Xuất khẩu Trung Quốc chuyển trục sang phần cứng AI, công nghệ xanh và sản xuất tiên tiến

Cỗ máy xuất khẩu của Trung Quốc đang đổi “số”. Tăng trưởng thương mại trong 7 tháng đầu năm 2026 ngày càng được dẫn dắt bởi phần cứng công nghệ, máy móc, xe điện và các sản phẩm xanh, thay vì chỉ dựa vào việc mở rộng các lô hàng truyền thống có giá trị gia tăng thấp.

Sự chuyển dịch này giúp các nhà sản xuất Trung Quốc duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh rào cản thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu bất ổn. Nhưng mặt khác, nó cũng khiến thành công xuất khẩu của Trung Quốc có tác động lớn hơn đến các đối thủ và các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới.

Các con số chính: thương mại tăng mạnh, nhập khẩu tăng nhanh hơn

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc đạt 30,13 nghìn tỷ nhân dân tệ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu tăng 14%, lên 17,44 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong khi nhập khẩu tăng 22%, đạt 12,69 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Chênh lệch này đáng chú ý. Xuất khẩu vẫn tăng mạnh, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn cho thấy đà mở rộng không chỉ là làn sóng hàng hóa một chiều chảy ra nước ngoài. Diễn biến này cũng phản ánh nhu cầu đối với nguyên liệu, thiết bị và hàng hóa phục vụ hệ thống công nghiệp rộng lớn của Trung Quốc. Riêng trong tháng 7, tổng kim ngạch thương mại tính theo nhân dân tệ đạt 4,66 nghìn tỷ nhân dân tệ, theo dữ liệu hải quan.

Tính theo USD, xuất khẩu tháng 7 tăng 23,9% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 27% của tháng 6 nhưng vượt dự báo 22,2% được Reuters dẫn lại. Kết quả này cho thấy nhu cầu bên ngoài vẫn là điểm tựa quan trọng của nền kinh tế, ngay cả khi cơ cấu nhu cầu đang thay đổi.

Hàng cơ điện trở thành trụ cột của cơ cấu xuất khẩu

Thay đổi mang tính cơ cấu rõ nhất nằm ở tỷ trọng các sản phẩm cơ điện. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu nhóm hàng này đạt 11,12 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 21,2% so với cùng kỳ và chiếm 63,8% tổng kim ngạch xuất khẩu—tăng 3,8 điểm phần trăm so với một năm trước.

Nhóm này bao gồm nhiều sản phẩm công nghiệp và công nghệ, từ thiết bị điện tử, xe điện, pin lithium, thiết bị điện gió đến robot công nghiệp và máy in 3D. Đà tăng cho thấy Trung Quốc đang xuất khẩu ngày càng nhiều thiết bị và linh kiện gắn với quá trình nâng cấp công nghiệp, chứ không chỉ là hàng tiêu dùng hoàn chỉnh.

Đây là khác biệt quan trọng về năng lực cạnh tranh. Một nền tảng sản xuất rộng có thể kết hợp nhà cung ứng linh kiện, máy móc chuyên dụng, logistics và kỹ thuật theo cách mà các đối thủ khó tái tạo trong thời gian ngắn. Một nghiên cứu của BEA Economic Research liên hệ sức mạnh xuất khẩu của Trung Quốc với nâng cấp công nghiệp, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và đa dạng hóa thương mại, ngay cả trong bối cảnh đồng nhân dân tệ lên giá.

Phần cứng AI tạo cú hích mạnh trong ngắn hạn

Sự mở rộng của hạ tầng AI trên toàn cầu đang tạo thêm nhu cầu đối với chip, máy tính và các linh kiện liên quan. Reuters đưa tin giá trị xuất khẩu chất bán dẫn của Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm gần như tăng gấp đôi so với một năm trước, trong khi xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao tăng khoảng 41%. Theo Hong Kong Free Press, xuất khẩu máy tính và linh kiện liên quan cũng tăng 45,2% trong cùng kỳ.

Báo cáo chính thức của Trung Quốc cho biết xuất khẩu robot công nghiệp và máy in 3D trong tháng 7 tăng hơn 50% so với cùng kỳ, đóng góp gần 60% mức tăng tổng xuất khẩu của tháng.

Các số liệu này cho thấy hai tầng động lực. Tầng thứ nhất mang tính chu kỳ: làn sóng đầu tư vào AI đang nhanh chóng tạo đơn hàng cho chip, máy chủ và phần cứng liên quan. Tầng thứ hai mang tính cơ cấu: robot, thiết bị công nghiệp và điện tử là những năng lực có thể hỗ trợ quá trình chuyển dịch rộng hơn sang sản xuất giá trị cao.

