Giáo hoàng Leo XIV đặt trí tuệ nhân tạo vào trung tâm học thuyết xã hội của Giáo hội

Theo Vatican, quyết định này xuất phát từ tốc độ lan rộng của AI và những lo ngại về ảnh hưởng của công nghệ đối với con người và toàn thể nhân loại. Nhóm nghiên cứu sẽ đóng vai trò phân tích các câu hỏi đạo đức và định hướng cách Giáo hội tham gia vào các cuộc thảo luận toàn cầu về công nghệ mới.

Thời điểm thành lập nhóm cũng đáng chú ý: nó diễn ra ngay khi Vatican chuẩn bị công bố thông điệp đầu tiên của Giáo hoàng Leo XIV — một văn kiện giáo huấn quan trọng của Giáo hoàng — được cho là sẽ bàn sâu về trí tuệ nhân tạo.

Thông điệp về AI: từ công nghệ đến vấn đề đạo đức

Thông điệp sắp được công bố được dự đoán sẽ nhấn mạnh cách tiếp cận AI dựa trên đạo đức, trong đó đặt phẩm giá con người, các mối quan hệ xã hội và hòa bình lên hàng đầu.

Thay vì xem AI chỉ là vấn đề kỹ thuật, văn kiện này được kỳ vọng sẽ phân tích tác động rộng hơn của các hệ thống thuật toán đối với xã hội, đặc biệt là:

• cách công nghệ thay đổi bản chất của công việc
• cách con người giao tiếp và tiếp cận thông tin
• cách quyền lực kinh tế có thể tập trung vào những chủ thể kiểm soát dữ liệu và thuật toán

Vatican cho rằng tiến bộ công nghệ phải luôn chịu trách nhiệm trước các nguyên tắc đạo đức và lợi ích chung. AI có thể mang lại lợi ích lớn trong nghiên cứu y học hay khoa học, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi sâu sắc về cách con người hiểu sự thật, thực tại và vai trò của chính mình trong thế giới.

Bóng dáng của Rerum Novarum và cuộc cách mạng công nghiệp

Một điểm đáng chú ý là cách Vatican liên hệ vấn đề AI với lịch sử học thuyết xã hội Công giáo.

Năm 1891, Giáo hoàng Leo XIII đã ban hành thông điệp Rerum Novarum — văn kiện nổi tiếng phản ứng trước biến động của cuộc cách mạng công nghiệp, bàn về quyền của người lao động, chủ nghĩa tư bản công nghiệp và công bằng xã hội.

Nhiều quan sát cho rằng Giáo hoàng Leo XIV đang xem trí tuệ nhân tạo như “cuộc cách mạng công nghiệp mới” của thế kỷ 21.

Sự liên hệ này càng rõ ràng hơn khi Vatican cho biết thông điệp mới được ký đúng 135 năm sau ngày ban hành Rerum Novarum.

Điều đó cho thấy Giáo hội đang cố gắng xây dựng một cách tiếp cận tương tự: cập nhật học thuyết xã hội Công giáo để đối mặt với những thay đổi công nghệ mang tính bước ngoặt.

Cảnh báo về AI và phẩm giá con người

Trong các phát biểu công khai, Giáo hoàng Leo XIV nhiều lần nhấn mạnh rằng AI phải phục vụ con người, chứ không thay thế hay làm suy giảm giá trị của con người.

Ông thừa nhận các hệ thống AI tạo sinh có thể mở ra cơ hội lớn cho nghiên cứu khoa học và y học. Nhưng đồng thời, công nghệ này cũng đặt ra những câu hỏi đáng lo ngại về ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển của con người và cách chúng ta hiểu sự thật.

Theo cách nhìn của Vatican, các rủi ro không chỉ dừng lại ở việc mất việc làm. Những mối lo rộng hơn bao gồm:

• sự thay đổi bản chất của lao động và quyền tự chủ của người lao động
• khả năng thao túng thông tin và truyền thông
• nguy cơ suy yếu các mối quan hệ con người trong môi trường kỹ thuật số
• việc AI có thể được sử dụng trong xung đột hoặc công nghệ gây bất ổn

Vì vậy, phản ứng của Giáo hội tập trung vào việc bảo đảm đổi mới công nghệ phải đi cùng trách nhiệm đạo đức và bảo vệ phẩm giá con người.

Chiến lược “đạo đức trước công nghệ” của Vatican

Nhìn tổng thể, việc lập ủy ban AI và ban hành thông điệp cho thấy Vatican đang theo đuổi một chiến lược hai tầng.

Nhóm nghiên cứu cung cấp cấu trúc thực tế để theo dõi sự phát triển của công nghệ và tư vấn chính sách cho Tòa Thánh. Trong khi đó, thông điệp của Giáo hoàng sẽ đóng vai trò khung đạo đức rộng lớn cho cách người Công giáo — và có thể cả các nhà hoạch định chính sách — suy nghĩ về AI.

Thông điệp cốt lõi là: công nghệ không nên được đánh giá chỉ bằng hiệu quả hay lợi nhuận kinh tế. AI cần được đánh giá dựa trên việc liệu nó có tăng cường giá trị con người, tôn trọng lao động và thúc đẩy hòa bình và niềm tin xã hội hay không.

Nỗ lực định hình kỷ nguyên AI

Bằng cách đưa trí tuệ nhân tạo vào trung tâm học thuyết xã hội Công giáo, Giáo hoàng Leo XIV đang gửi đi tín hiệu rằng Giáo hội coi đây là một trong những thách thức lớn của thời đại.

Giống như cách Rerum Novarum từng phản ứng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản công nghiệp, Vatican hiện muốn xây dựng kim chỉ nam đạo đức cho một thế giới ngày càng được định hình bởi thuật toán, tự động hóa và trí tuệ máy.

Việc thành lập ủy ban AI và chuẩn bị thông điệp cho thấy Giáo hội Công giáo không đứng ngoài cuộc tranh luận toàn cầu về công nghệ — mà muốn đóng vai trò tích cực trong việc định hướng cách AI phục vụ con người thay vì định hình xã hội mà không có giới hạn đạo đức.