AI đang thay đổi việc làm ở Singapore — đào tạo lại có theo kịp?

AI bắt đầu tác động trực tiếp đến số lượng việc làm

Trong nhiều năm, trí tuệ nhân tạo (AI) chủ yếu được xem là công cụ giúp tự động hóa từng nhiệm vụ. Nhưng tại Singapore, các diễn biến gần đây cho thấy AI đang bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô nhân sự của doanh nghiệp.

Các công ty công nghệ và ngân hàng toàn cầu đang tái cấu trúc lực lượng lao động để tập trung vào AI — đồng thời cắt giảm những vai trò truyền thống hơn.

Meta: tái cấu trúc để tập trung vào AI

Meta đã bắt đầu thông báo sa thải hàng nghìn nhân viên trên toàn cầu trong một đợt tái cấu trúc nhằm tăng hiệu quả và chuyển nguồn lực sang đầu tư mạnh hơn vào trí tuệ nhân tạo. Thông báo được gửi đầu tiên tới nhân viên tại Singapore — một trong những trung tâm hoạt động của công ty ở châu Á — trước khi mở rộng sang các khu vực khác.

Đợt cắt giảm này được cho là sẽ ảnh hưởng đến các nhóm kỹ sư và phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ đơn giản là cắt giảm nhân sự. Trước đó, Meta cũng đã chuyển khoảng 7.000 nhân viên sang các vai trò liên quan đến AI, bao gồm phát triển trợ lý AI và các ứng dụng sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Điều này phản ánh một xu hướng rộng hơn trong ngành công nghệ: số lượng việc làm tổng thể có thể không tăng nhanh, nhưng cấu trúc công việc đang thay đổi — ít vai trò truyền thống hơn và nhiều vị trí liên quan đến AI hơn.

Ngành ngân hàng cũng chịu áp lực tương tự

Sự thay đổi không chỉ diễn ra trong lĩnh vực công nghệ. Ngành tài chính cũng đang tăng tốc ứng dụng AI để tự động hóa quy trình và giảm chi phí.

Tổng giám đốc Standard Chartered, Bill Winters, cho biết ngân hàng sẽ giảm một số vị trí khi tăng cường sử dụng AI, mô tả đây là việc "giảm vai trò công việc để ưu tiên cho máy móc".

Theo kế hoạch, ngân hàng dự định cắt giảm hơn 15% nhân viên hỗ trợ trước năm 2030 như một phần của chiến lược tự động hóa.

Phát biểu của Winters gây tranh cãi khi ông nói công nghệ sẽ thay thế “nguồn nhân lực giá trị thấp hơn”. Cựu Tổng thống Singapore Halimah Yacob đã chỉ trích cách diễn đạt này là “đáng lo ngại” và “mang tính hạ thấp”, nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp cần đối xử với người lao động bị cắt giảm một cách nhân văn và tôn trọng.

Tranh luận này cho thấy một vấn đề lớn hơn: khi AI tự động hóa các nhiệm vụ lặp lại, cách doanh nghiệp nói về và xử lý việc mất việc làm cũng trở thành vấn đề xã hội và chính trị.

Chiến lược của Singapore: đào tạo lại ở quy mô quốc gia

Singapore từ lâu đã theo đuổi chiến lược áp dụng công nghệ sớm nhưng đồng thời giúp người lao động chuyển sang các công việc có giá trị cao hơn.

Một trong những sáng kiến mới nhất là National AI Impact Programme (NAIIP), do Bộ Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin công bố. Chương trình đặt mục tiêu:

• hỗ trợ 10.000 doanh nghiệp triển khai AI
• đào tạo 100.000 lao động biết cách ứng dụng AI trong công việc trong vòng ba năm tới

Mục tiêu không phải biến tất cả mọi người thành kỹ sư machine learning. Thay vào đó, chính phủ muốn tạo ra lực lượng lao động “song ngữ AI” — những người có chuyên môn ngành nghề nhưng cũng biết sử dụng công cụ AI để cải tiến quy trình và nâng cao năng suất.

Ví dụ, một kế toán, luật sư hay nhân viên chăm sóc khách hàng có thể dùng AI để phân tích dữ liệu, soạn thảo tài liệu hoặc tự động hóa phần việc lặp lại.

Chính phủ thúc ép doanh nghiệp tạo ra việc làm tốt hơn

Lãnh đạo Singapore cũng kêu gọi các doanh nghiệp không chỉ dùng AI để cắt giảm chi phí.

Phó Thủ tướng Gan Kim Yong đã thúc giục các ngân hàng và tổ chức tài chính dùng AI để tạo ra công việc tốt hơn, đồng thời đào tạo nhân viên cho các vai trò có giá trị cao hơn.

Thông điệp này phản ánh một thực tế: chính phủ có thể tài trợ cho các chương trình đào tạo, nhưng doanh nghiệp mới là bên quyết định liệu năng suất tăng lên sẽ dẫn đến thiết kế lại công việc hay cắt giảm nhân sự.

Thách thức lớn nhất: tốc độ

Theo nhiều nhà kinh tế, vấn đề cốt lõi nằm ở tốc độ chuyển đổi. AI có thể tự động hóa công việc rất nhanh, trong khi đào tạo lại lao động và thiết kế lại vai trò công việc thường mất nhiều thời gian hơn.

Ngay cả các chương trình đào tạo lớn cũng không đảm bảo rằng người bị mất việc sẽ nhanh chóng tìm được vị trí mới. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn:

• doanh nghiệp có thiết kế lại công việc để nhân viên giám sát hoặc phối hợp với AI hay không
• các sản phẩm và dịch vụ mới dựa trên AI có tạo ra nhu cầu lao động mới hay không
• các chương trình đào tạo có thực sự dẫn đến chuyển đổi nghề nghiệp, thay vì chỉ cấp chứng chỉ

Nếu các công ty chủ yếu dùng AI để loại bỏ các tầng công việc lặp lại mà không tạo ra vai trò mới, chương trình đào tạo lại có thể khó theo kịp.

Tương lai việc làm: thay đổi chứ không biến mất hoàn toàn

Singapore thường được xem là một trong những quốc gia chuẩn bị sớm nhất cho tác động kinh tế của AI. Sự kết hợp giữa chính sách quốc gia, khuyến khích doanh nghiệp và đào tạo lực lượng lao động quy mô lớn được đánh giá là khá tham vọng trong khu vực.

Tuy vậy, làn sóng sa thải gần đây cũng cho thấy một thực tế: chiến lược toàn cầu của các tập đoàn lớn có thể làm thay đổi thị trường việc làm địa phương nhanh hơn khả năng phản ứng của chính sách quốc gia.

Kịch bản nhiều khả năng không phải là việc làm biến mất hoàn toàn. Thay vào đó, thị trường lao động có thể tiếp tục dịch chuyển: ít công việc dựa trên nhiệm vụ lặp lại, và nhiều vai trò tập trung vào quản lý, ứng dụng hoặc phát triển hệ thống AI.

Câu hỏi then chốt trong những năm tới sẽ là liệu việc đào tạo lại có thể theo kịp — không chỉ về quy mô, mà về tốc độ tái thiết kế công việc trong doanh nghiệp.