Vì sao lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran sụp đổ: Đàm phán hòa bình bế tắc, Iran bí mật tái khởi động sản xuất máy bay không người lái

Lệnh ngừng bắn bắt đầu với một tia hy vọng ngoại giao vào ngày 8 tháng 4 năm 2026, giờ đây trông giống một khoảng dừng chiến thuật hơn là con đường dẫn đến hòa bình. Thỏa thuận đình chiến Mỹ-Iran, do Pakistan làm trung gian, đã bị cả hai bên vi phạm, các cuộc đàm phán hòa bình rơi vào bế tắc, và tình báo mới của Mỹ chỉ ra rằng Iran đã lợi dụng sáu tuần ngừng các hoạt động chiến đấu lớn để bí mật tái khởi động sản xuất máy bay không người lái (UAV) và nhanh chóng xây dựng lại cơ sở hạ tầng quân sự .

Thay vì một bước tiến tới giải pháp lâu dài, lệnh ngừng bắn đã trở thành một khoảng lặng mong manh xen kẽ với các cuộc không kích, cáo buộc lẫn nhau, và một cuộc chạy đua vũ trang ngầm có thể khiến Iran ở vào vị thế quân sự mạnh hơn so với khi thỏa thuận bắt đầu.

Một Lệnh Ngừng Bắn Mong Manh Ngay Từ Đầu

Thỏa thuận ngừng bắn hai tuần ban đầu được công bố vào ngày 8 tháng 4 năm 2026, với Pakistan đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran . Iran đã từ chối khuôn khổ 45 ngày do Pakistan đề xuất vào ngày 5 tháng 4, thay vào đó đưa ra kế hoạch 10 điểm của riêng mình cho một thỏa thuận hòa bình toàn diện .

Tổng thống Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn vào ngày 21 tháng 4, nhưng việc gia hạn đi kèm với một điều kiện then chốt: lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran sẽ vẫn có hiệu lực . Về phần mình, Iran từ chối mở lại eo biển Hormuz, với lý do các cuộc không kích của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn . Ngay từ những ngày đầu tiên, thỏa thuận đã bị cả hai bên vi phạm, làm xói mòn mọi niềm tin rằng một thỏa thuận lâu dài sắp đạt được .

Ngoại giao tại Doha và Điểm Nghẽn Hạt Nhân

Vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên tại Islamabad đã đổ vỡ mà không đạt được thỏa thuận hòa bình, chuyển trọng tâm sang Doha, nơi các nhà đàm phán hàng đầu của Iran đã gặp gỡ vào cuối tháng Năm . Tổng thống Trump nói với các phóng viên vào ngày 23 tháng 5 rằng một biên bản ghi nhớ hiện đã "được đàm phán phần lớn" và đặt tỷ lệ đạt được một thỏa thuận đã ký kết là 50/50 . Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Tướng Munir, đã có các cuộc đàm phán được mô tả là "có hiệu quả cao" tại Iran, và truyền hình nhà nước Iran tuyên bố nước này đang ở "giai đoạn cuối cùng" của việc soạn thảo một khuôn khổ cho thỏa thuận với Mỹ .

Tuy nhiên, cùng ngày ông Trump bày tỏ sự lạc quan thận trọng, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran đã đưa ra một cảnh báo cứng rắn: "Không có thỏa thuận nào trong tầm mắt" nếu Mỹ nhất quyết thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran . Tehran từ lâu đã kiên quyết rằng các hoạt động hạt nhân của mình không phải là chủ đề để đàm phán – một lập trường mâu thuẫn trực tiếp với yêu cầu cốt lõi của Washington. Việc mở lại eo biển Hormuz, nơi đã làm tắc nghẽn nguồn cung nhiên liệu toàn cầu trong suốt cuộc chiến, cũng vẫn là một vấn đề trung tâm chưa được giải quyết .

Các Cuộc Tấn Công Quân Sự Phá Hoại Lệnh Ngừng Bắn

Trong khi các nhà ngoại giao đang đàm phán, các lực lượng quân sự vẫn tiếp tục giao tranh. Vào ngày 7 tháng 5 năm 2026, Hoa Kỳ đã tiến hành các cuộc không kích vào các địa điểm quân sự ở miền nam Iran và Tehran, đáp trả những gì họ cho là các cuộc tấn công của Iran vào tàu chiến Mỹ gần eo biển Hormuz . Iran phản bác rằng Mỹ đã tấn công một tàu chở dầu của Iran và các tàu khác, cáo buộc Washington vi phạm lệnh ngừng bắn một cách trắng trợn .

