Cơn khát bộ nhớ cho AI đang khiến smartphone dưới 100 USD biến mất

Nhu cầu xây dựng hạ tầng AI đang tác động đến thị trường smartphone theo một cách ít ai ngờ tới: làm thiếu bộ nhớ. Các hãng chip nhớ dành nhiều năng lực sản xuất hơn cho HBM (bộ nhớ băng thông cao dùng cùng chip tăng tốc AI) và DRAM máy chủ, vốn có giá trị cao hơn. Hệ quả là nguồn cung DRAM và NAND phổ thông cho điện thoại bị siết lại, và mẫu smartphone mới dưới 100 USD ngày càng khó tồn tại. 1112

Vì sao điện thoại dưới 100 USD lao dốc?

Biên lợi nhuận của smartphone siêu rẻ vốn rất mỏng, nên chỉ một đợt tăng chi phí linh kiện cũng đủ làm bài toán kinh doanh đổ vỡ. Năm 2025, thị trường toàn cầu vẫn xuất xưởng 173 triệu smartphone có giá dưới 100 USD. Nhưng sang quý II/2026, lượng máy thuộc nhóm này giảm gần 60% so với cùng kỳ, theo dữ liệu IDC được CNBC dẫn lại. 7

Điểm mấu chốt là tỷ trọng chi phí bộ nhớ. Omdia ước tính bộ nhớ chiếm gần 60% tổng chi phí linh kiện của smartphone giá dưới 200 USD. Khi giá RAM và bộ nhớ lưu trữ tăng, nhà sản xuất điện thoại 100 USD gần như chỉ còn bốn lựa chọn: chấp nhận lợi nhuận giảm mạnh, hạ cấu hình, tăng giá bán hoặc ngừng bán mẫu máy đó. 7

Tác động đặc biệt nặng ở phân khúc thấp. Counterpoint cho biết một mẫu máy phổ thông dùng 6 GB LPDDR4X và 128 GB eMMC có thể chứng kiến tổng chi phí linh kiện tăng 25% theo quý trong quý I/2026, giả định các chi phí linh kiện khác không đổi. 40

Nhu cầu AI liên quan gì đến chiếc điện thoại giá rẻ?

HBM là loại bộ nhớ chuyên dụng cho các bộ tăng tốc AI, còn DRAM máy chủ phục vụ đợt mở rộng trung tâm dữ liệu. Với nhà sản xuất bộ nhớ, hai thị trường này hấp dẫn hơn nhiều so với bộ nhớ di động phổ thông. Counterpoint xác định việc chuyển năng lực sản xuất sang HBM và DRAM máy chủ là nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng nguồn cung bộ nhớ năm 2026; các hãng điện thoại ở phân khúc thấp chịu áp lực rõ rệt nhất. 11

Mức tăng giá là rất lớn. Counterpoint ghi nhận giá DRAM di động tăng hơn 50% theo quý và NAND flash tăng hơn 90% trong quý I/2026. 40 Omdia sau đó cho biết giá DRAM và NAND trung bình cùng tăng hơn 80% theo quý trong giai đoạn này, rồi tiếp tục tăng trong quý II. 35

Đây không đơn thuần là một đợt tăng giá linh kiện thông thường. Bộ nhớ là thành phần bắt buộc của mọi smartphone, nhưng khi nó chiếm tỷ trọng quá lớn trong giá thành thiết bị rẻ, phân khúc thấp nhất sẽ mất tính khả thi trước tiên.

Thị trường chuyển từ chạy theo sản lượng sang ưu tiên giá trị

Các dự báo ngày càng bi quan khi tình trạng thiếu bộ nhớ kéo dài. Trong triển vọng công bố tháng 8, IDC dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sẽ giảm 16,7% trong năm 2026, xuống chỉ hơn 1 tỷ máy. IDC cho rằng tình trạng thiếu bộ nhớ bắt đầu từ cuối năm 2025, trong khi chi phí NAND và DRAM đã tăng hơn 300% so với cùng kỳ năm trước. 2

Cùng lúc, các hãng điện thoại tăng giá và đẩy mạnh bán sản phẩm có giá trị cao hơn. Omdia dự báo giá bán trung bình toàn cầu sẽ tăng từ 467 USD năm 2025 lên 565 USD năm 2026, tương đương tăng 21%. 35 Con số này phản ánh cả việc chi phí linh kiện được chuyển một phần sang người mua lẫn chiến lược rời xa các mẫu máy biên lợi nhuận thấp.

