Ba mốc thời gian trong kế hoạch điện hạt nhân cho AI của Trung Quốc

Nếu nhu cầu điện cho AI tăng nhanh, Trung Quốc sẽ lấy điện từ đâu? Câu trả lời trước mắt nằm ở các lò phản ứng phân hạch thông thường, không phải những cỗ máy nhiệt hạch còn trong phòng thí nghiệm. Trung Quốc đang theo đuổi cả lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và nhiệt hạch, nhưng mỗi hướng có một lịch trình khác nhau.4719

774 TWh là dự báo cho toàn bộ trung tâm dữ liệu

Theo Wood Mackenzie, lượng điện tất cả trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc sử dụng có thể tăng khoảng bốn lần, lên 774 terawatt-giờ (TWh) vào năm 2030, tương đương khoảng 6% tổng điện năng tiêu thụ của cả nước. AI là một động lực khiến vấn đề nguồn điện được chú ý, song con số này không chỉ tính các tác vụ AI. Đây cũng là dự báo, không phải mức tiêu thụ chắc chắn sẽ xảy ra.14 Mở rộng nguồn điện ít phát thải phù hợp với mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2060 mà Trung Quốc đã đề ra.1

Nguồn điện gần nhất: lò phân hạch đang có và đang xây

Trung Quốc được ghi nhận có 64 lò phản ứng hạt nhân đang vận hành và 38 lò đang xây dựng; nhóm thứ hai có tổng công suất gần 40 gigawatt (GW).4 So với các nhà máy nhiệt hạch mới ở giai đoạn đề xuất, chương trình xây dựng này có liên quan trực tiếp hơn đến nhu cầu điện đang tiến tới năm 2030. Tuy nhiên, không nên hiểu toàn bộ công suất mới sẽ dành riêng cho trung tâm dữ liệu: các cơ sở này sử dụng điện từ hệ thống rộng hơn.414

Junhe Nuclear: mục tiêu SMR trình diễn vào năm 2031

Junhe Nuclear, công ty có trụ sở tại Thượng Hải, được đưa tin đã huy động 300 triệu nhân dân tệ vốn đầu tư mạo hiểm. Công ty đang thiết kế dự án lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) trình diễn đầu tiên, với mục tiêu vận hành khoảng năm 2031; họ cũng đã đề cập khả năng tận dụng địa điểm và nhân lực từ các nhà máy điện than cũ.717

Điểm dễ nhầm là SMR của Junhe vẫn dùng phân hạch. Nó không phải loại thiết bị nhiệt hạch quy mô nhỏ, phân tán mà NovaFusionX đang theo đuổi. Mốc 2031 là mục tiêu phát triển, không có nghĩa nhà máy đã hoàn thành hay đang phát điện.717

NovaFusionX: tiền đầu tư lớn, điện thương mại vẫn là bài toán khác

NovaFusionX được đưa tin đã huy động tổng cộng 2,4 tỷ nhân dân tệ: 500 triệu ở vòng đầu tư thiên thần, 700 triệu ở vòng Angel+ và 1,2 tỷ qua các vòng trước Series A.18 Công ty phát triển hướng nhiệt hạch dùng cấu hình từ trường đảo chiều, đặt mục tiêu tạo plasma đầu tiên trước cuối năm 2026 và đạt mức thu năng lượng ròng trong thí nghiệm vào năm 2029. Nhà sáng lập đã nêu tham vọng rút thời gian thương mại hóa xuống còn 5–10 năm.1819

Những mốc đó không đồng nghĩa với một nhà máy điện hoạt động ổn định. Tạo plasma cho thấy thiết bị đạt được một bước thử nghiệm; kết quả thu năng lượng ròng trong thí nghiệm vẫn chưa giải quyết xong việc tạo ra điện hữu dụng, liên tục. Kế hoạch nhà máy điện trình diễn của công ty nằm trong thập niên 2030, nên chưa thể tính nhiệt hạch là nguồn cung chắc chắn cho dự báo nhu cầu năm 2030.1219

Trung Quốc và Mỹ đang có thế mạnh gì?

Trung Quốc có khả năng kết hợp xây dựng lò phản ứng, sản xuất thiết bị trong nước và đầu tư công có phối hợp. Tại một dự án hạt nhân được đưa tin, các nhà cung cấp nội địa đáp ứng hơn 90% thiết bị — một ví dụ, không phải tỷ lệ áp dụng cho mọi dự án.50 Riêng về nhiệt hạch, phân tích của CSIS ước tính Trung Quốc đã huy động ít nhất 6,5 tỷ USD vốn công trong giai đoạn 2023–2025. Quy mô tài trợ không chứng minh điện nhiệt hạch thương mại đã ở gần.33

Mỹ có khu vực doanh nghiệp nhiệt hạch tư nhân đáng kể, gồm cả đầu tư liên quan đến các công ty công nghệ, bên cạnh nghiên cứu liên bang và các chương trình hỗ trợ gắn với mốc phát triển.2732 Lộ trình của chính phủ Mỹ hướng tới triển khai những nhà máy nhiệt hạch giai đoạn đầu vào giữa thập niên 2030, đồng thời chỉ ra các khoảng trống về vật liệu, hạ tầng, chuỗi cung ứng và nhân lực.28 Vì vậy, so riêng mức chi tiêu công không đủ để kết luận nước nào sẽ thương mại hóa trước.

Điều quan trọng nhất là thời điểm có điện: các lò phân hạch đang vận hành và những lò hoàn thành xây dựng có thể đóng góp cho lưới trước; Junhe theo đuổi dự án trình diễn năm 2031; còn NovaFusionX phải vượt qua các mốc thí nghiệm nhiệt hạch. Nhu cầu từ AI giúp lý giải vì sao cả ba hướng đều thu hút đầu tư, nhưng không khiến chúng sẵn sàng phát điện cùng một lúc.4719