hoạch . Các trung tâm trung chuyển vùng Vịnh vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn cung nhiên liệu khu vực, đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất .

Tập đoàn Lufthansa, cái tên có đợt cắt giảm lớn nhất, đã tuyên bố hủy 20.000 chuyến bay trong vòng sáu tháng, cắt giảm khoảng 11% hoạt động tại các sân bay Frankfurt và Munich cho đến hết tháng Mười. Tập đoàn này cho biết việc hủy chuyến sẽ giúp tiết kiệm hơn 40.000 tấn nhiên liệu . Lufthansa cũng sẽ cho ngừng hoạt động 27 máy bay chặng ngắn .

KLM đã hủy hơn 150 chuyến bay ở châu Âu, bao gồm 80 chuyến khứ hồi từ sân bay Amsterdam Schiphol. Hãng hàng không Hà Lan này cho biết các chuyến bay đó "hiện không còn khả thi về mặt tài chính để vận hành" do chi phí dầu hỏa leo thang .

Air Canada quyết định cắt bỏ 4 trong số 38 chuyến bay hàng ngày đến New York từ ngày 1 tháng 6 đến ngày 25 tháng 10, tạm dừng tuyến Guadalajara–Montréal theo kế hoạch, và cắt đường bay nội địa giữa Fort McMurray và Vancouver. Người phát ngôn của hãng cho biết các đường bay sinh lời thấp "không còn hiệu quả kinh tế" khi giá nhiên liệu tăng gấp đôi .

Tính riêng trong tháng Năm, các hãng hàng không châu Âu đã gộp chung lại hủy khoảng 13.000 chuyến bay và hơn 2 triệu chỗ .

Hành khách phải trả giá

Giá nhiên liệu máy bay đã tăng gần gấp đôi kể từ khi xung đột bắt đầu, và các hãng vận tải đang chuyển phần chi phí này sang hành khách thông qua việc tăng giá vé và phụ thu . Các hãng không ở châu Á, châu Đại Dương và châu Âu đều đã áp dụng phụ phí nhiên liệu hoặc tăng giá vé cơ bản . Air France và KLM áp mức phụ phí chặng dài 100 Euro cho các chuyến bay đến châu Á, châu Phi và Trung Đông, và 70 Euro cho Bắc Mỹ .

Ngành hàng không đang kiểm tra giới hạn chịu đựng của khách hàng, nhưng các giám đốc điều hành tại hội nghị IATA thừa nhận sự không chắc chắn về việc hành khách sẽ chấp nhận mức giá cao hơn trong bao lâu trước khi nhu cầu suy yếu .

Châu Âu và hồi chuông cảnh báo tháng Sáu

Ngoài giá vé tăng cao, châu Âu còn đối mặt với viễn cảnh thiếu hụt nhiên liệu vật lý. Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) châu Âu đã cảnh báo trong một lá thư gửi các ủy viên EU hồi tháng Tư rằng các sân bay châu Âu có nguy cơ đối mặt với "sự thiếu hụt mang tính hệ thống" nhiên liệu máy bay nếu eo biển này không mở cửa hoàn toàn trở lại trong vòng ba tuần . Phân tích của Goldman Sachs dự báo lượng dự trữ của châu Âu sẽ giảm xuống dưới ngưỡng thiếu hụt tới hạn 23 ngày của IEA vào tháng Sáu, đúng lúc nhu cầu đi lại mùa hè đạt đỉnh, cao hơn 40% so với tháng Ba .

Hãng Ryanair vào mùa xuân đã cho biết các đối tác giao dịch của mình chỉ có thể đảm bảo nguồn cung nhiên liệu đủ cho đến hết tháng Năm . Các nhà phân tích dự đoán khả năng cắt giảm 30-50% công suất trên các đường bay Âu-Á vào tháng Sáu khi các hãng phải phân phối nguồn cung nhiên liệu đang cạn kiệt .

Tại Anh, các cơ quan quản lý đã ban hành quy định khẩn cấp vào ngày 3 tháng 5, cho phép các hãng hàng không hủy hoặc gộp chuyến bay để tiết kiệm nhiên liệu .

Hệ lụy lan rộng: Không chỉ là nhiên liệu

Sự gián đoạn vượt ra ngoài chi phí và các chuyến bay bị hủy. Các hãng hàng không đang phải bay vòng qua các đường bay dài hơn để tránh vùng xung đột và không phận Trung Đông bị đóng cửa, làm tăng chi phí nhiên liệu và vận hành . Việc bàn giao máy bay mới cũng bị trì hoãn do chuỗi cung ứng phụ tùng và nhiên liệu bị gián đoạn . Cuộc khủng hoảng cũng phủ bóng đen lên các mục tiêu khí hậu của ngành khi tình trạng thiếu hụt nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) – vốn đã khan hiếm – càng trở nên trầm trọng .

Hội nghị Thượng đỉnh IATA và Triển vọng mùa hè ảm đạm

Tại kỳ họp Đại hội đồng IATA lần thứ 82 ở Rio de Janeiro, cuộc chiến tranh Iran và khủng hoảng nhiên liệu đang thống trị các cuộc thảo luận của 1.500 đại biểu tham dự, với các phiên họp tập trung vào việc kiềm chế chi phí nhiên liệu, tăng cường khả năng phục hồi của mạng lưới đường bay, và chiến lược định giá vé . Mối lo ngại lớn nhất là viễn cảnh giá vé đường dài sẽ tăng vĩnh viễn nếu cuộc khủng hoảng Hormuz định hình lại toàn bộ cục diện kinh tế hàng không toàn cầu .

Ngay cả khi lệnh ngừng bắn được ký, giới phân tích cảnh báo sẽ không có sự cứu trợ nhanh chóng nào. Các quan chức ngành lưu ý rằng sẽ mất nhiều tháng để khôi phục năng lực lọc dầu đã bị hư hại ở Trung Đông và bình thường hóa chuỗi cung ứng . Kịch bản tốt nhất là quá trình bình thường hóa dần trong vài tháng nếu eo biển được mở lại; còn kịch bản xấu nhất là một mùa hè với hàng loạt chuyến bay bị hủy và sự phân phối nhiên liệu cục bộ ở châu Âu.

Đối với du khách, thông điệp từ dữ liệu hiện nay là vô cùng rõ ràng: ít chuyến bay hơn, giá vé cao hơn, và khả năng rất thực tế là các chuyến bay bị hủy vào phút chót khi đỉnh điểm mùa hè va chạm với nguồn dự trữ nhiên liệu đang cạn kiệt.