Châu Âu bước vào mùa đông với vùng đệm khí đốt mỏng hơn nhiều

Châu Âu đang tiến gần mùa sưởi ấm 2026–2027 với “tấm đệm” khí đốt mỏng hơn thông thường. Kho dự trữ không phải toàn bộ hệ thống cung ứng: châu Âu vẫn có năng lực nhập khẩu và tái hóa khí LNG đáng kể. Tuy nhiên, đây là nguồn dự phòng linh hoạt để đáp ứng nhu cầu tăng mạnh khi trời lạnh. Khi tồn kho thấp và LNG bị gián đoạn, an ninh nguồn cung phụ thuộc nhiều hơn vào thời tiết cũng như việc các chuyến hàng nhập khẩu đến đúng nhịp. 5458

Con số 68% chưa nói hết vấn đề

Tính đến ngày 14/9, các kho khí đốt của EU đầy khoảng 68%, tương đương gần 772 TWh. Mức này thấp hơn trên 16 điểm phần trăm so với trung bình 5 năm tại cùng thời điểm, đồng thời kém xa ngưỡng 90% mà EU thường hướng tới trước mùa đông. 452

Mốc 90% không phải hạn chót cứng theo kiểu “đạt hoặc không đạt”. Khung quy định của EU cho phép sai số 10 điểm phần trăm, tức mức 80% vẫn có thể được xem là tuân thủ; thời gian đánh giá kéo dài từ ngày 1/10 đến ngày 1/12. Dù vậy, mức xuất phát thấp hơn vẫn đồng nghĩa biên độ ứng phó nhỏ hơn nếu nhu cầu tăng hoặc nguồn nhập khẩu gặp trục trặc. 5

Các dự báo được truyền thông thị trường dẫn lại đưa mức dự trữ vào ngày 1/11 trong khoảng 69%–75% nếu điều kiện bơm thêm khí khó khăn. Trong kịch bản thuận lợi trước đó, Wood Mackenzie ước tính mức tối đa chỉ là 75%, trong khi trung bình 5 năm cho ngày này là 90%. Đây là các kịch bản, không phải dự báo chắc chắn, nhưng cho thấy vùng đệm mà châu Âu có thể mang vào mùa đông đang thu hẹp. 441

Rủi ro nằm ở những ngày nhu cầu đạt đỉnh

Kho dự trữ không chỉ cung cấp khối lượng khí cho cả mùa, mà còn có vai trò cung cấp nhanh khi nhu cầu sưởi ấm tăng vọt. Trong các mùa đông gần đây, lượng khí rút từ kho chiếm 20%–33% tổng nguồn cung ròng của EU trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 3. 54

Khả năng linh hoạt này suy yếu khi kho dần cạn. Phân tích được Anadolu Agency dẫn lại cho thấy công suất rút khí bắt đầu giảm đáng kể khi tồn kho xuống dưới khoảng 40%, và suy giảm mạnh khi dưới 20%. 52 Nói cách khác, một đợt rét kéo dài có thể gây áp lực lên lượng khí có thể cung cấp mỗi ngày trước cả khi châu Âu thực sự cạn khí.

Mức dự trữ cũng không đồng đều giữa các nước. Đức đạt khoảng 55,8% và Hà Lan 52,5%, đều thấp hơn mức bình quân toàn EU. 9 Hà Lan đã hạ mục tiêu lấp đầy kho quốc gia xuống 64%, với lý do giảm áp lực tăng giá trên thị trường bán buôn; dự trữ của nước này khi đó được báo cáo ở mức khoảng 52%. 6

LNG Qatar gián đoạn khiến việc bơm đầy kho khó hơn

Vị thế tồn kho yếu của châu Âu xuất hiện đúng lúc LNG Qatar chịu cú gián đoạn lớn. Các cuộc tấn công của Iran đã làm hư hại 2 trong số 14 dây chuyền LNG của Qatar, khiến công suất khoảng 12,8 triệu tấn mỗi năm — tương đương gần 17% năng lực xuất khẩu LNG của nước này — phải ngừng hoạt động. QatarEnergy cho biết việc sửa chữa có thể mất từ 3 đến 5 năm. 1828

Tác động không chỉ nằm ở công suất hư hại. QatarEnergy đã gia hạn gián đoạn giao hàng liên quan đến điều khoản bất khả kháng đến đầu tháng 11 đối với một số khách hàng, trong đó có 5 chuyến hàng dự kiến giao cho công ty điện lực Edison của Italy từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 11. Hoạt động vận chuyển LNG thường lệ qua eo biển Hormuz cũng được ghi nhận là phần lớn bị đình trệ. 2022

Thời điểm này đặc biệt nhạy cảm vì cuối mùa hè và mùa thu thường là giai đoạn châu Âu cạnh tranh để hoàn tất việc bơm đầy kho. Các chuyến hàng Qatar bị mất hoặc chậm khiến người mua châu Âu phải phụ thuộc nhiều hơn vào LNG thay thế và nguồn khí qua đường ống.

