Lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh, gây rung lắc thị trường tài chính

Điều đáng chú ý là sự tăng vọt này xảy ra đồng thời ở nhiều nền kinh tế lớn, cho thấy thị trường toàn cầu đang cùng điều chỉnh kỳ vọng về lạm phát và chính sách tiền tệ.

Mỹ: Lợi suất trái phiếu kho bạc siết chặt điều kiện tài chính

Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc đã tăng lên mức cao nhất trong khoảng một năm trong làn sóng bán tháo gần đây.

Điều này có ý nghĩa lớn vì lợi suất trái phiếu Mỹ là chuẩn tham chiếu cho nhiều loại lãi suất khác trong nền kinh tế. Khi chúng tăng lên:

• Lãi suất vay mua nhà (mortgage) tăng
• Doanh nghiệp phải trả chi phí vay cao hơn
• Chi phí trả nợ của chính phủ tăng
• Định giá cổ phiếu chịu áp lực giảm

Ngoài ra, khi trái phiếu chính phủ – vốn được coi là tài sản tương đối an toàn – bắt đầu trả lợi suất cao hơn, nhiều nhà đầu tư sẽ chuyển vốn từ cổ phiếu sang trái phiếu, khiến thị trường chứng khoán biến động mạnh hơn.

Nhật Bản: Sự thay đổi lớn sau nhiều thập kỷ lãi suất cực thấp

Thị trường trái phiếu Nhật Bản đang được theo dõi sát sao vì nước này từng duy trì lãi suất cực thấp trong thời gian dài.

Gần đây, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài của Nhật tăng mạnh, đánh dấu một bước ngoặt lớn so với thời kỳ tiền rẻ kéo dài hàng thập kỷ.

Điều này có thể ảnh hưởng tới toàn cầu. Nhật Bản là một trong những quốc gia nắm giữ nhiều tài sản nước ngoài nhất. Khi lợi suất trong nước tăng, các nhà đầu tư Nhật có thể rút vốn từ thị trường nước ngoài về trong nước, tạo thêm áp lực tăng lợi suất ở các thị trường khác.

Anh: Áp lực tài khóa và thị trường nhà ở

Ở Anh, lợi suất trái phiếu chính phủ (gilt) cũng tăng mạnh, lên mức cao nhất trong nhiều năm.

Lợi suất tăng gây ra một số áp lực lớn:

• Chi phí vay của chính phủ tăng
• Lãi suất thế chấp tăng đối với hộ gia đình
• Doanh nghiệp đối mặt với điều kiện tín dụng chặt chẽ hơn

Trong bối cảnh Anh vẫn đang vật lộn với lạm phát dai dẳng, chi phí vay cao hơn có thể khiến ngân sách công và thị trường bất động sản chịu thêm áp lực.

Hàn Quốc: Thị trường cổ phiếu rung lắc mạnh

Tác động của lợi suất tăng cũng lan sang thị trường chứng khoán châu Á.

Tại Hàn Quốc, chỉ số KOSPI giảm mạnh khi lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng và căng thẳng địa chính trị leo thang. Hợp đồng tương lai KOSPI 200 đã giảm hơn 5%, kích hoạt cơ chế "sell‑sidecar" trên Sở giao dịch Hàn Quốc trong hai phiên liên tiếp.

Cơ chế sidecar là biện pháp tạm dừng giao dịch hợp đồng tương lai khi biến động quá mạnh, nhằm giúp thị trường hạ nhiệt và tránh bán tháo hoảng loạn.

Cùng lúc đó, đồng won Hàn Quốc suy yếu về gần 1.500 won/USD, cho thấy nhà đầu tư nước ngoài đang giảm rủi ro khi lãi suất toàn cầu tăng.

Vì sao cổ phiếu thường giảm khi lợi suất trái phiếu tăng?

Lợi suất tăng thường gây áp lực lên thị trường chứng khoán vì ba lý do chính:

1. Tỷ lệ chiết khấu cao hơn làm giảm giá trị hiện tại của lợi nhuận doanh nghiệp trong tương lai.
2. Trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn, khiến dòng tiền rời khỏi cổ phiếu.
3. Chi phí tài chính của doanh nghiệp tăng, làm giảm đầu tư và tăng trưởng.

Những thị trường có tỷ trọng lớn cổ phiếu công nghệ hoặc tăng trưởng cao – như Hàn Quốc với ngành bán dẫn – thường nhạy cảm đặc biệt với biến động lãi suất.

Nỗi lo lớn hơn: nguy cơ “stagflation”

Một mối lo ngày càng rõ trên thị trường là nguy cơ stagflation – khi lạm phát vẫn cao trong khi tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Nếu giá năng lượng tiếp tục tăng do xung đột địa chính trị, lạm phát có thể duy trì ở mức cao. Khi đó, các ngân hàng trung ương sẽ có ít dư địa để cắt giảm lãi suất, ngay cả khi kinh tế suy yếu.

Kịch bản này đặc biệt khó khăn cho thị trường tài chính: trái phiếu giảm giá khi lợi suất tăng, còn cổ phiếu chịu áp lực từ tăng trưởng yếu và chi phí vốn cao.

Nhà đầu tư đang theo dõi điều gì tiếp theo?

Diễn biến của thị trường trái phiếu toàn cầu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào hai yếu tố:

• Diễn biến giá năng lượng và tình hình địa chính trị, đặc biệt ở Trung Đông
• Phản ứng của các ngân hàng trung ương trước áp lực lạm phát

Nếu kỳ vọng lạm phát tiếp tục tăng, lợi suất trái phiếu có thể duy trì ở mức cao. Điều đó đồng nghĩa với điều kiện tài chính toàn cầu chặt chẽ hơn, gây áp lực lên cổ phiếu, tiền tệ của các thị trường mới nổi và những quốc gia có mức nợ cao.

Nói cách khác, thị trường trái phiếu đang phát đi một tín hiệu rõ ràng: kỷ nguyên tiền rẻ vẫn chưa thực sự quay trở lại.