Tuy nhiên, yếu tố thời điểm cũng cần được tính đến. Reuters cho biết một số nhà xuất khẩu đã đẩy nhanh việc giao hàng sang Mỹ trước khả năng thuế quan tăng. Vì vậy, không nên mặc nhiên xem tốc độ tăng đột biến trong tháng 7 là mức tăng bền vững; một phần có thể phản ánh việc doanh nghiệp chủ động xử lý rủi ro chính sách và lịch giao hàng.

Điện hóa mở rộng câu chuyện xuất khẩu xanh

Xe điện, pin lithium và tua-bin gió đang trở thành những nhóm hàng xanh, ít phát thải hỗ trợ quá trình nâng cấp xuất khẩu. Dữ liệu hải quan được tổng hợp cho thấy trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu xe điện tăng 71,2%, pin lithium tăng 35,8% và tua-bin gió tăng 34,8%.

Các sản phẩm này kết nối quy mô sản xuất của Trung Quốc với quá trình điện hóa đang diễn ra trên toàn cầu. Chúng cũng cho thấy câu chuyện xuất khẩu ngày nay ngày càng xoay quanh cả một hệ thống công nghiệp: xe điện cần pin và linh kiện, còn năng lượng tái tạo cần thiết bị, bộ điện công suất và bí quyết sản xuất.

Cơ hội này đi kèm cái giá về chính sách thương mại. Khi xe điện, thiết bị công nghiệp và sản phẩm năng lượng sạch của Trung Quốc tăng hiện diện, các đối tác thương mại phải chịu thêm sức ép đối với nhà sản xuất trong nước. Họ có thể phản ứng bằng thuế quan, hạn chế hoặc các biện pháp phòng vệ khác. Chính năng lực cạnh tranh thúc đẩy xuất khẩu cũng có thể làm sâu sắc thêm tranh cãi về tiếp cận thị trường, trợ cấp, công suất công nghiệp và an ninh công nghệ.

Vì sao cơ cấu mới vừa bền bỉ hơn, vừa dễ bị nhắm đến hơn?

Một rổ hàng xuất khẩu thiên về công nghệ và máy móc có thể chống chịu tốt hơn rổ hàng tập trung vào các sản phẩm cơ bản, giá trị thấp, vì một số lý do:

• Nhu cầu có tính toàn cầu: Hạ tầng AI, điện tử, tự động hóa công nghiệp và giao thông điện hóa đang được phát triển tại nhiều thị trường.
• Giá trị được phân bổ trên nhiều mắt xích: Trung Quốc xuất khẩu cả linh kiện, thiết bị và công nghệ sản xuất, bên cạnh sản phẩm hoàn chỉnh.
• Các năng lực sản xuất bổ trợ lẫn nhau: Mạng lưới nhà cung ứng dày đặc và đầu tư liên tục giúp doanh nghiệp thích ứng với thay đổi về nhu cầu sản phẩm và điều kiện logistics.
• Thương mại được đa dạng hóa: Các báo cáo về số liệu tháng 1–7 cho thấy xuất khẩu sang Đông Nam Á tăng đặc biệt mạnh, trong khi xuất khẩu sang Liên minh châu Âu cũng tăng.

Dù vậy, khả năng chống chịu không đồng nghĩa với miễn nhiễm. Các ngành giá trị cao thường nhạy cảm về chính trị hơn hàng sản xuất truyền thống. Chất bán dẫn, thiết bị trung tâm dữ liệu, pin, xe điện và phần cứng năng lượng tái tạo có thể trở thành mục tiêu của kiểm soát xuất khẩu, điều tra thuế quan hoặc hạn chế mua sắm công chính vì tầm quan trọng chiến lược của chúng.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc trong tháng 7 đạt 112,5 tỷ USD, theo The New York Times. Con số này lý giải vì sao thành tích xuất khẩu của nước này tiếp tục thu hút sự chú ý từ các đối tác thương mại. Xuất khẩu mạnh có thể bảo vệ tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng mất cân đối thương mại lớn hơn cũng có nguy cơ khiến môi trường bên ngoài trở nên đối đầu hơn.

