Cuộc chiến Iran 2026 đang định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu – và mới chỉ là tháng Sáu

Sự gián đoạn còn vượt xa dầu thô. Việc đình chỉ các chuyến hàng LNG của Qatar đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn thứ hai cho châu Âu, khiến Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phải hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất và Anh phải đối mặt với mức hạ dự báo tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm G7 . Nhóm nghiên cứu của S&P Global lưu ý rằng mặc dù tác động lên thị trường năng lượng có thể không kéo dài nếu eo biển mở cửa nhanh trở lại, nhưng bất kỳ sự leo thang nào làm hư hại cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu của vùng Vịnh đều có thể làm thay đổi căn bản cục diện năng lượng toàn cầu .

Ngành công nghiệp ô tô: Dự báo sản xuất bị cắt giảm, chi phí được chuyển tiếp

Ngành ô tô đặc biệt dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn ở khu vực này. Ngoài năng lượng, vùng Vịnh là nguồn cung cấp nhôm và các thành phần từ hóa dầu thiết yếu cho sản xuất xe. Đến cuối tháng 3, các nhà sản xuất ô tô châu Âu và Nhật Bản đã cảnh báo rằng chuỗi cung ứng nhôm từ Vịnh Ba Tư đứng trước nguy cơ gián đoạn, với nỗi lo các kho dự trữ hiện có có thể cạn kiệt nhanh chóng, gây ra làn sóng mua hoảng loạn đẩy giá nhôm tăng 30% đến 40% so với mức trước chiến tranh .

Tác động lên sản xuất có thể định lượng được. Tập đoàn CRU đã cắt giảm dự báo sản xuất xe hạng nhẹ toàn cầu năm 2026 hơn 600.000 chiếc, mức cắt giảm lớn nhất ở Trung Đông nhưng tác động dây chuyền lan khắp bối cảnh ô tô toàn cầu . Riêng tại Iran, dự báo sản xuất xe bị cắt giảm khoảng 390.000 chiếc, tương đương mức giảm 30% so với cùng kỳ năm trước, khi các nhà sản xuất nội địa chủ chốt tạm ngừng hoạt động .

Áp lực chi phí đang được chuyển xuống phía hạ nguồn một cách không ngừng. Là nhà cung cấp chính cho sơn, nhựa và các chất trung gian hóa học, BASF đã bắt đầu tăng giá lên đến 30% vào tháng 3, trích dẫn rõ ràng là do “giá nguyên liệu thô, chi phí năng lượng và hậu cần tăng đáng kể” liên quan đến xung đột Trung Đông . Những đợt tăng giá này ảnh hưởng đến mọi thứ, từ sơn ô tô đến các sản phẩm tẩy rửa công nghiệp, tạo thêm một lớp áp lực chi phí mới mà các hãng như BMW đang chuyển trực tiếp sang người tiêu dùng.

Doanh nghiệp nhỏ Anh: Điểm giới hạn đang đến gần

Đối với các tập đoàn đa quốc gia lớn, cuộc chiến là một cuộc khủng hoảng về chi phí và sự phức tạp. Nhưng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) ở Anh, đó là một mối đe dọa sống còn. Một khảo sát vào tháng 6 năm 2026 của Bibby Financial Services cho thấy 70% doanh nghiệp SMEs Anh tham gia giao thương quốc tế tin rằng họ có thể bị đẩy đến phá sản nếu sự gián đoạn tiếp diễn, với mức thiệt hại trung bình được báo cáo là 38.207 bảng Anh kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu . Gần một nửa số SMEs hiện coi xung đột toàn cầu là thách thức kinh tế lớn nhất họ phải đối mặt, một sự gia tăng mạnh so với các năm trước .

Sự khó khăn đã hiện rõ trong dữ liệu phá sản. Số vụ phá sản doanh nghiệp ở Anh đã tăng 30% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 2, ngay cả trước khi tác động đầy đủ của cuộc chiến được cảm nhận . Đến tháng 3, số vụ phá sản doanh nghiệp tăng thêm 7% so với tháng trước lên 2.022 vụ, trong đó số vụ phá sản bắt buộc tăng 52% . Các chuyên gia tái cấu trúc tại các công ty như Azets mô tả cuộc chiến là “giọt nước tràn ly đối với nhiều doanh nghiệp” vốn đã rất chật vật để tồn tại, lưu ý rằng chi phí tăng cao đã bào mòn biên lợi nhuận và khiến việc tiếp cận tài chính hợp lý ngày càng khó khăn .

Sự căng thẳng không giới hạn ở một vài công ty dễ tổn thương. Chỉ số Prosperity của Barclays cho thấy 80% tổng số doanh nghiệp Anh báo cáo chịu tác động tiêu cực từ xung đột Trung Đông, với 64% viện dẫn chi phí năng lượng và nhiên liệu, và một phần ba đối mặt với gián đoạn chuỗi cung ứng trực tiếp . Cứ năm doanh nghiệp Anh thì có một tạm dừng hoàn toàn kế hoạch đầu tư do bất ổn địa chính trị . Báo cáo Red Flag Alert của Tập đoàn Begbies Traynor vẽ nên một bức tranh thậm chí còn ảm đạm hơn: số doanh nghiệp Anh trong tình trạng “kiệt quệ tài chính nghiêm trọng” đã tăng vọt hơn một phần ba trong quý đầu năm 2026 .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo: Một cuộc xung đột sẽ “định hình toàn bộ năm 2026”

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Focus, ông Kamieth đã nói thẳng về triển vọng. “Cuộc khủng hoảng đã xuất hiện từ cuối tháng 2 ở Trung Đông và trở nên trầm trọng hơn bởi cuộc chiến Mỹ-Iran, sẽ còn tiếp tục trong một thời gian khá dài,” ông nói. “Điều này sẽ định hình toàn bộ năm 2026” . Ông cũng cảnh báo rằng dự trữ dầu hiện đang cạn dần và nếu Eo biển Hormuz không được mở lại, nửa cuối năm có thể chứng kiến một cú sốc giá dầu mới cho cả dầu thô và các sản phẩm tinh chế .

Tác động kinh tế của cuộc chiến là một hiệu ứng kép. Cú sốc năng lượng ban đầu dẫn đến tình trạng thiếu nguyên liệu thô, và điều này đang chuyển thành các đợt đình trệ sản xuất, tăng giá và phá sản. EY Item Club đã cảnh báo rằng Anh có thể tiến gần đến suy thoái, với tỷ lệ thất nghiệp dự báo tăng lên 5,8% . Số cảnh báo lợi nhuận của các công ty niêm yết tại Anh liên quan đến rủi ro địa chính trị đã tăng 15% so với cùng kỳ năm trước trong quý đầu tiên .

Cuộc chiến ở Trung Đông không còn là một mối quan tâm địa chính trị xa xôi đối với nền kinh tế toàn cầu. Nó là sự kiện kinh tế trung tâm của năm 2026, và những chi phí của nó đang được gánh chịu bởi công nhân trên dây chuyền lắp ráp, các chủ doanh nghiệp nhỏ, và người tiêu dùng khi đổ xăng hay mua xe mới. Câu hỏi giờ đây không còn là liệu cuộc xung đột có định hình lại chuỗi cung ứng hay không – mà là thế giới có thể hấp thụ cú sốc này trong bao lâu.