AI hút cạn bộ nhớ: Vì sao PC ngày càng đắt và người mua nhỏ lẻ chịu thiệt?

Nhu cầu bộ nhớ cho trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi một thị trường vốn từng được xem là khá đồng nhất. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá, các nhà sản xuất giờ đây phải phân bổ năng lực khan hiếm cho những khách hàng có khả năng cam kết mua hàng trong nhiều năm.

Hệ quả là thị trường bộ nhớ đang hình thành hai tầng: các tập đoàn công nghệ lớn đã khóa trước nguồn cung, còn nhà sản xuất PC, nhà cung cấp module và người mua nhỏ lẻ phải cạnh tranh với phần nguồn cung còn lại.

Giá DDR4 tăng dù đây đã là công nghệ cũ

Trong tháng 8, giá hợp đồng trung bình của chip PC DRAM DDR4 8Gb đạt 25 USD, tăng khoảng 4,2% so với tháng 7 và cao hơn tám lần mức 2,90 USD khi chuỗi dữ liệu bắt đầu được theo dõi vào năm 2016. TrendForce cũng nâng dự báo mức tăng giá hợp đồng PC DRAM trong quý III lên 18–23%. 3

Điều đáng chú ý không chỉ là một loại chip cũ trở nên đắt hơn. DDR4 vẫn cần thiết cho nhiều mẫu PC hiện hữu và các hệ thống nhúng, trong khi các nhà sản xuất có động lực chuyển năng lực wafer, đóng gói và kiểm thử sang DRAM máy chủ cùng bộ nhớ băng thông cao HBM.

HBM được sử dụng cùng các bộ tăng tốc AI và đòi hỏi quy trình silicon, đóng gói cũng như kiểm thử phức tạp. Khi đầu tư dồn vào những sản phẩm có giá trị cao hơn, nguồn cung dành cho DRAM PC thông thường, đặc biệt là các dòng cũ, có thể bị thu hẹp. Vì vậy, một linh kiện đã lỗi thời về mặt công nghệ không nhất thiết trở nên rẻ hơn; nó có thể trở nên khan hiếm hơn.

TrendForce cho biết tình trạng thiếu hụt bộ nhớ tiêu dùng vẫn tiếp diễn trong tháng 8, dù sức chống chịu về chi phí của bên mua đã bắt đầu làm chậm tốc độ tăng giá. 8 Nói cách khác, giá tăng chậm lại không đồng nghĩa với việc giá đã giảm hoặc nguồn cung đã trở lại bình thường.

Hợp đồng dài hạn tạo lợi thế lớn cho các “ông lớn” AI

HBM cho thấy rõ nhất sự phân tầng mới của thị trường. Theo các nguồn tin trong ngành, bộ phận bộ nhớ của Samsung đã phân bổ khoảng 70% năng lực sản xuất đến năm 2031 cho các thỏa thuận dài hạn, với Nvidia, Microsoft và Google nằm trong số các đối tác được nêu tên. 39

Một sản phẩm HBM3E dung lượng 36GB được báo giá khoảng 2.100 USD trên thị trường giao ngay, cao hơn khoảng bốn đến năm lần so với mức giá trong các hợp đồng dài hạn. 39

Một số nguồn đưa ra khoảng giá hợp đồng hẹp hơn, ở mức 500–700 USD cho mỗi stack 36GB, nhưng con số này chưa được xác nhận nhất quán bằng nhận định rộng hơn rằng giá giao ngay cao gấp nhiều lần giá hợp đồng. 36 Điểm chắc chắn hơn nằm ở “phí tiếp cận”: những khách hàng cam kết mua số lượng lớn có nguồn cung và giá dễ dự đoán hơn đáng kể so với bên phải mua trên thị trường mở.

Đây là nền kinh tế bộ nhớ hai tầng. Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn có thể ký hợp đồng nhiều năm để lên kế hoạch mở rộng hạ tầng AI. Trong khi đó, nhà sản xuất PC, nhà cung cấp module và doanh nghiệp nhỏ hơn có thể phải chấp nhận giá cao, hạn ngạch thấp hơn hoặc cả hai.

