Chiến dịch UAV của Ukraine đang làm gián đoạn hệ thống lọc dầu và nguồn cung nhiên liệu của Nga

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine vào hạ tầng dầu mỏ Nga đã trở thành một trong những mặt trận kinh tế quan trọng nhất của cuộc chiến. Đến năm 2026, những đợt tấn công lặp lại vào nhà máy lọc dầu, đường ống và cơ sở xuất khẩu nhiên liệu không chỉ gây hư hại từng địa điểm riêng lẻ mà còn tạo áp lực tích lũy lên toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu của Nga.

Hệ quả thể hiện ở việc nhiều nhà máy lọc dầu phải dừng hoạt động, công suất chế biến giảm, thiếu nhiên liệu cục bộ tại một số khu vực, các lệnh hạn chế xuất khẩu để bảo vệ nguồn cung trong nước và lo ngại tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Nhiều nhà máy lọc dầu lớn buộc phải dừng hoặc giảm công suất

Một số nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga đã tạm thời đóng cửa hoặc giảm mạnh hoạt động sau các cuộc tấn công bằng UAV. Các cơ sở bị ảnh hưởng bao gồm những nhà máy lớn ở Ryazan, Moscow và Kirishi, cùng với các nhà máy tại Yaroslavl và Nizhny Novgorod ở khu vực trung tâm nước Nga.

Giữa tháng 5/2026, nhà máy lọc dầu Ryazan – một trong những cơ sở lớn nhất của Nga – đã phải dừng hoạt động hoàn toàn, trong khi nhà máy lọc dầu Moscow cũng ngừng vận hành và một số cơ sở khác hoạt động với công suất giảm mạnh sau các cuộc tấn công mới.

Tổng công suất của các nhà máy bị gián đoạn trong làn sóng này vượt 83 triệu tấn dầu mỗi năm, tương đương khoảng 238.000 tấn mỗi ngày. Con số đó tương đương khoảng 1/4 tổng công suất lọc dầu của Nga, và thậm chí chiếm tỷ lệ lớn hơn trong sản lượng xăng và dầu diesel.

Vì các cơ sở này sản xuất phần lớn nhiên liệu tinh chế của Nga, ngay cả việc gián đoạn tạm thời cũng có thể ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước, dòng xuất khẩu và tỷ lệ vận hành của toàn bộ ngành lọc dầu.

Chiến dịch tấn công hạ tầng năng lượng ngày càng mở rộng

Quy mô các cuộc tấn công đã tăng đáng kể theo thời gian. Theo tính toán của Reuters, UAV Ukraine đã tấn công ít nhất 16 nhà máy lọc dầu của Nga từ tháng 1 đến tháng 5/2026, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.

Những cuộc tấn công này đã khiến khoảng 700.000 thùng/ngày công suất lọc dầu bị gián đoạn vào các thời điểm khác nhau trong năm.

Các chuyên gia năng lượng cho rằng nhà máy lọc dầu là hệ thống kỹ thuật rất phức tạp. Chỉ cần một đơn vị xử lý hoặc bể chứa quan trọng bị hư hại, toàn bộ cơ sở có thể phải dừng hoạt động trong nhiều tuần để sửa chữa thiết bị chuyên dụng.

Ngoài bản thân nhà máy lọc dầu, các cuộc tấn công còn nhắm vào đường ống, kho chứa và hạ tầng xuất khẩu, làm trầm trọng thêm sự gián đoạn trong hoạt động vận chuyển và chế biến nhiên liệu.

Thiếu nhiên liệu và hạn chế bán xăng tại Sevastopol

Tác động tới nguồn cung đã bắt đầu xuất hiện ở một số khu vực. Tại Sevastopol ở Crimea do Nga kiểm soát, chính quyền đã áp dụng các biện pháp hạn chế bán nhiên liệu sau khi sản lượng từ các nhà máy lọc dầu giảm.

Các quy định bao gồm:

• Giới hạn mua xăng 20 lít cho mỗi xe hoặc mỗi can
• Áp dụng phiếu phân phối (coupon) đối với dầu diesel tại các trạm xăng lớn

Các báo cáo từ thành phố cho biết:

• một số trạm xăng bị thiếu nhiên liệu
• xuất hiện hàng dài xe chờ đổ xăng
• giá bán lẻ tăng lên

Chính quyền địa phương nói rằng thành phố đang gặp “khó khăn về logistics” và áp dụng giới hạn nhằm tránh tình trạng người dân mua tích trữ.