Với người dùng, tác động dễ thấy là: smartphone mới rẻ nhất ngày càng ít lựa chọn hơn; những lựa chọn còn lại có thể sở hữu RAM hoặc dung lượng lưu trữ thấp hơn so với mức giá tương đương trước đây.

Samsung có lợi thế, nhưng không hoàn toàn miễn nhiễm

Samsung đứng ở cả hai phía của chu kỳ bộ nhớ: mảng bán dẫn hưởng lợi từ nhu cầu chip nhớ phục vụ AI, trong khi mảng điện thoại phải gánh chi phí linh kiện cao hơn.

Trong quý II/2026, bộ phận Device Solutions (DS) của Samsung báo lãi hoạt động 89,2 nghìn tỷ won. Trái lại, các mảng MX và Networks — bao gồm hoạt động điện thoại di động — lỗ hoạt động 0,7 nghìn tỷ won, dù doanh thu tăng. 24

Sự đối lập này cho thấy tích hợp dọc là lợi thế ở cấp tập đoàn, nhưng không xóa được áp lực lợi nhuận của mảng smartphone. Nhờ quy mô, hoạt động bán dẫn và vị thế ở phân khúc cao cấp, Samsung có nhiều dư địa hơn để tập trung vào điện thoại giá trị cao thay vì cạnh tranh thuần túy ở nhóm Android rẻ nhất. Những hãng có sức mua linh kiện mạnh, danh mục cao cấp hoặc tự sản xuất linh kiện vì thế có vị thế tốt hơn trong giai đoạn thiếu hụt.

Các thương hiệu Trung Quốc cũng giảm phụ thuộc vào phân khúc thấp

Xu hướng điều chỉnh danh mục sản phẩm cũng xuất hiện tại Xiaomi. Trong nửa đầu năm 2025, thiết bị dưới 100 USD chiếm 27,7% lượng xuất xưởng toàn cầu của Xiaomi; một năm sau, tỷ trọng này giảm còn 11,2%. 7

Điều đó không đồng nghĩa nhu cầu điện thoại giá phải chăng biến mất. Vấn đề là chi phí linh kiện khiến việc cung cấp một thiết bị mới ở mốc giá cũ trở nên khó khả thi hơn. Với các nhà sản xuất Trung Quốc, bán thêm điện thoại cao cấp và cắt giảm mẫu máy lợi nhuận thấp đang dần là yêu cầu tài chính, không chỉ là chiến lược xây dựng thương hiệu.

Vì sao smartphone siêu rẻ khó sớm trở lại?

Nguồn cung bộ nhớ không thể tăng ngay lập tức. Xây nhà máy mới cần nhiều năm cho xây dựng, lắp đặt thiết bị, thẩm định và tăng dần sản lượng. Samsung cho biết họ dự kiến tình trạng thiếu chip toàn cầu có thể kéo dài đến năm 2028. 17 IDC cũng dự báo giá bộ nhớ còn tiếp tục tăng ít nhất đến năm 2028, dù các hãng đang điều chỉnh danh mục sản phẩm để thích nghi với mặt bằng chi phí cao hơn về cơ cấu. 2

Khi nguồn cung dần cải thiện, tốc độ tăng chi phí có thể chậm lại. Nhưng điều đó không đảm bảo thị trường sẽ quay về thời kỳ smartphone dưới 100 USD phổ biến. Một khi nhà sản xuất đã thu hẹp danh mục giá rẻ và người mua đã quen với mặt bằng giá cao hơn, ngành này có động lực thương mại để duy trì cơ cấu sản phẩm cao cấp hơn.

Tóm lại, AI không làm smartphone kém quan trọng đi. AI đang thay đổi loại smartphone nào còn đáng để sản xuất. Trong năm 2026, bộ nhớ khan hiếm trở thành lợi thế cạnh tranh cho nhà cung cấp chip và là rào cản quyết định với nhà sản xuất điện thoại — đặc biệt là những hãng muốn bán máy ở đáy thị trường. 1112