Người dùng không mua phần cứng AI vẫn bị ảnh hưởng

Người dùng phổ thông không cần sở hữu bộ tăng tốc AI mới cảm nhận tác động. Cùng một hệ sinh thái sản xuất đang phải phân bổ năng lực giữa HBM, DRAM máy chủ, DRAM PC và các sản phẩm bộ nhớ khác.

Dữ liệu bán lẻ cho thấy chi phí đang truyền xuống người mua. Chỉ số giá DDR5 tại Đức trong tháng 8 đạt 486% so với mức cơ sở tháng 7/2025. Con số này có nghĩa là mức giá được theo dõi cao khoảng 4,86 lần mức cơ sở, chứ không phải giá tăng thêm 486% chỉ trong một tháng. 54

Một khảo sát khác cũng đưa chỉ số DDR5 lên khoảng 4,9 lần mức trước đó, cho thấy quy mô biến động nhưng chỉ phản ánh một thị trường được theo dõi cụ thể, không phải mọi bộ kit DDR5 trên toàn cầu. 57

Với người mua, tác động có thể bao gồm:

• RAM và máy tính lắp sẵn đắt hơn;
• ít cấu hình giá rẻ hơn hoặc dung lượng bộ nhớ thấp hơn trong cùng tầm giá;
• các hệ thống dùng SSD có thể tăng giá nếu chi phí NAND cũng đi lên;
• người dùng trì hoãn nâng cấp và kéo dài thời gian sử dụng thiết bị hiện tại;
• nhu cầu đối với máy tân trang hoặc máy đã qua sử dụng tăng lên.

Giá bán lẻ sẽ không tăng hoàn toàn đồng bộ với giá hợp đồng chip. Nhà bán hàng có thể còn hàng tồn, sử dụng cơ chế phòng hộ giá hoặc tạm thời tự hấp thụ một phần chi phí. Tuy nhiên, nếu chi phí linh kiện tăng kéo dài, áp lực cuối cùng sẽ dồn vào giá máy, cấu hình sản phẩm hoặc biên lợi nhuận của nhà sản xuất.

Phân khúc PC giá rẻ có nguy cơ bị loại bỏ trước tiên

Các mẫu máy phổ thông dễ bị tổn thương nhất vì chi phí bộ nhớ chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất, trong khi nhà sản xuất lại có ít dư địa để hấp thụ khoản tăng giá.

Gartner dự báo tổng chi phí DRAM và SSD có thể tăng khoảng 130% vào cuối năm 2026 so với năm 2025. Theo kịch bản này, giá PC trung bình sẽ tăng khoảng 17%, còn lượng PC xuất xưởng trên toàn cầu giảm 10,4%. 18

Gartner cũng ước tính bộ nhớ có thể chiếm 23% tổng chi phí linh kiện của một chiếc PC trong năm 2026, tăng từ 16% vào năm 2025. 18 Trên cơ sở đó, hãng cảnh báo phân khúc PC giá dưới 500 USD có thể biến mất vào năm 2028. 21

Đây vẫn là các dự báo, không phải kết quả đã xảy ra. Nếu nguồn cung mở rộng, nhu cầu AI giảm tốc hoặc người mua phản ứng mạnh hơn với giá cao, diễn biến thực tế có thể khác. Dù vậy, cơ chế kinh tế khá rõ ràng: khi một chiếc laptop biên lợi nhuận thấp trở nên đắt hơn đáng kể để sản xuất, nhà sản xuất phải tăng giá, cắt giảm cấu hình, chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn hoặc ngừng bán sản phẩm đó.

Doanh thu có thể tăng dù lượng PC bán ra giảm

Ảnh hưởng đối với ngành PC vì thế phức tạp hơn một đợt sụt giảm doanh thu đơn giản. Các hãng có thể tăng giá bán, ưu tiên những mẫu cao cấp hoặc đẩy mạnh cấu hình có giá trị cao hơn. Doanh thu nhờ đó vẫn có thể tăng dù số lượng máy bán ra giảm.