Dù tình trạng thiếu hụt này mang tính cục bộ, nó cho thấy việc gián đoạn nhà máy lọc dầu có thể nhanh chóng chuyển thành vấn đề nguồn cung thực tế – đặc biệt tại những khu vực phụ thuộc vào vận chuyển nhiên liệu từ lãnh thổ Nga.

Nga hạn chế xuất khẩu để bảo vệ thị trường trong nước

Để ổn định thị trường nhiên liệu nội địa, chính phủ Nga đã nhiều lần áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu.

Năm 2026, Moscow thông báo kế hoạch cấm xuất khẩu xăng từ ngày 1/4 đến 31/7 nhằm giữ nhiều nhiên liệu hơn cho thị trường trong nước và tránh nguy cơ tăng giá hoặc thiếu hụt.

Những chính sách như vậy từng được sử dụng trước đây khi các nhà máy lọc dầu gặp gián đoạn hoặc khi nhu cầu trong nước tăng mạnh. Tuy nhiên, việc hạn chế xuất khẩu cũng đồng nghĩa với giảm nguồn thu từ xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ.

Áp lực kinh tế đối với nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ của Nga

Dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ vẫn là trụ cột của nền kinh tế Nga. Thuế và doanh thu xuất khẩu từ ngành năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách liên bang.

Vì vậy, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng có thể gây ra những tác động kinh tế rộng hơn, bao gồm:

• giảm xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ
• tăng chi phí sửa chữa và bảo vệ hạ tầng
• gián đoạn vận chuyển và logistics
• hạn chế sản lượng dầu thô nếu công suất lọc hoặc lưu trữ bị thiếu

Một viện nghiên cứu có liên hệ với Điện Kremlin – Trung tâm Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Dự báo Ngắn hạn (TsMAKP) – cảnh báo rằng các cuộc tấn công bằng UAV vào cảng và nhà máy lọc dầu có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế của Nga bằng cách hạn chế xuất khẩu và sản xuất dầu.

Ý nghĩa chiến lược của các cuộc tấn công

Chiến dịch này cho thấy chiến lược gây áp lực kinh tế lâu dài hơn là phá hủy ngay lập tức. Nga vẫn còn công suất lọc dầu đáng kể và đôi khi có thể bù đắp gián đoạn bằng các nhà máy khác.

Tuy nhiên, các cuộc tấn công lặp lại khiến sự cố xảy ra thường xuyên hơn và làm cho hệ thống khó ổn định. Theo thời gian, điều đó làm tăng chi phí và giảm hiệu quả trên toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Nói cách khác, các đòn tấn công không làm sụp đổ ngành dầu mỏ Nga – nhưng chúng tạo ra “ma sát” liên tục trong các lĩnh vực:

• hoạt động lọc dầu
• vận chuyển và logistics nhiên liệu
• xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ
• nguồn cung nhiên liệu trong nước
• tăng trưởng kinh tế gắn với doanh thu dầu khí

Khó khăn trong việc đo lường tác động thực sự

Việc đánh giá đầy đủ tác động của các cuộc tấn công này không hề dễ. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, Nga đã hạn chế hoặc ngừng công bố nhiều số liệu chi tiết về sản xuất nhiên liệu, khiến việc xác minh độc lập trở nên khó khăn hơn.

Vì vậy, nhiều ước tính về công suất bị gián đoạn hoặc mức giảm sản lượng dựa trên nguồn tin trong ngành, ảnh vệ tinh và tính toán của các hãng tin như Reuters, thay vì dữ liệu chính thức đầy đủ.

Tổng kết

Đến năm 2026, các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã trở thành thách thức thường trực đối với hạ tầng năng lượng Nga. Nhiều nhà máy lọc dầu lớn phải tạm dừng hoạt động, một phần đáng kể công suất lọc dầu bị gián đoạn và đã xuất hiện tình trạng thiếu nhiên liệu cục bộ cùng các biện pháp phân phối hạn chế.

Hệ thống năng lượng Nga vẫn tiếp tục vận hành, nhưng chiến dịch này đang tạo ra áp lực kinh tế rõ rệt bằng cách làm giảm sản lượng lọc dầu, gây khó khăn cho xuất khẩu và buộc chính phủ phải can thiệp để duy trì nguồn cung trong nước.

Kết quả không phải là sự sụp đổ – mà là sức ép kéo dài đối với một trong những trụ cột quan trọng nhất của nền kinh tế Nga.