Có phương án thay thế, nhưng không rẻ và không vô hạn

Châu Âu không thiếu hạ tầng. Gas Infrastructure Europe ước tính EU có công suất tái hóa khí LNG khoảng 1.600 TWh, tương đương xấp xỉ 145 tỷ m³, cùng năng lực lưu trữ khoảng 1.131 TWh. 58 LNG Mỹ và khí đường ống từ Na Uy có thể bù đắp một phần thiếu hụt, song châu Âu phải cạnh tranh với các khách mua trên toàn cầu để giành các lô hàng linh hoạt.

Cạnh tranh đang tăng. Reuters đưa tin QatarEnergy cũng đàm phán các hợp đồng LNG Mỹ nhiều năm, kéo dài đến năm 2031, nhằm thay thế công suất bị mất ở Ras Laffan. 17 Điều này không có nghĩa châu Âu không thể mua được khí, nhưng các lô hàng biên có thể cần mức giá cao hơn mới được hút về châu Âu.

Thị trường đã phản ánh căng thẳng đó. Đầu tháng 9, hợp đồng TTF Hà Lan — chuẩn tham chiếu giá khí của châu Âu — được giao dịch ngay dưới 74 euro/MWh, trong bối cảnh nguồn Qatar gián đoạn nghiêm trọng và tồn kho EU thấp hơn bình thường. 33 Mức giá trên 100 euro/MWh nên được xem là kịch bản căng thẳng, không phải dự báo cơ sở: khả năng này nhiều khả năng cần sự kết hợp của thời tiết lạnh hơn, Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, nhu cầu LNG toàn cầu mạnh hoặc thêm một cú sốc nguồn cung khác.

Nguồn cung mới khó kịp hỗ trợ mùa đông này

Khả năng thế giới tăng nhanh nguồn cung là hạn chế. Wood Mackenzie cho biết các dự án mới của Qatar chưa được dự kiến khôi phục đủ công suất trước nửa cuối năm 2027, đồng thời nhận định tăng trưởng nguồn LNG trong 12 tháng kế tiếp là hạn chế. 41 Vì thế, cán cân cung cầu mùa đông 2026–2027 chủ yếu phụ thuộc vào các tuyến cung ứng hiện có vận hành ổn định, thay vì chờ khối lượng mới lớn xuất hiện kịp thời.

Nếu mùa đông khắc nghiệt, điều gì sẽ xảy ra?

Một mùa đông gần mức bình thường vẫn có thể kiểm soát được nếu dòng LNG phục hồi, nguồn hàng từ Mỹ tiếp tục đến, khí đường ống từ Na Uy và các nguồn khác ổn định, đồng thời nhu cầu được kiềm chế. Điểm then chốt là châu Âu sẽ có ít dư địa hơn để hấp thụ một bất ngờ.

Nếu rét đậm hoặc lạnh kéo dài, mức tồn kho đầu mùa thấp sẽ khiến tốc độ rút khí tăng nhanh và nhu cầu mua khí giao ngay đắt đỏ hơn. Reuters nhận định vị thế dự trữ thấp khiến châu Âu dễ đối mặt các đợt tăng giá trong mùa đông, đồng thời lưu ý lượng khí rút từ kho có thể đáp ứng đến 30% mức tiêu thụ trong một mùa đông bình thường. 49

Sự điều chỉnh đầu tiên có nhiều khả năng diễn ra về mặt kinh tế, thay vì cắt giảm ngay cho hộ gia đình. Các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng sẽ chịu rủi ro lớn nhất từ chi phí khí đốt và điện tăng cao. Với hộ dân, áp lực giá bán buôn kéo dài có thể đi vào hóa đơn sưởi, giá điện và lạm phát. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc thời tiết, cơ chế giá bán lẻ và các biện pháp hỗ trợ của chính phủ.

Kết luận

Hệ thống khí đốt châu Âu bền vững hơn những gì riêng tỷ lệ dự trữ thể hiện, nhờ hạ tầng nhập khẩu và nhiều tuyến cung ứng. Nhưng với kho đầy khoảng 68% vào giữa tháng 9, dự trữ không còn là vùng đệm thoải mái như các năm gần đây. Triển vọng đã chuyển từ “đủ dùng nhưng đắt đỏ” sang “có thể quản lý được, nếu thời tiết và nguồn cung cùng thuận lợi”. 458