Bài toán nhu cầu trong nước vẫn chưa được giải quyết

Đà nâng cấp xuất khẩu đã giúp bù đắp nhu cầu nội địa yếu. Ngân hàng Thế giới cho biết nhu cầu bên ngoài mạnh đối với hàng hóa sử dụng nhiều công nghệ đã duy trì động lực xuất khẩu và giúp bù đắp sự suy yếu trong nước; cơ quan này cũng cho biết hàng chế tạo công nghệ cao chiếm hơn một phần ba rổ hàng xuất khẩu của Trung Quốc trong giai đoạn tháng 1–5.

Đây là sự hỗ trợ đáng kể, nhưng cũng là một điểm dễ tổn thương. Nếu nhà sản xuất phụ thuộc nhiều vào người mua nước ngoài trong khi tiêu dùng nội địa trầm lắng, thay đổi về thuế quan, quy định hoặc đầu tư toàn cầu có thể nhanh chóng truyền ngược về các nhà máy và việc làm. Reuters cũng mô tả làn sóng xuất khẩu đang làm sâu sắc hơn sự phụ thuộc của nhà sản xuất vào nhu cầu nước ngoài, trong khi các nhà hoạch định chính sách tiếp tục tìm cách thúc đẩy nhu cầu trong nước.

Vì vậy, tái cân bằng bền vững cần cả hai vế: tiếp tục đổi mới và duy trì năng lực cạnh tranh sản xuất, đồng thời củng cố tiêu dùng nội địa. Nâng cấp xuất khẩu có thể duy trì tăng trưởng, nhưng không thể tự mình thay thế một quá trình phục hồi tiêu dùng trên diện rộng.

Dữ liệu nói gì về việc hội nhập chuỗi cung ứng ở nước ngoài?

Các số liệu hiện có cho thấy xuất khẩu của Trung Quốc tăng ở nhiều nhóm sản phẩm và thị trường. Tuy nhiên, riêng các số liệu đó chưa đủ để xác định mức độ từng doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển hoạt động sản xuất, phân phối hoặc dịch vụ sau bán hàng ra nước ngoài.

Đây là khác biệt quan trọng khi đánh giá khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Đa dạng hóa điểm đến có thể giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, còn nhà máy và mạng lưới dịch vụ ở nước ngoài có thể hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với thuế quan và yêu cầu địa phương. Dù vậy, các tuyên bố cụ thể về việc dịch chuyển sản xuất theo từng quốc gia hoặc các dự án đầu tư ở nước ngoài của doanh nghiệp có tên rõ ràng cần hồ sơ công ty, dữ liệu đầu tư và bằng chứng hải quan song phương—những thông tin không có trong tài liệu hiện có.

Kết luận có cơ sở nhất là thương mại Trung Quốc đang cho thấy sự hội nhập quốc tế tiếp tục diễn ra song song với nâng cấp xuất khẩu, thay vì đơn giản rút lui khỏi toàn cầu hóa. Mức độ và hiệu quả của quá trình hội nhập ở nước ngoài vẫn cần được nghiên cứu sâu hơn ở cấp doanh nghiệp và quốc gia.

Thách thức chính sách: nâng cấp mà không làm phản ứng đối đầu lan rộng

Bảy tháng đầu năm 2026 cho thấy một ưu tiên chính sách rõ ràng: duy trì năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới, sản xuất công nghệ cao, công nghệ xanh và chuỗi cung ứng bền bỉ hơn, đồng thời tạo thêm động lực cho nhu cầu nội địa.

Chiến lược này chứa đựng một mâu thuẫn nội tại. Doanh nghiệp Trung Quốc càng thành công trong những lĩnh vực quan trọng với kinh tế toàn cầu, tăng trưởng của họ càng dễ làm dấy lên lo ngại về công suất dư thừa, trợ cấp, tiếp cận thị trường và công nghệ nhạy cảm. Trong khi đó, nếu nhu cầu nước ngoài chậm lại, nền kinh tế sẽ khó hấp thụ cú sốc hơn khi tiêu dùng trong nước chưa cải thiện đủ mạnh.

Câu chuyện trung tâm vì thế không chỉ là Trung Quốc xuất khẩu nhiều hơn. Đó là Trung Quốc đang xuất khẩu một cơ cấu hàng hóa khác—ngày càng gắn với hạ tầng AI, tự động hóa công nghiệp và điện hóa. Sự chuyển dịch này củng cố vị thế sản xuất của Trung Quốc, nhưng đồng thời đưa các nhà xuất khẩu nước này vào tâm điểm của giai đoạn cạnh tranh thương mại toàn cầu tiếp theo.