Một đợt leo thang thậm chí còn nghiêm trọng hơn xảy ra vào ngày 25-26 tháng 5 năm 2026, khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tiến hành cái mà họ gọi là "các cuộc tấn công tự vệ" ở miền nam Iran. Người phát ngôn của CENTCOM, Đại úy Hải quân Tim Hawkins, tuyên bố rằng các mục tiêu bao gồm "các bệ phóng tên lửa và tàu Iran đang cố gắn mìn" . Ông nhấn mạnh rằng lệnh ngừng bắn "vẫn còn hiệu lực" và các lực lượng Mỹ đang hành động một cách "kiềm chế" . Tuy nhiên, các cuộc tấn công này đã ngay lập tức bị Tehran lên án và phủ bóng đen mới lên một thỏa thuận vốn đã mong manh .

Điều quan trọng cần lưu ý là hầu hết các vụ Iran bắn hạ máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ được báo cáo rộng rãi đều diễn ra trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. CBS News đưa tin ba chiếc MQ-9 Reaper đã bị mất trên bầu trời Iran tính đến ngày 5 tháng 3, và Iran tuyên bố đã bắn hạ ít nhất 11 chiếc UAV này – trị giá hơn 330 triệu đô la Mỹ – tính đến ngày 10 tháng 3 . Các vụ bắn hạ bổ sung được ghi nhận tại Bandar Abbas vào ngày 14 tháng 3, Bushehr vào giữa tháng 3 và Isfahan vào ngày 31 tháng 3 . Những tổn thất này phản ánh cường độ giao tranh trước thời điểm ngừng bắn chứ không phải là sự vi phạm chính lệnh ngừng bắn.

Cuộc Tái Thiết Bí Mật của Iran: UAV, Tên Lửa và Cuộc Đua Với Thời Gian

Có lẽ tiết lộ mang tính chiến lược sâu sắc nhất đến từ tình báo Mỹ. Nhiều quan chức Mỹ giấu tên nói với CNN vào cuối tháng Năm rằng Iran đã tái khởi động một phần hoạt động sản xuất UAV trong thời gian ngừng bắn và đang xây dựng lại cơ sở công nghiệp quân sự của mình nhanh hơn dự đoán . Phạm vi tái thiết bao gồm sửa chữa các bệ phóng và địa điểm tên lửa, đồng thời đưa năng lực sản xuất các hệ thống vũ khí chủ chốt trở lại mức trước chiến tranh .

Một quan chức Mỹ cho biết một số đánh giá tình báo ước tính Iran có thể "tái thiết hoàn toàn năng lực tấn công bằng UAV chỉ trong vòng sáu tháng", đồng thời nói thêm rằng "người Iran đã vượt qua mọi mốc thời gian mà cộng đồng tình báo đưa ra cho quá trình tái thiết" . Điều này lặp lại tuyên bố vào giữa tháng Tư của Chuẩn tướng Seyed Majid Mousavi, Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ của Vệ binh Cách mạng, người đã tự hào rằng "tốc độ cập nhật và bổ sung các bệ phóng tên lửa và UAV của chúng tôi thậm chí còn nhanh hơn trước chiến tranh" .

Lệnh ngừng bắn được dự định để tạo không gian cho ngoại giao. Đối với Tehran, nó cũng cung cấp một lá chắn để sửa chữa và tái vũ trang. Thực tế đó biến đổi phép tính chiến lược: mỗi tuần thỏa thuận ngừng bắn được duy trì mà không có một thỏa thuận cuối cùng có thể là một tuần Iran sử dụng để xóa bỏ những lợi ích mà Washington và các đồng minh đã đạt được sau nhiều tuần ném bom dữ dội. Một đợt leo thang trong tương lai có thể sẽ phải đối mặt với một đối thủ được trang bị tốt hơn nhiều so với bên đã đồng ý tạm dừng vào tháng Tư.

Điều Gì Sẽ Xảy Ra Tiếp Theo

Tính đến cuối tháng 5 năm 2026, lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran là một nghịch lý: về mặt chính thức vẫn còn hiệu lực, nhưng liên tục bị chọc thủng bởi các hành động quân sự và bị suy yếu bởi các cuộc đàm phán bế tắc. Con đường ngoại giao, do Pakistan dẫn dắt và hiện tập trung tại Doha, vẫn là khuôn khổ duy nhất ngăn chặn sự quay trở lại của chiến tranh toàn diện – nhưng đó là một khuôn khổ mà cả hai bên dường như sẵn sàng thử thách hơn là tin tưởng.

Tương lai trước mắt phụ thuộc vào việc liệu Washington có thể chấp nhận một thỏa thuận gạt chương trình hạt nhân của Iran sang một bên hay không, và liệu Tehran có đồng ý với những ràng buộc thực chất để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt hay không. Trong bối cảnh đó, năng lực UAV và tên lửa đang phục hồi nhanh chóng của Iran đảm bảo rằng bất kể điều gì xảy ra tiếp theo, biên độ cho sai lầm đang ngày càng thu hẹp.