Nhưng đây không phải là tăng trưởng lành mạnh về sản lượng. Nó phản ánh việc một phần lớn hơn của chi phí hệ thống được chuyển sang người mua, trong bối cảnh họ có ít lựa chọn giá rẻ hơn.

Phản ứng dễ xảy ra nhất là trì hoãn mua mới. Người dùng và doanh nghiệp có thể tiếp tục dùng máy hiện tại lâu hơn, chọn ít RAM hoặc dung lượng lưu trữ thấp hơn, mua máy tân trang hoặc chỉ thay máy khi thiết bị cũ hỏng hoàn toàn.

Gartner ước tính tuổi thọ PC của người tiêu dùng có thể kéo dài khoảng 20% vào cuối năm 2026. Tuy nhiên, đây nên được hiểu là một kịch bản dự báo, chưa phải kết quả đã được xác lập trên thị trường. 18

NAND sẽ không nhất thiết tăng giá giống DRAM

“Thiếu bộ nhớ” là cách gọi chung, không có nghĩa mọi sản phẩm bộ nhớ và lưu trữ đều biến động theo cùng một hướng. DRAM và NAND phục vụ các nhóm sản phẩm cũng như mô hình nhu cầu khác nhau.

Một số dòng flash chuyên biệt hoặc đời cũ có thể khan hiếm ngay cả khi nhu cầu tiêu dùng phổ thông suy yếu. Giá SSD cũng có thể diễn biến khác giá DRAM PC. Vì vậy, cần theo dõi từng sản phẩm thay vì suy luận rằng giá DDR4 tăng đồng nghĩa mọi loại SSD hay flash đều sẽ tăng tương tự.

Điều giá DDR4 cho thấy là nguồn cung có thể thắt chặt rất nhanh khi các nhà sản xuất ưu tiên phân khúc khác và người mua cùng tranh giành phần năng lực còn lại.

Những chỉ dấu cần theo dõi

Các dữ liệu quan trọng không chỉ là mức giá của tháng kế tiếp. Thị trường sẽ phụ thuộc nhiều vào những yếu tố sau:

1. Đàm phán giá hợp đồng PC DRAM: các đợt tăng tiếp theo cho thấy áp lực nguồn cung vẫn đang truyền sang nhà sản xuất PC.
2. Phân bổ HBM và tỷ lệ nguồn cung đã được ký hợp đồng: càng nhiều hợp đồng dài hạn, khoảng cách giữa khách hàng được bảo đảm nguồn cung và người mua trên thị trường giao ngay càng lớn.
3. Đầu tư vào DRAM thông thường: thị trường chỉ hạ nhiệt nếu các nhà sản xuất bổ sung đủ năng lực ngoài HBM và DRAM máy chủ.
4. Mức độ chuyển chi phí sang bán lẻ: giá module và PC sẽ cho thấy các hãng có thể hấp thụ chi phí tăng thêm đến đâu.
5. Hành vi nâng cấp: chu kỳ thay máy dài hơn và nhu cầu yếu đi ở phân khúc giá rẻ sẽ cho thấy thị trường đang mất nhu cầu thực, thay vì đạt trạng thái cân bằng lành mạnh.

Vấn đề cốt lõi không chỉ là AI đang cần bao nhiêu bộ nhớ, mà là ai được quyền tiếp cận nguồn cung trước. Các tập đoàn công nghệ lớn có thể khóa trước nguồn cung bằng hợp đồng nhiều năm, còn người mua PC tiêu dùng phải gánh hậu quả của thị trường còn lại: giá cao hơn, ít cấu hình bình dân hơn và thời gian sử dụng máy kéo dài hơn.

Cho đến khi nguồn cung DRAM và NAND thông thường bắt kịp, hoặc nhu cầu hạ tầng AI giảm bớt, người mua PC nhiều khả năng vẫn đứng ở phía ít được bảo vệ hơn của thị trường.